Journal of Uludag University Faculty of Education 2667-6788 Bursa Uludağ Üniversitesi 10.19171/uefad.1661108 Early Childhood Education Okul Öncesi Eğitim Emotional Abuse from the Perspective of Preschool Teachers Okul Öncesi Öğretmenlerin Gözünden Duygusal İstismar https://orcid.org/0000-0002-5565-586X Erol Dilek UŞAK ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0000-0002-0493-6127 Ağır Sevilay UŞAK ÜNİVERSİTESİ 04 30 2026 39 1 117 126 03 19 2025 10 31 2025 Copyright © 1986, Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 1986 Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi

Emotional abuse is the most common form of child maltreatment, encompassing other types of abuse as well. Studies show that emotional abuse is the most prevalent type during early childhood and that parents are the primary perpetrators of emotional maltreatment. Preschool teachers, due to their unique relationships with both families and children, are an essential resource for recognizing and preventing emotional abuse. This study aims to examine in depth the views of preschool teachers—who spend as much time with children as their parents and play critical roles in identifying and preventing abuse—regarding emotional abuse and the examples of the instances they have witnessed. Data were collected through semi-structured, in-depth interviews with nine volunteer preschool teachers with at least 5 years of experience, working in various cities across Türkiye. The findings revealed that preschool teachers are knowledgeable about emotional abuse in terms of definition, types, prevalence, causes, and perpetrators. The most common emotional abuse behaviors encountered by preschool teachers at school are shouting at the child and failing to show interest, affection, or compassion. It is recommended that preschool teachers, given their adequate knowledge on this issue, take an active role in child protection practices. Furthermore, the emotional abuse behaviors witnessed by preschool teachers should be incorporated into abuse prevention programs.

Duygusal istismar, diğer istismar türlerini de kapsayan en yaygın çocuk istismarı türüdür. Çalışmalar, duygusal istismarın erken çocukluk döneminde en yaygın türü olduğunu ve çocukları duygusal olarak en çok istismar edenlerin anne-babaları olduğunu göstermektedir. Okul öncesi öğretmenleri, aileler ve çocuklarla olan benzersiz ilişkileri nedeniyle duygusal istismarı tanımak ve önlemek için önemli bir kaynaktır. Bu çalışmanın amacı, erken çocukluk döneminde çocuklarla anne babaları kadar zaman geçiren ve istismarı tanıma ile önlemede kritik rolleri bulunan okul öncesi öğretmenlerinin duygusal istismar ve tanık oldukları duygusal istismar örnekleri hakkındaki görüşlerini derinlemesine incelemektir. Veriler, Türkiye'nin çeşitli şehirlerinde en az 5 yıllık deneyime sahip dokuz gönüllü okul öncesi öğretmeniyle yapılan yarı yapılandırılmış, derinlemesine görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre okul öncesi öğretmenleri duygusal istismarı bilmekte (tanımı, türleri, yaygınlığı, nedenleri, uygulayıcıları) olduğu görülmüştür. Okul öncesi öğretmenlerinin okulda karşılaştıkları en yaygın duygusal istismar davranışları çocuğa bağırmak ve çocuğa ilgi, sevgi ve merhamet göstermemektir. Okul öncesi öğretmenlerinin bu konuda yeterli bilgiye sahip olması nedeniyle çocuk koruma eylemlerine aktif olarak katılması önerilmektedir. Ayrıca okul öncesi öğretmenlerinin tanık olduğu duygusal istismar davranışları, istismar önleme programlarında ele alınması gereken konulardır.

