Plants Sold In Elazig Herbalists For Phytotherapy Purpose

Year 2026, Volume: 21 Issue: 1 , 69 - 83 , 30.03.2026

Eyup Bağci , Merve Ulukaya

https://doi.org/10.55525/tjst.1563635

https://izlik.org/JA53KA56TD

Abstract

This study was carried out to determine the plants sold for phytotherapy purposes in Elazig provinceCentral herbalists in 2020-2022. Some important issues were considered in the collection, sale and consumption of these plants, which affect human health and are known as folk remedies sold in herbalists. The number of medicinal plants sold in Elazig herbalist was around 80 and their Latin and Turkish names, purpose of usage. parts used, method of collections, source from the plant were asked and declared in this study. The questions were asked to the selected herbalists and the information received was recorded. 80 taxa belonging to plant 39 families, 11 drugs belongs to Lamiaceae, 8 to Rosaceae, 7 to Asteraceae and 5 drugs to Zingiberaceae. It is stated that the most of the medicinal plants sold by herbalists in Elazig are used for treatment and supplementation in respiratory diseases, weight loss and digestive system disorders. While 36 plant species collected and sold in Elazig were identified, 44 of the plants determined that to be of provincial or foreign origin. In line with the questions asked to the herbalists, tables were prepared and the reasons for demanding the herbs and the treatment of which disease the herbalists selling the herbs were stated.

Keywords

Êlazığ , Hwerbalist , phytotherapy , medicinal plants

Bitkisel Tedavi Amacıyla Elazığ’daki Aktarlarda Satılan Bitkiler

https://izlik.org/JA53KA56TD

Abstract

Bu çalışma 2020-2022 yıllarında Elazig ili Merkez aktarlarında fitoterapi amaçlı satılan bitkilerin tespiti için yapılmıştır. İnsan sağlığını etkileyen ve halk ilaçları olarak bilinen ve aktarlarda satılan bu bitkilerin toplanması, satılması ve tüketilmesindeki önemli hususlar araştırılmıştır. Elazig aktarlarında satılan tıbbi bitkilerin sayısı 80 takson olarak bulunmuş ve bunların Latince ve Türkçe isimleri, kullanılış amaçları, kullanılan kısımları, toplanma şekli, bitkinin toplandığı kaynak vb. bilgiler seçilen aktarlara sorulmuş ve alınan bilgiler kaydedilmiştir. 39 familyaya ait 80 taksonun 11 tanesi Lamiaceae (Ballıbabagiller), 8’i Rosaceae (Gülgiller), 7 ‘si Asteraceae (Papatyagiller) ve 5 ‘i Zingiberaceae (Zencefilgiller) familyalarına aittir. Elazığ aktarlarının sattıkları tıbbi bitkilerden çoğunun solunum yolu hastalıkları, zayıflama ve sindirim sistemi rahatsızlıklarında tedavi ve takviye amaçlı kullanıldığı tespit edilmiştir. Elazığ’da toplanılan ve satılan 36 bitki türü tespit edilirken bitkilerin 44 tanesinin il ya da ülke dışı kaynaklı olduğu belirtilmiştir. Aktarlara sorulan sorular doğrultusunda tablolar hazırlanıp bitkilerin talep edilme sebepleri ve aktarların bitkileri hangi hastalığın tedavisi için sattıkları belirtilmiştir.

