5. Sınıf Türkçe Ders Kitabının Erdem – Değer – Eylem Yaklaşımı Açısından İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, Türkiye Yüzyılı Maarif Programı’nın benimsediği değer temelli yaklaşım doğrultusunda 5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı (1. Kitap) metinlerini değerler eğitimi perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. Değerler eğitimi, öğrencilerin bilişsel kazanımlarının yanı sıra ahlaki muhakeme, duyuşsal farkındalık ve toplumsal sorumluluk boyutlarını güçlendiren bütüncül bir süreçtir. Türkçe dersi ve ders kitapları, metinler aracılığıyla değerleri anlamlandırma, tartışma ve davranışa dönüştürme fırsatı sunması bakımından bu sürecin merkezinde yer alır. Araştırmada Millî Eğitim Bakanlığı’nın Erdem–Değer–Eylem Modeli temel alınmış; modelin değerleri yalnızca bilgi alanında bırakmayıp eylemle ilişkilendiren yapısı çerçevesinde metinler sistematik biçimde çözümlenmiştir. Yöntem olarak nitel araştırma desenlerinden doküman analizi kullanılmış; metinler MEB’in yayımladığı erdem, değer ve eylem tablosu dikkate alınarak kodlanmıştır. Bulgular, sevgi, vatanseverlik, yardımseverlik, adalet ve çalışkanlık gibi değerlerin görünür biçimde işlendiğini; buna karşılık dürüstlük, sorumluluk, sabır ve hoşgörü gibi kimi temel değerlerin sınırlı veya yüzeysel temsil edildiğini göstermektedir. Ayrıca temalar arasında değer dağılımının dengesiz olduğu, bazı metinlerde didaktik anlatımın öne çıktığı, değer–eylem bağının ise yer yer zayıfladığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, kitabın Türkiye Yüzyılı Maarif Programı ile daha güçlü hizalanacak şekilde yeniden düzenlenmesi, değer çeşitliliğini artıracak nitelikli metinlerin eklenmesi ve etkinliklerin değerlerin davranışa dönüşümünü destekleyecek biçimde yeniden tasarlanması önerilmektedir. Bu yönelim, öğrencilerin değerleri içselleştirmesini ve erdemli davranış manzumelerini bir bütünlük içinde geliştirmesini güçlendirecektir.

Anahtar Kelimeler

• Değer
• Değerler eğitimi
• Eylem
• Maarif.

An Analysis of the 5th Grade Turkish Language Textbook in Terms of the Virtue–Value–Action Approach

Öz

This study aims to examine the texts in the 5th Grade Turkish Language Textbook (Book 1) from a values education perspective, in line with the value-based approach adopted by the Türkiye Yüzyılı Maarif Program. Values education is a holistic process that strengthens not only students’ cognitive achievements but also their moral reasoning, affective awareness, and sense of social responsibility. The Turkish language course and its textbooks occupy a central position in this process, as they provide opportunities to interpret, discuss, and transform values into behavior through texts. In the study, the Erdem–Değer–Eylem (Virtue–Value–Action) Model developed by the Ministry of National Education was taken as the analytical framework. Within this framework, the texts were systematically analyzed based on the model’s structure, which links values not merely to knowledge but also to action. As the research method, document analysis—one of the qualitative research designs—was employed, and the texts were coded in accordance with the virtue, value, and action table published by the Ministry of National Education. The findings indicate that values such as love, patriotism, helpfulness, justice, and diligence are addressed in a visible manner, whereas some fundamental values—such as honesty, responsibility, patience, and tolerance—are represented in a limited or superficial way. In addition, it was found that the distribution of values across themes is unbalanced, didactic narration becomes prominent in certain texts, and the value–action connection weakens in some cases. In conclusion, it is recommended that the textbook be revised to achieve stronger alignment with the Türkiye Yüzyılı Maarif Program, that high-quality texts enhancing value diversity be included, and that activities be redesigned to better support the transformation of values into behavior. Such an orientation would strengthen students’ internalization of values and contribute to the development of a repertoire of virtuous behaviors.

Anahtar Kelimeler

• Value
• Values education
• action
• Education

Kaynakça

1. Akbaş, O. (2008). Değerler eğitimi akımlarına genel bir bakış. Nobel Yayın Dağıtım.
2. Arslan, A. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli erdem-değer-eylem çerçevesi’nin incelenmesi. Temel Eğitim / Primary Education, 27, 106–121. https://doi.org/10.52105/temelegitim.1758139
3. Arslan, A., ve Akpınar, E. (2024). İkinci sınıf Türkçe ders kitabının kök değerler açısından incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 22(47), 97–126. https://doi.org/10.34234/ded.1427320
4. Arslan, A., ve Turan, F. (2024). 8. sınıf Türkçe ders kitabının kök değerler açısından incelenmesi. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 15(29), 105–130. https://doi.org/10.58689/eibd.1429452
5. Arslan, M. (2024). Hakikat âşığı bir aydın ve “Türkiye’nin maarif dâvası” (Nurettin Topçu). Uluslararası Medeniyet Çalışmaları Dergisi, 9(1), 120–132. https://doi.org/10.58648/inciss.1382417
6. Aydın, M. Z. (2019). Okulda değerler eğitimi: Yöntemler ve etkinlikler. Nobel Akademik Yayıncılık.
7. Baş, G., ve Beyhan, Ö. (2012). Türkiye’de değerler eğitimi konusunda yapılmış lisansüstü tezlerin farklı değişkenler açısından değerlendirilmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 10(24), 55–77.
8. Batur, Z., ve Şaşmaz, E. (2020). Türkiye ve yurt dışında okutulan Türkçe ders kitaplarının değerler bakımından karşılaştırılması. Değerler Eğitimi Dergisi, 17(37), 109–146.

