türklad Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD) 2587-1293 Ahmet BURAN 10.30563/turklad.424489 Linguistics Dilbilim TÜRK DİLİ SÖZLÜKLERİNDE MADDE BAŞI OLARAK BOL-/OL- ve ER-/İ- FİİLLERİ https://orcid.org/0000-0002-8832-8240 Şahin Hatice ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ 06 20 2018 2 1 156 162 05 17 2018 05 17 2018 Copyright © 2017, Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD) 2017 Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD)

Bol-/ol-ve er-/i- fiiliyle ilgili farklı bakış açılarıyla hazırlanmış çok sayıdaçalışma mevcuttur. Bu çalışmalarda söz konusu fiiller; asıl fiil, yardımcı fiilolarak, birleşik çekimde, karmaşık fiil yapılarında, tarihi ve yaşayan Türklehçelerinde, ağızlarda ele alınmaya çalışılmış, farklı sonuçlar ortayakonmuştur. Konuyla ilgili çalışmaların devam etmesi gerektiği hâlâcevaplanamayan soruların varlığı nedeniyle ortadadır. Bu fiiller, doğal olaraközellikle metin yayınlarının sözlük ve dizinlerinde, ayrıca iki dilli,karşılaştırmalı vs. dönem sözlüklerinde de madde başı olarak yer almıştır.Dizin ve sözlükler incelendiğinde madde başı olarak fiillerin açıklanması,anlamlandırılması ve örneklendirilmesi konusunda bazı ayrılıklar görülmektedir.Mesela, aynı dönem için hazırlanan sözlüklerin kimilerinde fiillerin temelanlamlarının dışında kazandığı anlamlar, ayrıntıya girilmeden verilmişkimilerinde ise daha ayrıntılı bir biçimde verilmeye çalışılmıştır. Uygur,Karahanlı Türkçelerine ait sözlüklerin dışında Eski Anadolu Türkçesi ve TürkiyeTürkçesi sözlüklerinde de fiillerin anlamı ve kullanımıyla ilgili verilenbilgiler, birbiriyle ters düşmese de aynı değildir. Bu makalede ol- ve er-fiillerinin geçmişten günümüze ulaşılabilen sözlüklerde madde başı olarak elealınma, açıklanma ve örneklendirmeleri ele alınarak fiillerin dönemlere göretaşıdığı anlam ve işlevler ile bunların sözlüklere yansıması ele alınmaya çalışılacaktır.

 Yardımcı fiil cevheri fiil birleşik çekim birleşik fiil Sözlük KaynaklarARAT, R, R. (1979) Kutadgu Bilig III-İndeks, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.ARAT, R,R. (2006), Atabetü’l-Hakayık, Ankara :Türk Dil Kurumu Yayınları.ATALAY, B. (1986) Divan u Lügati’t-Türk Dizin, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.BAYAT, F. (2008) Orta Türkçe Sözlük, İstanbul: Yalın Yayıncılık.CAFEROĞU, A. (1968) Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, İstanbul: Türk Dil Kurumu Yayınları.CLAUSON, S. G., (1972) An Etimological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish, Oxford. DİLÇİN, C. (1983) Yeni Tarama Sözlüğü, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.ERASLAN, K. (2012) Eski Uygur Türkçesi Grameri, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.ERGİN, M. (1986) Orhun Abideleri, İstanbul: Boğaziçi Yayınları.GABAIN, A. W., (1988) Eski Türkçenin Grameri, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.GÜLENSOY, T., ( 2007) Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözlerin Köken Bilgisi Sözlüğü, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.HAMILTON, J. R., (1998) İyi ve Kötü Prens Öyküsü, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.KAÇALİN, Mustafa S. (2011) Niyazi, Nevayi’nin Sözleri ve Çağatayca Tanıklar, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.KANAR, M. (2011) Eski Anadolu Türkçesi Sözlüğü, İstanbul: Say Yayınları.MERT,, O. (2009) Ötüken Uygur Dönemi Yazıtlarından Tes-Tariat-Şine Us, Ankara: Belen Yayıncılık.NADALYAYEV, V. M. [vd.] (1969) Drevnetyurkskiy Slovar', Leningrad: Institut Yazıkoznaniya, Akademiya Nauk SSSR.Nişanyan Sözlük Ol-TEKİN, T. (1988) Volga Bulgar Kitabeleri ve Volga Bulgarcası, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.TEKİN, T.(1988) Orhon Yazıtları, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.ÜNLÜ S. (2012b) Karahanlı Türkçesi Sözlüğü, Konya: Eğitim Yayınevi, Konya.ÜNLÜ, S. (2012a) Harezm-Altınordu Türkçesi Sözlüğü, Konya: Eğitim Yayınevi.ÜNLÜ, S. (2013) Çağatay Türkçesi Sözlüğü, Konya: Eğitim Yayınevi.