Balya (Balıkesir) Pb-Zn Madeni Atık Sahasının Biyojeokimyası ve Asidik Maden Drenajı Oluşumuna Etkileri

Nurgül Çelik Balcı; Serra Gül; Meryem Menekşe Kılıç; Nevin Gül Karagüler; Erol Sarı; M. Şeref Sönmez

doi:10.25288/tjb.298704

Balya (Balıkesir) Pb-Zn Madeni Atık Sahasının Biyojeokimyası ve Asidik Maden Drenajı Oluşumuna Etkileri

Öz

Bu çalışmada, Türkiye’nin en büyük ve en eski maden atık sahası Balıkesir Balya Pb- Zn maden atık sahasının biyojeokimyası ve asidik maden drenajı (AMD) oluşumuna etkileri jeokimyasal, moleküler ve mikrobiyolojik teknikler birlikte kullanılarak araştırılmıştır. Balya atık sahasında Pb-Zn madencilik aktivitelerinden geride kalan sülfürce zengin pasaların/atıkların atmosferle teması sonucunda düşük pH’lı (2.7) ve yüksek metal içerikli (1.88 mg/L Pb, 24 mg/L Zn, 2.5 mg/L As ve 17 mg/L Cu) asidik sularoluşarak ortamın kontamine olmasına neden olmaktadır. Maden atığı, sediman, asidik ve yüzey suyu örneklerinde gerçekleştirilen jeokimyasal ve mikrobiyolojik analizler çevre açısından zararlı metallerin taşınmasında ve dağılımında sülfürce zengin atıkların ayrışmasından kaynaklanan asidik suların (pH 2.7) birincil etken olduğunu göstermiştir. Balya atık sahasında gelişen ve asidik drenaj suyu içeren göletlerde gerçekleştirilen kultivasyon temelli mikrobiyoloji çalışması sonucunda asidik suların ortalama asidofilik sülfür oksitleyen (aSOB) ve asidofilik Fe oksitleyen bakteri (aFeOB) miktarları sırası ile 8.4x10 cell/ml ve 9.6 x10⁷ cell/ml’dir. Aynı değerler, atıkların ulaştığı Maden deresi yüzey su örneklerinde 3.8 x10 cell/ml ve 5.7x10 cell/ml olarak asidik sulara oranla daha düşük saptanmıştır. Maden deresi ve asidik gölet sedimanları üzerinde gerçekleştirilen 16S rDNA dizi analizine göre Balya atık sahasında Fe ve S döngüsünde Acidithiobacillus spp. grubuna bağlı prokaryotların dominant olduğu ortaya konmuştur. Bunun yanısıra, daha az oranda S oksidasyonunda etkili Sulfobacillus spp. populasyonuda tespit edilmiştir. Ayrıca, asidik suların ve atıkların ulaştığı daha düşük asidik karakter gösteren Maden Deresi sediman örneklerinde indirgenmiş sülfür türlerini (örn. kükürt) oksitleyen Thiobacillus spp. ve Thiovirga spp. cinsine bağlı mikroorganizmalar tespit edilmiştir. Bu türlerin tespiti, sahada değişen jeokimyasal koşullara uyum sağlayan dinamik bir mikrobiyal topluluğu göstermektedir. Sahada Fe oksitleyen ve indirgeyen mikroorganizmaların tespiti ile asidik sedimanlarda jarosit, plumbojarosit ve götit gibi ikincil Fe minerallerinin varlığı atıklardan metallerin salınımında, taşınımında ve depolanmasında mikrobiyal Fe döngüsünün önemli olduğunu göstermektedir. Tüm bu sonuçlar, Balya Pb-Zn maden atık sahasında S ve Fe döngüsünde etkili mikroorganizmaların asidik suların oluşumunda ve bileşiminde ana rol oynadıklarını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Balya Pb-Zn Madeni atık Sahası,Biyojeokimya,Mikroorganizma,Pirit

