Geçmiş ve günümüzde yapılan tartışmalardan biri kadınların iş hayatına katılmasıdır. Bu noktada devlet başkanlığı ve kadılık daha çok gündem olmuştur. Kamu görevi olan kadılıkta teoride farklı bazı şartlar aranmıştır. Bunların bir kısmı sıhhat, bazıları tercih şartıdır. Tercih şartlarında zamanla esnekliğe gidilerek bu şartı taşımayanlar dahi hâkim olarak atanmış, örneğin fasık birinin, gözleri görmeyen birinin kadı olması, müçtehit olmayanın hâkim olması kabul edilmişken uygulamada kadın hâkim atamasının olmaması gerçekten dikkati celbeden bir durumdur. Hanefî mezhebinin görüşü dikkate alındığında konu daha da ilginç olmaktadır. Çünkü bu mezhepte kadılık için erkek olmak sıhhat şartı olmadığı gibi tercih şartı da değildir. Zira kadılık için bir erkek bir kadın iki aday olup erkeğin tercih edilerek atandığına dair bir malumat bulunmamaktadır. Diğer taraftan Hanefî mezhebi Abbasi ve Osmanlı devlet desteği alan, kadı atamalarında zamanla yetkili olan Kâdılkudâtlık makamında bir zaman bulunan fakihlere/kadılara sahip, Mecelle adında kanun metninin dayanağı olan bir mezheptir. Hanefî mezhebi için bu ortam ve metinde yer verilen diğer elverişli şartlar ve sonuçları düşünüldüğünde böyle bir çalışmanın yapılabileceği düşüncesi hâsıl olmuştur. Daha önce yapılan çalışmalarda konu teorik açıdan incelenmiş, teorinin uygulamaya yansıyıp yansımadığı ele alınmamıştır. Bu çalışmada kadının çalışma hayatı kapsamında resmi görevlerden biri olan hâkimlik mesleğinde görev alamamasının bir mezhep özelinde nedenleri üzerinde durulacaktır. Böylece fıkıh müktesebatında bir mezhep özelinde varsa başka uygulanmayan konulara dair yapılacak çalışmalara rehberlik amaçlanmıştır. Çalışma Hanefî mezhebi özelinde olduğundan söz konusu mezhebin konuyla ilgili fürû-i fıkıh ve edebü’l-kâdî literatürü taranmış ve elde edilen bulgulara yer verilmiştir. Ayrıca tarihi ve sosyal açıdan konunun pratiğe yansıyabileceği elverişli şartlar ele alınmış ve bunlar değerlendirilmiştir. Çalışma bu iki özelliğiyle hukuk tarihine katkı sunmaktadır. Hanefî mezhebinde kadınların hakim olarak atanmasının, atama makamı ve atanan kişi açısından kerahet ve günahla izah edilmesi bu yolu dolaylı olarak kapatan âmillerden biri olmuştur.
One of the issues debated both in the past and today is women’s participation in working life. In this context, the positions of head of state and judge have attracted particular attention. In the case of the judiciary, which is a public office, certain conditions have theoretically been required. Some of these are conditions of validity (ṣiḥḥa), while others are conditions of preference. Over time, flexibility was introduced regarding the conditions of preference, and even those who did not meet them were appointed as judges. For example, the appointment of a fāsiq (openly sinful person), a blind person, or a non-mujtahid as a judge was accepted. However, the absence in practice of the appointment of female judges is indeed striking. When the view of the Ḥanafī madhhab is taken into consideration, the issue becomes even more interesting. In this school, being male is neither a condition of validity nor a condition of preference for the office of judge. There is no information indicating that, when faced with one male and one female candidate for judgeship, the male was preferred and appointed. On the other hand, the Ḥanafī madhhab was supported by the ʿAbbāsid and Ottoman states; it included jurists/judges who at times held the office of Qāḍī al-Quḍāt, which became authoritative in judicial appointments; and it formed the basis of the legal code known as the Majalla. Considering this context and the other favorable conditions and their outcomes reflected in the texts, the idea emerged that such a study could be undertaken. Previous studies have examined the issue from a theoretical perspective but have not addressed whether the theory was reflected in practice. This study focuses, within the framework of a particular madhhab, on the reasons why women did not serve in the judicial profession, one of the official roles within working life. In doing so, it aims to provide guidance for future research on other issues within the fiqh corpus that may have remained unimplemented in a specific school. Since the study is limited to the Ḥanafī madhhab, the relevant furūʿ al-fiqh and adab al-qāḍī literature of this school have been surveyed, and the findings are presented. In addition, the historical and social conditions that might have allowed the issue to be reflected in practice have been examined and evaluated. With these two features, the study contributes to legal history. In the Ḥanafī madhhab, explaining the appointment of women as judges in terms of reprehensibility (karāhah) and sinfulness—both from the perspective of the appointing authority and the appointee—was one of the factors that indirectly closed this path.