9. Belet, D., ve Deveci, H. (2008). Türkçe ders kitaplarının değerler bakımından incelenmesi [Konferans bildirisi]. VII. Ulusal Sınıf Öğretmenliği Eğitimi Sempozyumu, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale, Türkiye.
10. Bulut, S. (2011). Atasözlerinin değerler eğitimindeki yeri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Trabzon, Türkiye.
11. Creswell, J. W. (2017). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev. Ed.). Siyasal Kitabevi.
12. Çankırılı, A. (2015). Ailede ve okulda değerler eğitimi (1. bs.). Zafer Yayınları.
13. Çelikpazu, E. E., ve Aktaş, E. (2011). MEB 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin değer iletimi açısından incelenmesi. Electronic Turkish Studies, 6(2), 413–424.
14. Çifci, S., ve Çiftçi, H. (2024). 5. sınıf Türkçe ders kitabının değerler eğitimi açısından incelenmesi (Anıttepe örneği). Avrasya Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 8(1), 12-26.
15. Deniz, K., ve Karagöl, E. (2018). Değerler eğitimi açısından ortaokul Türkçe ders kitapları. Karaelmas Journal of Educational Sciences, 6(2), 244–255.
16. Doğan, B., ve Gülüşen, A. (2011). Türkçe ders kitaplarında yer alan değerlerin incelenmesi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 123–142.
17. Doğan, S., ve Aşlamacı, İ. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin değer eğitimi açısından analizi. Çukurova Araştırmaları, 11(1), 72–90. http://dx.doi.org/10.29228/cukar.80525
18. Ertürk, S. (1982). Eğitimde program geliştirme. Meteksan.
19. Geçimli, M., ve Kayahan Yüksel, D. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli erdem-değer-eylem çerçevesi: Güz dönemi 5. sınıf Türkçe ders kitabı bağlamında bir inceleme. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 8(4), 160–174.
20. Güngör, E. (2000). Değerler psikolojisi üzerinde araştırmalar. Ötüken Neşriyat.
21. Güven, S., ve Yıldırım, N. (2019). Ortaokul beşinci sınıf Türkçe ders kitabındaki okuma metinlerinin değerler açısından incelenmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(66), 813-827.
22. Hökelekli, H. (2013). Değerler psikolojisi ve eğitimi. Timaş Yayınları.
23. Karadağ, R., ve Keyvan, S. (2017). Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin kök değerler açısından incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 69–86.
24. Kaşkaya, A., ve Duran, T. (2017). İlkokul Türkçe ders kitaplarının değer aktarımı açısından incelenmesi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 417–441.
25. Kaygana, M., Yapıcı, Ş., ve Aytan, T. (2013). Türkçe ders kitaplarında değer eğitimi. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(7), 657–669. https://doi.org/10.9761/JASSS1619
26. Kubbealtı Lugatı. (t.y.). Maârif [Sözlük maddesi]. Kubbealtı / Lugatim.
27. Kurudayıoğlu, M., ve Şahin, S. (2020). Türkçe dersi öğretim programı’nda yer alan kök değerler açısından Rafadan Tayfa çizgi filminin incelenmesi. Journal of History School, 47, 2636–2656. https://doi.org/10.29228/joh.42389
28. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Türkçe dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 1–8. sınıflar). MEB Yayınları.
29. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkçe 5. sınıf ders kitabı (Y. Uyar, İ. Y. Öztürk, B. Şimşek, ve G. Yıldırım, Ed.). Tuna Matbaacılık. (Ders Kitapları Dizisi No. 9598). ISBN 978-975-11-8008-7.
30. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Öğretim programları ortak metni. https://tymm.meb.gov.tr/ortak-metin Ortaköylü, S., ve Ünal, S. (2025). 5. sınıf Türkçe ders kitabının değerler açısından incelenmesi. Millî Eğitim, 54(1), 1129-1172. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1709723[cite: 3]
31. SEÇBİR. (2024, Eylül). Maarif Modeli’nin “ahlaki pusula”sı: Erdem–değer–eylem çerçevesine ilişkin değerlendirme (Rapor). İstanbul: SEÇBİR.
32. Taşdelen, V. (2015). Nurettin Topçu'nun Türkiye'nin maarif davası isimli eserinde eğitimin güncel sorunları. TYB Akademi, 13, 39–54.
33. Topçu, N. (2016). Türkiye’nin maarif dâvası. Dergâh Yayınları.
34. Türk Dil Kurumu. Maarif [Sözlük maddesi]. Güncel Türkçe Sözlük.
35. Türk Maarif Ansiklopedisi. Maarif [Ansiklopedi maddesi].
36. Ulusoy, K., ve Dilmaç, B. (2012). Değerler eğitimi. Pegem Akademi Yayınları.
37. Ulusoy, K., ve Dilmaç, B. (2018). Değerler eğitimi. Pegem Akademi.
38. Ünal, S. (2025). Değerler eğitiminin dönüşümü: Post-truth çağının sunduğu fırsatlar ve tehditler. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(1), 492–518. https://doi.org/10.51460/baebd.1594667
39. Yaman, E. (2016). Değerler eğitimi: Eğitimde yeni ufuklar. Akçağ Yayınları.
40. Yaman, H., Taflan, S., ve Çolak, S. (2009). İlköğretim ikinci kademe Türkçe ders kitaplarında yer alan değerler. Değerler Eğitimi Dergisi, 7(18), 107–120.
41. Yapıcı, A. (2016). Değerler eğitimi ve din. Grafiker Yayınları.
42. Yazıcı, K. (2006). Değerler eğitimi’ne genel bir bakış. Türklük Bilimi Araştırmaları (TÜBAR), 19, 499–522. Yazıcı, K. (2014). Değerler eğitimine genel bir bakış. Türkiyat Mecmuası, 24(1), 225–246.
43. Yeşil, R. ve Aydın, D. (2007). Demokratik değerlerin eğitiminde okulun ve öğretmenin rolü. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (22), 65-84.
44. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
45. Yıldırım, M. (2025). Sosyal değişme ve değerler. https://mericyildirim.com/sosyal-degisme-ve-degerler/