Bütün İslam dünyasında toplumsal bir ruh haline gelen hayrat sistemi vakıf eserlerin oluşmasını ve vakıfların kurulmasını sağlamış, Osmanlılarda büyük bir gelişme göstererek tüm toplumsal ihtiyaçlar vakıflar tarafından karşılanmıştır. “Vakfın en üstünü insanların en çok ihtiyaç duyduğu alanlarda yapılandır” düşüncesi bölgeye ve zamana göre değişen ihtiyaçları giderecek kurumların sayısının kısa sürede artmasına yol açmış, çeşitli köy ve şehirlerin kurulmasında ya da yeniden teşkilatlandırılmasında önemli rol oynamıştır. Bu tarz kurumlar bir kaza merkezi olan Rusçuk’ta da hayat bulmuş, dini, hayri, sosyo-kültürel merkezler durumunda olan çok sayıdaki cami ve mescidin yanında mektep, medrese, tekke, zaviye ile su ihtiyacını karşılayacak çeşme, şadırvan, fıskiye topluma hizmet sunmuştur. Osmanlı toplumsal yaşamının ayrılmaz bir parçası olan ancak günümüzde mevcut olmayan Rusçuk’taki vakıflardan bazılarının tanıtılması amacıyla bu makale yazılmış, arşiv kaynakları esas alınarak vakıf eserler, kurucuları, gelir kaynakları, muhasebe bilançoları, çalışanları vs. hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır.
The philantropic institutions in the Ottoman Empire, which funtioned as a social unifying force in all the Islamic world, contributed to the formation of the works of charity and the establishment of waqfs. Further developed in the Ottoman Empire, these waqfs met all the needs of the society. The idea that “the better served the urgent needs, the superior were the waqfs” led to a rapid increase in the number of waqfs in line with the social needs varying according to region and time. But they were influential in the establishment or re-organizaton of certain villages and towns as well. Such charitable institutions did also revive in the town of Rusçuk, where numerous mosques and masjids, together with schools, dervish convents and lodges, fountains, spinkler and water tanks for ritual ablutions, all serving as religious, charitable and socio-cultural centers, worked for the society. This article intends to portray some of the waqfs in Rusçuk, which were an integral part of the Ottoman social life but failed to survive to the present. The research is based on archival sources and tries to outline the Works of waqf, their founders, sources of income, functionaries and balance sheets.