 Okulöncesi Duygusal İstismar İstismar Anne-Baba Preschool Emotional Abuse Abuse Parents Alikaşifoğlu, M. (2002). Fiziksel istismar. İstanbul Tabip Odası Süreli Bilimsel Yayını, 15(2), 149–153. Bakır, E., & Kapucu, S. (2017). Çocuk ihmali ve istismarının Türkiye’de yapılan araştırmalara yansıması: Bir literatür incelemesi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 4(2), 13–24. Başaran, M., Bilir, E., Arslan, Ö., Çetin, M., Avcı, P., Bilici, B., ... & Gökçearslan, Ş. (2021). Eğitim bilimleri alanı doktora tezlerinde araştırma eğilimleri: Tematik ve yöntemsel bir inceleme. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 15(35), 54–73. Başkak, İ. (2023). Çocuğa yönelik duygusal istismar. Uluslararası Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 3(1), 61–72. Bernstein, D. P., Stein, J. A., Newcomb, M. D., Walker, E., Pogge, D., Ahluvalia, T., ... & Zule, W. (2003). Development and validation of a brief screening version of the Childhood Trauma Questionnaire. Child Abuse & Neglect, 27(2), 169–190. Bogdan, R. C., & Biklen, S. K. (2007). Research for education: An introduction to theories and methods (5th ed.). Allyn & Bacon. Bostancı, N., Albayrak, B., Bakoğlu, İ., & Çoban, Ş. (2006). Üniversite öğrencilerinde çocukluk çağı travmalarının depresif belirtileri üzerine etkisi. New Symposium Journal, 44(2), 100–106. Brassard, M. R. (2019). Is psychological maltreatment as harmful as other forms of child abuse and neglect? A research review. APSAC Advisor, 31(3), 18–27. Bronfenbrenner, U. (1977). Toward an experimental ecology of human development. American Psychologist, 32(7), 513–531. Büyüköztürk, Ş. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri (11. baskı). Pegem Akademi. Can-Yaşar, M., Şenol, F. B., & Akyol, T. (2015). Investigating teacher candidates’ attitudes towards child sexual abuse. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, 1(2), 228–241. Charmaz, K. (2006). Constructing grounded theory: A practical guide through qualitative analysis (2nd ed.). Sage Publications. Cicchetti, D. (2002). The impact of social experience on neurobiological systems: Illustrations from a constructivist view of child maltreatment. Cognitive Development, 17, 1407–1428. Cicchetti, D., & Valentino, K. (2006). An ecological transactional perspective on child maltreatment: Failure of the average expectable environment and its influence upon child development. In D. Cicchetti & D. J. Cohen (Eds.), Developmental psychology (Vol. 3, 2nd ed., pp. 129–201). Wiley. Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4th ed.). Pearson Education. Çakan, E. (2024). Duygusal istismar ve beden imajı. The Journal of Social Sciences, 62(62), 440–449. Corbin, J., & Strauss, A. (2014). Basics of qualitative research techniques. Sage Publications. Çubuk, S., & Şeker, P. T. (2021). Çocuk istismarının Türkiye’de yapılan lisansüstü çalışmalara yansıması: Bir literatür incelemesi. E-Kafkas Journal of Educational Research, 8(3), 534–552. Çubuk, S., & Erol, D. (2022). Erken çocukluk döneminde çocuk YouTube içerik üreticilerinin yayınladığı videoların, çocuğun duygusal istismarı açısından incelenmesi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 5(2), 453–474. Demircioğlu, H., & Işık, E. (2021). Çocuk ihmali ve istismarına yönelik öğretmen görüşlerinin incelenmesi. The Journal of Social Sciences, 52(1), 313–351. Dereobalı, N., Çırak Karadağ, S., & Sönmez, S. (2013). Okulöncesi eğitim öğretmenlerinin çocuk istismarı, ihmali, şiddet ve eğitimcilerin rolü konusundaki görüşleri. Ege Eğitim Dergisi, 14(1), 50–66. Dinleyici, M., & Şahin, F. (2016). Duygusal ihmal, istismar ve çocuk hekiminin rolü. Osmangazi Tıp Dergisi, 38(2), 18–27. Doğrucan, A., & Yıldırım, Z. (2011). Yazılı basında çocuk istismarı haberlerinin incelenmesi (Cumhuriyet, Hürriyet, Posta, Sabah, Yeni Şafak ve Zaman gazeteleri örneğinde). Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 176–194. Donovan, K. L., & Brassard, M. R. (2011). Trajectories of maternal verbal aggression across the middle school years: Associations with a negative view of self and social problems. Child Abuse & Neglect, 35, 814–830. Dönmez, E. (2009). Okul öncesi eğitimi öğretmenleri ve velilerin çocuk istismarına ve ihmaline yönelik görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya. English, D., Thompson, R., White, C. R., & Wilson, D. (2015). Why should child welfare pay more attention to emotional maltreatment? Children and Youth Services Review, 50, 53–63. Erdoğan, Y., & Aslan, D. (2020). Okul öncesi öğretmenlerinin çocuk istismarı ve ihmaline yönelik algıları. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 104–132. https://doi.org/10.17860/mersinefd.629158 Erginer, F. (2007). Ankara ili ilköğretim okulu yöneticilerinin öğrencilerin aileleri tarafından istismarı ve ihmaline ilişkin görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi, Ankara. Erol, D. (2007). Okulöncesi eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin çocuklardaki fiziksel istismar belirtilerine ilişkin farkındalıkları (Eskişehir il örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi, Eskişehir. Fagundes, C. P., Lindgren, M. E., Shapiro, C. L., & Kiecolt-Glaser, J. K. (2012). Child maltreatment and breast cancer survivors: Social support makes a difference for the quality of life, fatigue, and cancer stress. European Journal of Cancer, 48(5), 728–736. Fatemi, S. M., Abdoshahi, M., & Miletić, V. (2024). Rekabetçi domino ve bardak dizme oyunlarının çevrimiçi eğitiminin çocukların farkındalığı, duygu düzenlemesi ve yönetici işlevleri üzerindeki etkisi. Motor Kontrol ve Öğrenme Dergisi, 6(6), 1–8. Flaherty, E. G., Thompson, R., Litrownik, A. J., et al. (2006). Effect of early childhood adversity on child health. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 160, 1232–1238. Gall, G., & Gall, J. P. Borg. (2003). Educational research: An introduction (7th ed.). Allyn & Bacon. Glaser, D. (2002). Emotional abuse and neglect (psychological maltreatment): A conceptual framework. Child Abuse & Neglect, 26, 697–714. Goldsmith, R. E., & Freyd, J. J. (2005). Awareness of emotional abuse. Journal of Emotional Abuse, 5(1), 95–123. https://doi.org/10.1300/J135v05n01_04 Gracia, E. (1995). Visible but unreported: A case for the “not serious enough” cases of child maltreatment. Child Abuse & Neglect, 19(9), 1083–1093. Greenough, W. T., Black, J. E., & Wallace, C. S. (1987). Experience and brain development. Child Development, 58, 539–559. https://doi.org/10.2307/1130197 Güler, N., Uzun, S., Boztaş, Z., & Aydoğan, S. (2002). Anneleri tarafından çocuklara uygulanan duygusal ve fiziksel istismar/ihmal davranışı ve bunu etkileyen faktörler. Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 24(3), 128–134. Hart, S. N., & Brassard, M. R. (1987). A significant threat to children's mental health: Psychological maltreatment. American Psychologist, 42(2), 160–165. Hart, S. N., Brassard, M. R., Baker, A. J. L., & Chiel, Z. A. (2017). Psychological maltreatment of children. In J. Conte & B. Klika (Eds.), The APSAC handbook on child maltreatment (4th ed., pp. 145–162). Sage Publications. Huberman, A. M., & Miles, M. B. (1994). Data management and analysis methods. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), Handbook of qualitative research (pp. 428–444). Sage Publications. Hümanist Büro, Boğaziçi Üniversitesi, & Frekans Araştırma. (2014, Mayıs). Türkiye’de 0–8 yaş arası çocuğa yönelik aile içi şiddet araştırması [Rapor]. Hümanist Büro. https://humanistburo.org/dosyalar/humdosya/Turkiyede-0-8-Yas-Arasi-Cocuga-Yonelik-Aile-Ici-Siddet-Arastirmasi.pdf Kefeli, H., & Haktanır, G. (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin çocuk istismarı ve ihmali davranışlarına ilişkin anne baba görüşleri. Milli Eğitim Dergisi, 47(218), 113–134. Kent, A., & Waller, G. (1998). The impact of childhood emotional abuse: An extension of the Child Abuse and Trauma Scale. Child Abuse & Neglect, 22(5), 393–399. Kepenekçi, Y. K. (2001). Hukuksal açıdan çocuk istismarı ve ihmali. Katkı Pediatri Dergisi, 22(3), 262–269. Kisaakye, P., Seruwagi, G., Odwe, G., Obare, F., Muthuri, S., Kabiru, C. W., Wado, Y. D., & Undie, C. (2024). Associations between childhood violence and mental health in refugee settings in Uganda. Child Protection and Practice, 2, 100038. https://doi.org/10.1016/j.chipro.2024.100038 Koç, F., & Paslı, F. (2021). Çocuğa yönelik istismar ve ihmal olaylarının haberdeki temsilinin çocuk hakları bağlamında incelenmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 32(1), 97–119. Korkmazlar-Oral, Ü., Engin, P., & Büyükyazıcı, Z. (2010). Türkiye’de çocuk istismarı ve aile içi şiddet araştırması: Özet rapor. T.C. Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu. Korolevskaia, A., & Yampolskaya, S. (2023). The consequences of childhood emotional abuse: A systematic review and content analysis. Families in Society, 104(2), 167–178. https://doi.org/10.1177/10443894221124565 Küçükaydın, M. A., Ulum, H., & Sayıcı, E. (2023). Variables affecting the attitudes of teachers and school principals in reporting child abuse: An analysis of demographic characteristics, awareness, and self-efficacy. Child Abuse & Neglect, 145, Article 106400. Kütük, M. Ö., & Bilaç, Ö. (2017). Çocuklarda ve adölesanlarda duygusal istismar ve ihmal. Türkiye Klinikleri Child Psychiatry – Special Topics, 3(3), 181–187. Early Childhood Matters. (2014). Small children, big cities. https://earlychildhoodmatters.online/wp-content/uploads/2019/06/ECM123-2014_Small-children_big-cities.pdf Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev.). Nobel Akademik Yayıncılık. Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd ed.). Sage Publications. Namdari, P. (2003). Prevalence of child abuse in Khorramabad secondary schools. IJPCP, 9(1), 62–70. Ness, S. (2023). A narrow focus in research on emotional abuse: A scoping review of definitions and descriptions of emotional abuse in research on child welfare and social work. Child & Family Social Work, 28(2), 572–588. https://doi.org/10.1111/cfs.12967 Neuman, L. W. (2007). Toplumsal araştırma yöntemleri: Nitel ve nicel yaklaşımlar (S. Özge, Çev.). Yayın Odası. Paslı, F. (2017). Cinsel istismara uğrayan çocukların ekolojik sistem yaklaşımı açısından incelenmesi. Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(2), 39–53. Polat, O. (2007). Tüm boyutlarıyla çocuk istismarı. Seçkin Yayıncılık. Polat, O. (2015). Şiddet. Seçkin Yayıncılık. Rees, C. A. (2010). Understanding emotional abuse. Archives of Disease in Childhood, 95, 59–67. Rutter, M. (1985). Resilience in the face of adversity: Protective factors and resistance to psychiatric disorder. The British Journal of Psychiatry, 147, 598–611. https://doi.org/10.1192/bjp.147.6.598 Sağır, M., & Gözler, A. (2013). Sınıf öğretmenlerinin çocuk istismarı ve ihmaline yönelik görüşleri ve farkındalık düzeyleri. Türkiye Sosyal Politika ve Çalışma Hayatı Araştırmaları Dergisi, 3(5), 67–113. Savi Çakar, F., & Yazıcı Okuyan, H. (2017). Öğretmen adaylarının çocuk istismarı ve ihmaline ilişkin görüşleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (44), 250–275. https://doi.org/10.21764/maeuefd.332243 Schore, A. N. (2001). Effects of a secure attachment relationship on right brain development, affect regulation, and infant mental health. Infant Mental Health Journal, 22(1–2), 7–66. Shore, R. (1997). Rethinking the brain. Families and Work Institute. Smith, J. A. S. (2023). Child abuse and neglect. In Forensic and legal medicine (pp. 690–704). CRC Press. Soyer, C. (2018). Okul yöneticisi ve öğretmenlerinin görüşlerine göre çocukların duygusal istismar ve ihmalinin değerlendirilmesi. International Journal of New Trends in Arts, Sports & Science Education, 7(3), 11–25. Strathearn, L., Giannotti, M., Mills, R., Kisely, S., Najman, J., & Abajobir, A. (2020). Long-term cognitive, psychological, and health outcomes associated with child abuse and neglect. Pediatrics, 146(4), e20200438. Şahin, F. (2014). Fiziksel istismar. In O. Derman (Ed.), Çocuk istismarına ve ihmaline yaklaşım: Temel bilgiler (pp. 41–48). Akademisyen Tıp Kitabevi. Şanyüz, Ö. (2009). Çocuk istismarına hekimlerin yaklaşımı [Yayımlanmamış uzmanlık tezi]. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Adli Tıp Anabilim Dalı, İstanbul. Toker, G. A., & Çapan, A. S. (2018). Anne baba tutumlarından kaynaklanan, ihmal ve duygusal istismara maruz kalmış çocukların en çok kullandığı savunma mekanizmaları üzerine bir literatür taraması. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 9(16), 1794–1817. Topbaş, M. (2004). İnsanlığın büyük bir ayıbı: Çocuk istismarı. Türk Silahlı Kuvvetleri Koruyucu Hekimlik Bülteni, 3(1), 76–80. Toros, K., & Tirik, R. (2016). Preschool teachers’ perceptions about and experience with child abuse and neglect. Early Childhood Education Journal, 44(1), 21–30. Tuna, S. (2010). Aile içi çocuk istismarı: Annelerin bazı risk faktörleri açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. Turla, A. (2002). