Historical Turkic dialects are important and necessary in contemporary Turkish language philology studies because they provide comparative reference sources, create a field of comparison, and facilitate verification/validation. This study, following brief explanations of the concepts of root and suffix in Turkish, and the grammatical structure of Turkish as an agglutinative language, examines the functional characteristics and usage areas of the +mAn suffix based on examples obtained by reading literary works—both prose and verse—from the periods of Orkhon Turkic, Old Uyghur Turkic, Karakhanid Turkic, Khorezmian Turkic, Kipchak Turkic, and Chagatai Turkic, which serve as fundamental reference sources. This study excludes works whose existence is found in various dictionaries but whose direct use in sentences in verse and prose literary works from the aforementioned periods could not be identified. The study identifies the semantic diversity and branching of the +mAn noun-to-noun derivation suffix throughout the aforementioned historical period and evaluates this in the conclusion, accompanied by a relevant graphic visualization. The main subject of this study has been evaluated from various perspectives in previous research, and the contributions of these studies to the field have been examined. It is hoped that this study, like other related studies, will contribute to Turkology, and it does not aim to rank previous or future studies.
Tarihî Türk lehçeleri günümüz Türk dili filolojisi incelemelerinde karşılaştırmalı yönteme dayalı başvuru kaynakları barındırması, mukayese alanı oluşturması, doğrulama/sağlama yapması boyutuyla önemli ve gereklidir. Bu çalışmada da Türkçede kök kavramı, ek kavramı; sondan eklemeli bir dil olarak Türkçenin dilbilgisi düzeninde ek ve kök kavramlarına dair yapılan kısa bilgilendirmeler sonrası başlıkta da amaçlandığı üzere Orhun Türkçesi, Eski Uygur Türkçesi, Karahanlı Türkçesi, Harezm Türkçesi, Kıpçak Türkçesi ve Çağatay Türkçesi dönemlerine ait temel başvuru kaynağı özelliği taşıyan edebî eserlerin -mensur ve manzum- okunması suretiyle elde edilen örneklere göre, +mAn ekinin işlev özellikleri ve kullanım alanları incelenmiştir. İnceleme dönemlerinde varlığını çeşitli sözlüklerden gördüğümüz ancak bahse konu dönemlere ait manzum ve mensur edebî eserlerde doğrudan cümle içinde geçen kullanımları tespit edilemeyenlerin dâhil edilmediği bu çalışmada, +mAn isimden isim yapım ekinin yine yukarıda adı geçen tarihsel süreçteki anlam çeşitliliği ve dallanmaları tespit edilerek sonuç kısmında ilgili grafik görseli eşliğinde değerlendirilmiştir. Çalışmanın ana konusunun geçmiş dönemlerde yapılmış araştırmalarda çeşitli yönleriyle değerlendirildiği ve bu araştırmaların alana sunduğu katkılar görülmüştür. Yapılan bu çalışmayla da ilgili diğer çalışmalarda olduğu gibi Türklük bilimine katkı sunacağı umut edilmiş olup kendisinden önce ya da gelecek olan sonraki çalışmaları derecelendirme amacı bulunmamaktadır.