Derleme

ENDOKRİN BOZUCULARIN FERTİLİTE ÜZERİNE ETKİLERİ: LİTERATÜR İNCELEMESİ

Cilt: 6 Sayı: 2 31 Mayıs 2026
PDF İndir
TR EN

ENDOKRİN BOZUCULARIN FERTİLİTE ÜZERİNE ETKİLERİ: LİTERATÜR İNCELEMESİ

Öz

Amaç Endokrin sistem, hormonlar aracılığıyla vücuttaki temel biyolojik süreçleri düzenlemektedir. Endokrin bozucu kimyasallar (EDC’ler) ise bu dengeyi bozarak üreme sistemi üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilmektedir. Bu derlemenin amacı, Bisfenol A (BPA), ftalatlar, dioksinler, pestisitler, ağır metaller, PFAS ve parabenler olmak üzere EDC’lerin kadın ve erkek fertilitesi üzerindeki etkilerini güncel bilimsel çalışmalar doğrultusunda değerlendirmektir. Yöntem Bu derleme, BPA, ftalatlar, dioksinler, pestisitler, ağır metaller, PFAS ve parabenler gibi belirli kimyasallara maruziyet ile üreme sağlığı arasındaki ilişkiyi değerlendiren güncel bilimsel çalışmalar temel alınarak hazırlanmıştır. Bulgular Yapılan çalışmalarda, EDC maruziyetinin oosit gelişimi, sperm kalitesi, hormonal denge, üreme organlarının fonksiyonu ve gebe kalabilme başarısı gibi parametrelerde belirgin bozulmalara yol açabildiği saptanmıştır. Ayrıca, intrauterin dönemde maruziyetin nesiller arası aktarılabildiği, kalıcı toksik etkiler oluşturduğu ve infertilite, doğumsal anomaliler ile nörogelişimsel bozukluklar gibi sonuçlarla ilişkili olduğu görülmüştür. Sonuç Dünya çapında gerçekleşen çevresel olaylar (DES kullanımı, Minamata, Seveso ve Love Canal kazaları), EDC’lerin etkilerinin büyüklüğünü ve yaygınlığını ortaya koymaktadır. EDC’lerin üreme sağlığı üzerinde yol açtığı sorunların önlenmesi için maruziyetin azaltılması, farkındalığın artırılması ve ulusal ile uluslararası düzeyde düzenlemelerin hayata geçirilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. National Institute of Environmental Health Sciences. Bisphenol A (BPA) [İnternet]. 2024 [son güncelleme 22 Ekim 2025; 27 Ekim 2025 tarihinde erişildi]. Erişim adresi: https://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/sya-bpa
  2. Yılmaz B, Terekeci H, Sandal S, Kelestimur F. (2020). Endocrine disrupting chemicals: Exposure, effects on human health, mechanism of action, models for testing and strategies for prevention. Reviews in Endocrine & Metabolic Disorders, 21(1), 127–147.
  3. Hassan S, Thacharodi A, Priya A, Meenatchi R, Hegde TA, Rajendran T ve diğ. Endocrine disruptors: Unravelling the link between chemical exposure and women’s reproductive health. Environ Res. 2024;241:117385.
  4. Pivonello C, Muscogiuri G, Nardone A, Garifalos F, Provvisiero DP, Verde N ve diğ. Bisphenol A: An emerging threat to female fertility. Reprod Biol Endocrinol. 2020;18(1):22.
  5. Liu G, Cai W, Liu H, Jiang H, Bi Y, Wang H. The association of bisphenol A and phthalates with risk of breast cancer: a meta-analysis. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(5):2375.
  6. Mantzouki C, Bliatka D, Iliadou PK, Margeli A, Papassotiriou I, Mastorakos G ve diğ. Serum bisphenol A concentrations in men with idiopathic infertility. Food Chem Toxicol. 2019;125:562-565.
  7. Wang B, Zhou W, Zhu W, Chen L, Wang W, Tian Y ve diğ. Associations of female exposure to bisphenol A with fecundability: evidence from a preconception cohort study. Environ Int. 2018;117:139-145.
  8. Peters AE, Ford EB, Roman SD, Bromfield EG, Nixon B, Pringle KG ve diğ. The impact of bisphenol A and its analogues on oocyte health: a scoping review. Hum Reprod Update. 2024;30(6):653-691.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ebelik (Diğer), Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

31 Mayıs 2026

Gönderilme Tarihi

16 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

9 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 6 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Gümüşok, G., Özcan, H., & Köse, S. (2026). ENDOKRİN BOZUCULARIN FERTİLİTE ÜZERİNE ETKİLERİ: LİTERATÜR İNCELEMESİ. TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(2), 471-480. https://doi.org/10.52369/togusagbilderg.1765425
AMA
1.Gümüşok G, Özcan H, Köse S. ENDOKRİN BOZUCULARIN FERTİLİTE ÜZERİNE ETKİLERİ: LİTERATÜR İNCELEMESİ. TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi. 2026;6(2):471-480. doi:10.52369/togusagbilderg.1765425
Chicago
Gümüşok, Gülbanu, Handan Özcan, ve Sümeyye Köse. 2026. “ENDOKRİN BOZUCULARIN FERTİLİTE ÜZERİNE ETKİLERİ: LİTERATÜR İNCELEMESİ”. TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi 6 (2): 471-80. https://doi.org/10.52369/togusagbilderg.1765425.
EndNote
Gümüşok G, Özcan H, Köse S (01 Mayıs 2026) ENDOKRİN BOZUCULARIN FERTİLİTE ÜZERİNE ETKİLERİ: LİTERATÜR İNCELEMESİ. TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi 6 2 471–480.
IEEE
[1]G. Gümüşok, H. Özcan, ve S. Köse, “ENDOKRİN BOZUCULARIN FERTİLİTE ÜZERİNE ETKİLERİ: LİTERATÜR İNCELEMESİ”, TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi, c. 6, sy 2, ss. 471–480, May. 2026, doi: 10.52369/togusagbilderg.1765425.
ISNAD
Gümüşok, Gülbanu - Özcan, Handan - Köse, Sümeyye. “ENDOKRİN BOZUCULARIN FERTİLİTE ÜZERİNE ETKİLERİ: LİTERATÜR İNCELEMESİ”. TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi 6/2 (01 Mayıs 2026): 471-480. https://doi.org/10.52369/togusagbilderg.1765425.
JAMA
1.Gümüşok G, Özcan H, Köse S. ENDOKRİN BOZUCULARIN FERTİLİTE ÜZERİNE ETKİLERİ: LİTERATÜR İNCELEMESİ. TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi. 2026;6:471–480.
MLA
Gümüşok, Gülbanu, vd. “ENDOKRİN BOZUCULARIN FERTİLİTE ÜZERİNE ETKİLERİ: LİTERATÜR İNCELEMESİ”. TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi, c. 6, sy 2, Mayıs 2026, ss. 471-80, doi:10.52369/togusagbilderg.1765425.
Vancouver
1.Gülbanu Gümüşok, Handan Özcan, Sümeyye Köse. ENDOKRİN BOZUCULARIN FERTİLİTE ÜZERİNE ETKİLERİ: LİTERATÜR İNCELEMESİ. TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi. 01 Mayıs 2026;6(2):471-80. doi:10.52369/togusagbilderg.1765425