Keywords

Elazığ , aktar , fitoterapi , şifalı bitkiler

References

• Koçtürk, O. M., Kalafatçılar, Ö. A. , Özbilgin, N. & Atabay, H. (2009). Türkiye'de Bitkisel İlaçlara Bakış. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 46(3), 209-214.
• Sargın, S. A., Selvi, S., & Erdoğan, E. (2013). Alaşehir Manisa Yöresindeki Aktarlarda Satılan Tıbbi Bitkiler Ve Kullanım Özellikleri. Biyolojik Çeşitlilik Ve Koruma, 6(3), 40-45.
• Sarışen,O., Çalışkan,D. (2005). Fitoterapi: Bitkilerle Tedaviye Dikkat. Sted 14(8): 182-87.
• Baytop, T., (1999). Therapy with Medicinal Plants in Turkey Past and Present, 2nd ed. Nobel Tıp Kitabevi, Istanbul.
• Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and yhe East Aegean Islands. Vol. 1-9, 1965-1985 (Edinburgh).
• Polat, R., Cakilcioglu, U., Ulusan, M. D., & Paksoy, M. Y. (2015). Survey of wild food plants for human consumption in Elazığ (Turkey).
• Mükemre, M., Behçet, L., & Çakılcıoğlu, U. (2015). Ethnobotanical study on medicinal plants in villages of Çatak (Van-Turkey). Journal of ethnopharmacology, 166, 361-374.
• Altay, V., Karahan, F., Sarcan, Y. B., & İlçim, A. (2015). An ethnobotanical research on wild plants sold in Kırıkhan district Hatay/Turkey herbalists and local markets. Biological Diversity and Conservation, 8(2), 81-91.
• Kökçü, B. Esen, O. Uysal, E. (2015). Medicinal Plants Sold İn Çanakkale/Turkey City Center Herbalists. Biological Diversity And Conservation 8 (3): 80-91.
• Ertuğ, F. (2004). Wild edible plants of the Bodrum area (Muğla, Turkey). Turkish Journal of Botany, 28(1), 161-174.
• Furkan, M. K. (2016). Adıyaman İlinde Yetişen Bazı Bitkilerin Etnobotanik Özellikleri. Yüksek Lisans Tezi, Adıyaman Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
• Dalar, A., Mükemre, M., Ünal, M., Özgökçe, F. (2018). Traditional Medicinal Plants Of Ağrı Province, Turkey. Journal Of Ethnopharmacology, Issue 226, Pp. 56-72.
• Yalçın, S., Akan, H., & Çakılcıoğlu, U. (2021). Suruç ilçesindeki (Şanlıurfa-Türkiye) aktarlarda satılan şifalı bitkiler. International Journal of Nature and Life Sciences, 5(1), 40-51.
• Ötnü, H. Ve Akan, H. (2020). Şanlıurfa’daki Eczanelerde Ve Aktarlarda Fitoterapi Amaçlı Satılan Bitkiler Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım Ve Doğa Dergisi, 23 (4), 947-965. Doı: 10.18016/KSÜ Tarimdoga.Vi. 688167
• Bagcı E., Kırbağ S., Sadıkoğlu N., Yılmaz M., (2021). Elazığ İlinde Biyoçeşitliliğe Dayalı Geleneksel Bilginin Derlenmesi Projesi. Tarım Ve Orman Bakanlığı, Xv. Bölge Doğa Koruma Bölge Müd. Elazığ İl Müd.
• Baytop, T. 1984. Türkiye’de bitkiler ile tedavi (geçmişte ve bugün). İstanbul Üniversitesi Yayınları No: 3255, İstanbul.
• Başer, K.H.C., Honda, G., Miki, W. 1986. Herb drugs and herbalists in Turkey. Instutute for the study of Languages and Cultures of Asia and Africa, Tokyo.
• Doğan, Y., Baslar, S., Ay, G., Mert, H.H. 2004. The use of wild edible plants in western and Central Anatolia (Turkey). Economic Botany. 58/4: 684-690.
• Satıl, F., Tümen, G., Dirmenci, T., Arı, Y., Çelik, A. 2006. Kazdağı Milli Parkı ve çevresinde etnobotanik envarter çalışması. TUBITAK Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Grubu. SOBAG-104K089.
