Yıl 2019, Cilt 23 , Sayı 2, Sayfalar 245 - 254 2019-11-12

BİR ASKERİ TERİM OLAN ERAT SÖZCÜĞÜ ÜZERİNE

Zafer ÖNLER [1]


Yakın döneme kadar sınırlı bir kullanım alanına sahip “erat” sözcüğü, askerlikte rütbesiz asker anlamında kullanılırdı. Türkçe Sözlükte  “er” sözcüğüne “–at” Arapça çoğul ekinden oluştuğu belirtilerek, “1. Er, onbaşı ve çavuşlara verilen gene ad, 2.  Erler.” olarak anlamlandırılmıştır. Şemseddin Sami’nin Kâmus-ı Türkî’sinde, “erat” sözcüğü yer almıyor.   Eski metinlere baktığımızda, sözcüğün Türkçe “er” ve Arapça “-at”  biçimindeki yapı izahının doğru olmadığı anlaşılmaktadır. Kutadgu Bilig’de, yaklaşık elli küsur yerde geçen, çok yaygın olan sözcüğün, kullanımına ve bağlamlarına baktığımızda “asker” anlamına gelen, “er” ve “at” sözcüklerinden oluşan birleşik bir yapı olduğu anlaşılmaktadır. Arat, Kutadgu Bilig’de, “er” ve “at” olmak üzere sözcüğü birbirinden ayrı iki sözcük olarak kabul etmiştir. Dolayısıyla “İndeks”te, “er” maddesi altında, “e. at” biçiminde alt veri olarak yer almıştır.

İslamiyet öncesi “asker” anlamında kullanılmış olması muhtemel olan “erat”  birleşik yapısı, Arapça “asker” sözcüğünün yaygınlaşmasıyla birlikte, anlam daralmasına uğrayarak sonuçta kullanımdan düşmüş olmalıdır.

Türk Dili, erat, Etimoloji, Kutadgu, bilig
  • ARAT, Reşit Rahmeti. Kutadgu Bilig I –Metin. Türk Dil Kurumu, 1947. ___________________.Kutadgu Bilig II, -Tercüme-. Türk Tarih Kırumu 1957. ___________________.Kutadgu Bilig III, İndeks. Neşre Hazırlayanlar: Kemal Eraslan–Osman F. Sertkaya –Nuri Yüce. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, İstanbul 1979.CLAUSON, Sir Gerard. An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish, Oxford, 1972.DOERFER, Gerhard. Türkische und Mongolische Elemente im Neupersischen. C.II, 1965. NİŞANYAN, Sevan. Nişanyan Sözlük, Çağdaş Türkçenin Etimolojisi. Genişletilmiş, Gözden Geçirilmiş Yeni Basım, İstanbul 2018.NİŞANYAN, Sevan. Sözlerin Soyağacı, çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü. 3. Basım,Adam yayınları, İstanbul 2007.Tekin, Talât, Orhon Yazıtları. Türk Dil Kurumu, Ankara 2010, (Dördüncü baskı). TİETZE, Andreas.Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lügatı. C. I, A-E, İstanbul-Wien 2002.
Birincil Dil tr
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0001-8758-7526
Yazar: Zafer ÖNLER (Sorumlu Yazar)
Ülke: Turkey


Tarihler

Başvuru Tarihi : 5 Aralık 2018
Kabul Tarihi : 13 Ekim 2019
Yayımlanma Tarihi : 12 Kasım 2019

Bibtex @araştırma makalesi { turkoloji492772, journal = {Türkoloji Dergisi}, issn = {}, eissn = {2602-4934}, address = {Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, 06100 Sıhhiye/ANKARA}, publisher = {Ankara Üniversitesi}, year = {2019}, volume = {23}, pages = {245 - 254}, doi = {}, title = {BİR ASKERİ TERİM OLAN ERAT SÖZCÜĞÜ ÜZERİNE}, key = {cite}, author = {ÖNLER, Zafer} }
APA ÖNLER, Z . (2019). BİR ASKERİ TERİM OLAN ERAT SÖZCÜĞÜ ÜZERİNE. Türkoloji Dergisi , 23 (2) , 245-254 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/turkoloji/issue/50187/492772
MLA ÖNLER, Z . "BİR ASKERİ TERİM OLAN ERAT SÖZCÜĞÜ ÜZERİNE". Türkoloji Dergisi 23 (2019 ): 245-254 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/turkoloji/issue/50187/492772>
Chicago ÖNLER, Z . "BİR ASKERİ TERİM OLAN ERAT SÖZCÜĞÜ ÜZERİNE". Türkoloji Dergisi 23 (2019 ): 245-254
RIS TY - JOUR T1 - BİR ASKERİ TERİM OLAN ERAT SÖZCÜĞÜ ÜZERİNE AU - Zafer ÖNLER Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - DO - T2 - Türkoloji Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 245 EP - 254 VL - 23 IS - 2 SN - -2602-4934 M3 - UR - Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Türkoloji Dergisi BİR ASKERİ TERİM OLAN ERAT SÖZCÜĞÜ ÜZERİNE %A Zafer ÖNLER %T BİR ASKERİ TERİM OLAN ERAT SÖZCÜĞÜ ÜZERİNE %D 2019 %J Türkoloji Dergisi %P -2602-4934 %V 23 %N 2 %R %U
ISNAD ÖNLER, Zafer . "BİR ASKERİ TERİM OLAN ERAT SÖZCÜĞÜ ÜZERİNE". Türkoloji Dergisi 23 / 2 (Kasım 2019): 245-254 .
AMA ÖNLER Z . BİR ASKERİ TERİM OLAN ERAT SÖZCÜĞÜ ÜZERİNE. Türkoloji Dergisi. 2019; 23(2): 245-254.
Vancouver ÖNLER Z . BİR ASKERİ TERİM OLAN ERAT SÖZCÜĞÜ ÜZERİNE. Türkoloji Dergisi. 2019; 23(2): 254-245.