Kaynakça

Agdemir, N., Kırıkoglu, S., Lehmann, B. ve Tietze. J., 1994. Petrology and alteration geochemistry of the epithermal
Akyol, Z., 1978. Balya Madeni ve Atıkları Sorunu, Yeryuvarı ve İnsan, Mayıs, 68-69
Akyol, Z., 1980. Balıkesir, Balya, Arı-Orta Sahası Pb-Zn-Cu Cevher Yatağı Maden Jeolojisi ve Rezerv Çalışmaları, MTA Rap. No 6973.
Akyol. Z., 1982. Balıkesir-Balya bölgesinin jeolojisi, mineralojisi ve maden potensiyeli). Earth Sci Rev 3(1–2),168-169.
Aygen, T., 1956.Balya bölgesinin jeolojisi .Bull Miner Res Expl Inst Turkey D/11.
Aykol, A., Orgun, Y., Budakoglu, M., Turhan, M., Gultekin, AH., Yavuz, F., Esenli, V., Kumral, M,. 2002. Heavy metal
Balcı, N., Bullen, T.D., Witte-Lien ,K., Shanks, W.C., Motelica, M. ve Mandernack, K. W.,2006. Iron isotope fractionation during microbially stimulated Fe(II) oxidation and Fe(III) precipitation. Geochimica et Cosmochimica Acta, 70(3), 622-639.
Balcı, N., W.C. Shanks, Mayer , B., ve Mandernack, K. W., 2007. Oxygen and Sulfur Isotope Systematics of Sulfate