• Kendir, G., Güvenç, A. 2010. Etnobotanik ve Türkiye’de yapılmış etnobotanik çalışmalara genel bir bakış. Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi. 30/1: 49-80.
• Öztürk, M., Gücel, S., Altundağ, E., Çelik, S. 2011. Turkish Mediterranean medicinal plants in the face of climate change. (Eds.) Ahmad, A. et al., Medicinal plants in changing environment, ISBN: 81-85589-14-3. New Delhi.
• Öztürk, M., Gucel, S., Altundag, E., Mert, T., Gork, C., Gork, G.,Akcicek, E. 2012. An overview of the medicinal plants of Turkey. (Ed.) Singh R.H., Genetic resources, chromosome engineering, and crop improvement. 6, 181-206 pp. CRC Press, Boca Raton
• Yücel, E., Güney, F., Şengün, İ.Y. 2010. Mihalıçcık (Eskişehir) ilçesinde tüketilen yabani bitkiler ile bunların tüketim amaçlarının saptanması. Biological Diversity and Conservation. 3/3: 158-175.
• Yücel, E., Tapırdamaz, A., Şengün, İ.Y., Yılmaz, G., Ak, A. 2011. Kisecik Kasabası (Karaman) ve çevresinde bulunan bazı yabani bitkilerin kullanım biçimleri ve besin öğesi içeriklerinin belirlenmesi. Biological Diversity and Conservation. 4/3: 71-82.
• Yücel, E., Şengün, İ.Y., Çoban, Z. 2012. The wild plants consumed as a food in Afyonkarahisar/Turkey and consumption forms of these plants. Biological Diversity and Conservation. 5/2: 95-105.
• Altay, V., Karahan, F. 2012. Tayfur Sökmen Kampüsü (Antakya-Hatay) ve çevresinde bulunan bitkiler üzerine etnobotanik bir araştırma. The Black Sea Journal of Sciences. 2 (7): 13‐28.
• Doğan, Y. 2012. Traditionally used wild edible greens in the Aegean Region of Turkey. Acta Societatis Botanicorum Poloniae. 81/4: 329-342.
• Gelse, A. (2012). Adıyaman ve Çevresinin Etnobotanik Özellikleri, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoloji Anabilim Dalı (Doctoral dissertation, Yüksek Lisans Tezi, 214).
• Alkaç, S. A. (2013). Alaçam Dağları (Balıkesir) Bigadiç ilçesi bölümündeki ekonomik önemi olan bazı bitkiler ve etnobotanik özellikleri (Master's thesis, Balikesir University (Turkey)).
• Polat, R. (2019). Ethnobotanical study on medicinal plants in Bingöl (City center)(Turkey). Journal of Herbal Medicine,16, 100211.
• Bye, A.R. 1986. Medicinal plants of the sierra madre: Comparative study of Tarahumara and Mexican market plants. Economic Botany. 40/1: 103-124
• Bingöl, F. 1995. Some drug samples sold in the herbal markets of Ankara. Ot Sistematik Botanik Dergisi. 2/2: 83-110.
• Malyer, H., Özaydın, S., Tümen, G., Er, S. 2004. Tekirdağ ve çevresindeki aktarlarda satılan bazı bitkiler ve tıbbi kullanım özellikleri. Dumlupınar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 7: 103-112.
• Karademir, M., Öztürk, B. 2004. İzmir aktarlarında halka sunulan bitkiler. 14. Bitkisel İlaç Hammaddeleri Toplantısı, 29-31 Mayıs 2002, Eskişehir
• Gazzaneo, L.R.S., De Luceena, L.F.P., Albuquerque, U.P. 2005. Knowledge and use of medicinal plants by local specialists in an region of Atlantic Forest in the state of Pernambuco (Northeastern Brazil). Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine. 1: 9.
• Albuquerque, U.P., Monteiro, J.M., Ramos, M.A., Amorim, E.L.C. 2006. Medicinal and magic plants from a public market in northeastern Brazil. Journal of Ethnopharmacology. 110: 76-91.
• Çömlekçioğlu, N., Karaman, Ş. 2008. Kahramanmaraş şehir merkezindeki aktarlarda bulunan tıbbi bitkiler. KSU Journal of Science and Engineering. 11/1: 23-32.
