Osmanlı gümrük idaresi Rüsûmât Emaneti, 1900’lü yılların başında Anadolu ve Rumeli’de bulunan kara ve sahil sınırlarındaki gümrük kapılarında kadın kolcu istihdam etmeye karar vermişti. Gümrük kolculuğu, Osmanlı kadınları için kadın hapishanelerinde kolcu olarak istihdam edilmelerinden sonraki ikinci kolculuk deneyimi idi. Fakat kadın kolcu istihdamı, Osmanlı gümrük idareleri için yeni bir deneyim ama aynı zamanda mecburiyetti. Çünkü sahil ve sınır gümrüklerinden giriş yapan kadın yolcuların silah, patlayıcı madde ve siyasi içerikli yazılı ve basılı her türlü belge ile ülkeye getirilmesi veya çıkarılması izne tabi olan şeyleri kaçırdıkları tespit edilmişti. Aslında Osmanlı İmparatorluğu’nda kaçakçılık çok eski dönemlerden beri yapılmaktaydı. Ancak, kadınların kaçakçılık yapması yaygın olarak 19. yüzyılların sonlarından itibaren görüldü. Bu kaçakçılığın temelinde ekonomik ve siyasal koşullar etkili olmakla birlikte kadınların bu işi yapması ya da kullanılmasındaki başlıca neden, Osmanlı gümrük kapılarındaki erkek görevlilerin kadın yolcuları kontrol etmesinin yasak olmasıydı. Bu nedenle Osmanlı gümrük idaresi kadın kolcular istihdam ederek kadın kaçakçıları önlemek istedi. Bu istihdam aynı zamanda ülkenin gümrük gelirleri ve güvenliğini sağlayacak önemli bir tedbirdi. Ayrıca bu istihdam ile birlikte Osmanlı kadınları bir yandan iş imkanına kavuşurken diğer yandan gümrük kolculuğu görevi ile ülkenin ekonomik ve siyasi çıkarlarını korumuş oldular. Bu makale, Osmanlı gümrüklerinde 1900’lü yılların başında kadın kolcu istihdamı ve bu istihdamı gerektiren olay ve koşulları incelemek amacıyla hazırlanmıştır. Makalede kadın kolcuların Anadolu ve Rumeli’de görevlendirildikleri gümrük kapılarının özelliği ve tespit edilen kaçakçılık olayları ve kolcuların kaçakçılığı önlemedeki katkısı da ayrıca incelenecektir.
At the beginning of the 1900s the Ottoman Customs Administration (Rüsûmât Emaneti) decided to employ female guards at the Ottoman land and coastal borders in Anatolia and Rumelia. Working as customs guard was the second work experience of Ottoman women at this job after their employment as guard at women’s prisons. But, while female customs guard was a new experience for the Ottoman Customs it was at the same time obligation since it was identified that female passengers arriving from the coast and border customs were smuggling various restricted items like weapons, explosives, all kinds of written or printed documents containing political and the goods of which import or export were subject to authorization. Actually smuggling was known in the Ottoman Empire from the early period onwards. But women’s involvement in smuggling increased from the end of the 19th century onwards. While the social and political conditions prepared the ground for this smuggling, the main reason for involvement of women or their use in smuggling was that customs guard who were mainly men were not allowed to check female passengers. For this reason Ottoman Customs Administration employed female customs guards to prevent female smugglers. This employment at the same time was an important measure to secure the country’s customs revenues and ensure the safety of the country. Moreover Ottoman women owned a job opportunity with this employment and at the same time served to secure economic and political interest of the country. This article examines employment of female customs guard at the beginning of the 1900s with a reference to the events and conditions which required this employment. In the article the features of the Ottoman customs in Anatolia and Rumelia where female customs guard were employed, detected trafficking events, and female guards’ contribution to prevent smuggling will also be examined as well.