Balcı, N. C., 2010.Effect of bacterial activity on trace metals release from oxidation of sphalerite at low pH (<3) and implications for AMD environment. Earth and Environmental Sciences. 60,485–493.
Balcı, N., Mayer, B, Shanks, W. C., ve Mandernack, K. W., 2012. Oxygen and sulfur isotope systematics of sulfate produced during abiotic and bacterial oxidation of sphalerite and elemental sulfur. Geochimica et Cosmochimica Acta 77, 335-351.
Bigham, J.M. ve Nordstrom, D.K., 2000. Iron and aluminum hydroxysulfates from acid sulfate waters. In: Alpers,
C.N.,Jambor, J.L., Nordstrom, D.K. (Eds.), Sulfate Minerals Crystallography, Geochemistry, and Environmental Significance. Rev. Mineral. Geochem. 40, 351–403.
Blowes, D.W., Jambor, J.L., Hanton-Fong, C.J., Lortie, L.ve Gould, W.D., 1998. Geochemical, mineralogical and
microbiological characterization of a sulphide-bearing carbonate-rich gold-mine tailings impoundment, Joutel,
Bond, P., Druschel, G.K., ve Banfield ,J.F., 2000. Comparison of acid mine drainage microbial communities in physically and geochemically distinct ecosystems. Appl. Environ. Microbiol., 66,4962-4971.
Brett J. Baker ve Banfield, J. F.,2003. Microbial communities in acid mine drainage. FEMS Microbiology Ecology, 44 ( 2) 139-152.
Brett J. Baker ve Banfield, Jillian F., 2003.Microbial communities in acid mine drainage. FEMS Microbiology Ecology, 44(2). pp. 139-152.
Edwards, K.J., Hu, B., Hamers, R.J. ve Banfield, J.F., 2001. A new look at microbial leaching patterns on sulfide minerals. FEMS Microbial Ecology, 34(3): 197-206
Dzombak, D.A.ve Morel, F.M.M., 1990. Surface Complexation Modeling: Hydrous Ferric Oxide. Wiley, New York.320
EPA (United States Environmental Protection Agency) http://water. epa.gov/scitech/swguidance/
Fowler, T.A., ve Crundwell, F.K.,1998. Leaching of zinc sulfide by Thiobacillus Ferrooxidans: Experiments with a
controlled redox potential indicate no direct bacterial mechanism. Appl. Environ. Microbiol, 64, 3570-3575.
Garrels R. M. ve Thomson M. E., 1960. Oxidation of pyrite by iron sulfate solutions. Geochim. Cosmochim. Acta 68, 4559-4569.
Gaudette H., Flight W., Toner L. ve Folger D., 1974. An inexpensive titration method for the determination of organic carbon in recent sediments. J. Sediment. Petrol. 44, 249-253
Gleisner, M., Herbert, R. B., ve Kockum P. C. F., 2006. Pyrite oxidation by Acidithiobacillus ferrooxidans at various
Gould, W.D., McCready, R.G.L., Rajan, S., Krouse, H.R., 1989. Stable isotope composition drainage in the western
United States. In: Alpers, C.N., Blowes, D.W. (Eds.), Environmental Geochemistry of Sulfide Oxidation.
Gül, S., 2014. Balıkesir Balya Pb-Zn madeni atık sahasının biyojeokimyası ve asidik maden drenajı oluşumuna
Hulshof, A.H.M., Blowes, D.W. ve Gould, W.D., 2006. Evaluation of in situ layers for treatment of acid mine drainage: a field comparison. Water Res. 40, 1816–1826.
Johnson, D.B. ve Hallberg, K.B.,2003. The microbiology of acidic mine waters. Res Microbiol. 154(7), 466-473.
Kovenko V (1940) Balya lead mines (Turkey). Bull Miner Res Expl Inst Turkey 4/21:587–594
Moses, C.O. ve Nordstrom K., 1987. Aqueous pyrite oxidation by dissolved oxygen and by ferric iron. Geochimica et
Nordstrom, D.K., Alpers, C.N., Ptacek, C.J. ve Blowes, D., 2000. Negative pH and extremely acidic mine waters from Iron Mountain, California. Environ. Sci. Technol, 34,254–258.
Nordstrom, D.K., ve Alpers, C.N., 1999. Geochemistry of Acid Mine Waters in, The Environmental Geochemistry of Mineral Deposits. G.S. Plumlee and M.J. Logsdon, eds. Rev. Econ. Geol. 6A,133-160.
Nordstrom, D.K.ve Southam, G., 1997. Geomicrobiology of sulfide mineral oxidation. In: Banfield, J.F., Nealson, K.H.(Eds.), Geomicrobiology: Interactions between microbes and minerals. Rev. Mineral. 35, 361–390.
Öngür, T., 2003. Balya Çinko-Kurşun Madeni,Çevre Sorunları ve Toplumsal Yeniden Kalkınma. TMMOB .
Plumlee, G.S., 1999. The environmental geology of mineraldeposits. In: Plumlee, G.S., Logsdon, M.J. (Eds), TheEnvironmental Geochemistry of Mineral Deposits, Part A, Processes, Techniques, and Health Issues. Rev. Econ. Geol.6A, 71–116.
Randall, S.R., Sherman, D.M., Ragnarsdottir, K.V., 2001. Sorption of As(V) on green rust (Fe4(II) Fe(II)(OH)12SO4·3H2O) and lepidocrocite (γ-FeOOH): surface complexes from EXAFS spectroscopy. Geochim. Cosmochim. Acta 65 (7), 1015–1023.
Rimstidt, J.ve Vaughan, D., 2003. Pyrite oxidation: a state-of-theart assessment of the reaction mechanism. Geochim. Cosmochim. Acta 67, 873–880.
Rimstidt,J.D; Chermak, J.A., ve Gagen, M.P. 1994.Rate of reaction of Galena,Sphalerite, Chalcopyrite and Arsenopyrite with Fe (III) in Acidic solutions, Environmental geochemistry of sulfide oxidation: Washington , D.C., American chemical society, symposium series 550, 2-14.
Sand W., Gehrke T., Jozsa P. G. ve Schippers A. 2001. (Bio)chemistry of bacterial leaching-direct vs. indirect bioleaching. Hydrometallurgy 59, 159–175.
Sasaki, K., Tsunekawa, M., Ohtsuka, T.ve Konno, H., 1995. Confirmation of a sulfur-rich layer on pyrite after
Schemel, L.E., Kimball, B.A.ve Bencala, K.E., 2000. Colloidal formation and metal transport through two mixing zones
Schippers, A., Jozsa, P.G. ve Sand, W., 1996. Sulfur chemistry in bacterial leaching of pyrite. Appl. Environ. Microbiol,
62, 3424-3431.
Schippers, A., Jozsa, P.-G., Sand, W., Kovacs, Z.M. ve Jelea, M., 2000. Microbiological pyrite oxidation in a mine
Schippers, A., 2004. Biogeochemistry of metal sulfide oxidation in mining environments, sediments and soils. In:
Amend, J.P., Edwards, K.J., Lyons, T.W. (Eds.), Sulfur Biogeochemistry — Past and Present. : Special Paper, 379. Geological Society of America, Boulder, Colorado, USA, 49–62.
Schippers, A. ve Bosecker, K., 2005. Bioleaching: analysis of microbial communities dissolving metal sulfides. In: Barredo, J.-L. (Ed.), Methods in Biotechnology. Microbial Processes and Products, Vol. 18. Humana Press Inc, Totowa, New York, 412.
Silverman, M. P. ve Lundgren, D. G., 1959. Studies on the chemoautotrophic iron bacterium Ferrobacillus ferrooxidans. I. An improved medium and a harvesting procedure for securing high cell yields. J. Bacteriol. 77,
Singer P. C. ve Stumm W., 1970. Acid mine drainage: The ratelimiting step. Science 167, 1121–1123.
Stumm ve Morgan, 1981. Aquatic chemistry: An introduction emphasizing chemical equilibria in natural waters. John
Wiley and Sons, New York, 780s.
Suzuki, I. ve Chan, C. W., 1994.Oxidation of inorganic sulfur compounds by Thiobacilli. Environmental geochemistry
of sulfide oxidation: Washington, D.C., American Chemical Society, Symposium series 550, 61-67.
Suzuki, I., Chan, C. W.,1994. Oxidation of inorganic sulfur compounds by Thiobacilli. Environmental geochemistry of sulfide oxidation: Washington , D.C., American chemical society, symposium series 550, 61-67.
Sweerts, J. R. A., Beer, D. D., Nielsen, L. P., Verdouw, H., Heuvel, J. C. V. d., Cohen, Y. ve Cappenberg, T. E.,1990.
Denitrification by sulphur oxidizing Beggiatoa spp. mats on freshwater sediments. Nature 344, 762-763.
Taylor, B., ve Wheeler, M.C.,1984b. Stable isotope geochemistry of acid mine drainage: experimental oxidation of pyrite. Geochimica and Cosmochimica Acta,48 : 2669-2678.
Taylor, B.E.ve Wheeler, M.C., 1994. Sulfur- and oxygen-isotope geochemistry of acid mine treatment of acid mine