• Monteiro, J.M., Araujo, E.L., Amorim, E.L.C., Albuquerque, U.P. 2010. Local markets and medicinal plant commerce: A review with emphasis on Brazil. Economic Botany. 64/4: 352-366.
• Polat, R., Satıl, S., Çakılcıoğlu, U. 2011. Medicinal plants and their use properties of sold in herbal market in Bingöl (Turkey) district. Biological Diversity and Conservation. 4/3: 25-35.
• Polat, R., Selvi, S., Çakılcıoğlu, U., Açar, M. 2012. Bingöl semt pazarlarında satılan yabani bitkilerin etnobotanik açıdan incelenmesi. Biological Diversity and Conservation. 5/3: 155-161.
• Kayabaşı, N. P., Tümen, G., & Polat, R. (2016). Manyas Balıkesir yöresi yararlı bitkileri üzerine etnobotanik araştırmalar. Biological Diversity and Conservation, 9(3), 58-63.
• Karousou, R., Deirmentzoglou, S. 2011. The herbal market of Cyprus: Traditional links and cultural exchanges. Journal of Ethnopharmacology. 133: 191-203.
• Selvi, S., Satıl, F., Polat, R., Çakılcıoğlu, U. 2012. Kazdağları’ndan (Balıkesir-Edremit) toplanan ve bölgedeki aktarlarda satılan tıbbi bitkiler üzerine bir araştırma. Kazdağları III. Ulusal Sempozyumu, 24-26 Mayıs 2012, Edremit-Balıkesir.
• Civelek, Ş., Türkoğlu, İ., & Kırbağ, S. (2000). Elazığ ilindeki etnobotanik değeri olan bitkiler üzerine bir araştırma. Fırat Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 12(1), 27-36.
• Çakılcıoğlu, U., Türkoğlu, İ., & Kürşat, M. (2007). Harput (Elazığ) Ve Çevresinin Etnobotanik Özellikleri.Fırat Üniversitesi Doğu Araştırmaları Dergisi, 5(2), 22-28.
• Kılıç, Ö., & Bağcı, E. (2013). An ethnobotanical survey of some medicinal plants in Keban (Elazığ-Turkey).
• Doğan, G., & Bagci, E. (2011). Elazığ’ın Bazı Yerleşim Alanlarında Halkın Geleneksel Ekolojik Bilgisine Dayanarak Kullandığı Bitkiler ve Etnobotanik Özellikleri. Firat University Journal of Science, 23(2).
• Hayta, S., Polat, R., & Selvi, S. (2014). Traditional uses of medicinal plants in Elazığ (Turkey).Journal of Ethnopharmacology, 154(3), 613-623.
• Yerebasan, N., Kırçıl, E., Yıldırım, M. S., Çakılcıoğlu, A., Deniz, V., & Demirkıran, D. (2021). A review of the traditional plant use culture in Elazığ (Turkey). International Journal of Nature and Life Sciences, 5(1), 1-10.
• https://www.lafsozluk.com
• Davis, P.H., Mill, R.R, Tan, K.(eds), Flora of Turkey and The East Aegean Islands, VIl. 10, at the Universty Press, 1988, (Edinburgh).
• Korkmaz M., Karakurt E. (2014). Kelkit (Gümüşhane) Aktarlarında Satılan Tıbbi Bitkiler. Journal Of Natural & Applied Sciences 18 (3):60-80
• Çömlekçioğlu N., Karaman Ş.,(2008). Kahramanmaraş Şehir Merkezindeki Aktar’larda Bulunan Tıbbi Bitkiler. KSÜ Fen Ve Mühendislik Dergisi 11(1):23- 32.
• Kurt P. & Karaoğul, E. (2018). Bartın’da Aktarlarda Satılan Tıbbi Aromatik Bitkiler Ve Ülkemizdeki Pazar Payları. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 20(1), 73-80.
• Tulukcu E, Sağdıç O (2011). Konya’da Aktarlarda Satılan Tıbbi Bitkiler Ve Kullanılan Kısımları. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 27(4):304-308
• Polat, R., Satıl, F., & Çakılcıoğlu, U. (2011). Medicinal plants and their use properties of sold in herbal market in Bingöl Turkey district. Biological Diversity and Conservation, 4(3), 25-35.