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yer Bilimleri ve Jeoloji Mühendisliği (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Nurgül Çelik Balcı

Serra Gül Bu kişi benim

Meryem Menekşe Kılıç Bu kişi benim

Nevin Gül Karagüler

Erol Sarı Bu kişi benim

M. Şeref Sönmez Bu kişi benim

Yayımlanma Tarihi

1 Ağustos 2014

Gönderilme Tarihi

17 Mart 2017

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2014 Cilt: 57 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.25288/tjb.298704

IZ

https://izlik.org/JA96ZD63JB

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Çelik Balcı, N., Gül, S., Kılıç, M. M., Karagüler, N. G., Sarı, E., & Sönmez, M. Ş. (2014). Balya (Balıkesir) Pb-Zn Madeni Atık Sahasının Biyojeokimyası ve Asidik Maden Drenajı Oluşumuna Etkileri. Türkiye Jeoloji Bülteni, 57(3), 1-24. https://doi.org/10.25288/tjb.298704

AMA

1.Çelik Balcı N, Gül S, Kılıç MM, Karagüler NG, Sarı E, Sönmez MŞ. Balya (Balıkesir) Pb-Zn Madeni Atık Sahasının Biyojeokimyası ve Asidik Maden Drenajı Oluşumuna Etkileri. Türkiye Jeol. Bült. 2014;57(3):1-24. doi:10.25288/tjb.298704

Chicago

Çelik Balcı, Nurgül, Serra Gül, Meryem Menekşe Kılıç, Nevin Gül Karagüler, Erol Sarı, ve M. Şeref Sönmez. 2014. “Balya (Balıkesir) Pb-Zn Madeni Atık Sahasının Biyojeokimyası ve Asidik Maden Drenajı Oluşumuna Etkileri”. Türkiye Jeoloji Bülteni 57 (3): 1-24. https://doi.org/10.25288/tjb.298704.

EndNote

Çelik Balcı N, Gül S, Kılıç MM, Karagüler NG, Sarı E, Sönmez MŞ (01 Ağustos 2014) Balya (Balıkesir) Pb-Zn Madeni Atık Sahasının Biyojeokimyası ve Asidik Maden Drenajı Oluşumuna Etkileri. Türkiye Jeoloji Bülteni 57 3 1–24.

IEEE

[1]N. Çelik Balcı, S. Gül, M. M. Kılıç, N. G. Karagüler, E. Sarı, ve M. Ş. Sönmez, “Balya (Balıkesir) Pb-Zn Madeni Atık Sahasının Biyojeokimyası ve Asidik Maden Drenajı Oluşumuna Etkileri”, Türkiye Jeol. Bült., c. 57, sy 3, ss. 1–24, Ağu. 2014, doi: 10.25288/tjb.298704.

ISNAD

Çelik Balcı, Nurgül - Gül, Serra - Kılıç, Meryem Menekşe - Karagüler, Nevin Gül - Sarı, Erol - Sönmez, M. Şeref. “Balya (Balıkesir) Pb-Zn Madeni Atık Sahasının Biyojeokimyası ve Asidik Maden Drenajı Oluşumuna Etkileri”. Türkiye Jeoloji Bülteni 57/3 (01 Ağustos 2014): 1-24. https://doi.org/10.25288/tjb.298704.

JAMA

1.Çelik Balcı N, Gül S, Kılıç MM, Karagüler NG, Sarı E, Sönmez MŞ. Balya (Balıkesir) Pb-Zn Madeni Atık Sahasının Biyojeokimyası ve Asidik Maden Drenajı Oluşumuna Etkileri. Türkiye Jeol. Bült. 2014;57:1–24.

MLA

Çelik Balcı, Nurgül, vd. “Balya (Balıkesir) Pb-Zn Madeni Atık Sahasının Biyojeokimyası ve Asidik Maden Drenajı Oluşumuna Etkileri”. Türkiye Jeoloji Bülteni, c. 57, sy 3, Ağustos 2014, ss. 1-24, doi:10.25288/tjb.298704.

Vancouver

1.Nurgül Çelik Balcı, Serra Gül, Meryem Menekşe Kılıç, Nevin Gül Karagüler, Erol Sarı, M. Şeref Sönmez. Balya (Balıkesir) Pb-Zn Madeni Atık Sahasının Biyojeokimyası ve Asidik Maden Drenajı Oluşumuna Etkileri. Türkiye Jeol. Bült. 01 Ağustos 2014;57(3):1-24. doi:10.25288/tjb.298704

Cited By

Antropojenik Kaynaklı Metal Kirliliğinin Çevresel Etkilerinin Azaltılmasında Uçucu Kül Kullanımı

Türkiye Jeoloji Bülteni / Geological Bulletin of Turkey

https://doi.org/10.25288/tjb.593416

Balya (Balıkesir, KB Türkiye) bölgesindeki Flotasyon ve İzabe Atıklarında jeoistatistiksel parametreler kullanarak modelleme ve reserv hesabına örnek bir çalışma

Türkiye Jeoloji Bülteni / Geological Bulletin of Turkey

https://doi.org/10.25288/tjb.999317

Adana-Feke Yöresi Yeraltı Çinko Cevherleşmesinin Asit Maden Drenajı Oluşumuna Yönelik Kestirimlerinin Araştırılması

Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi

https://doi.org/10.21605/cukurovaumfd.982771

Heavy metals in tailings and soils in the Pb-Zn mining areas of North-west Türkiye and health risk evaluations

International Journal of Agriculture Environment and Food Sciences

https://doi.org/10.31015/jaefs.2024.1.14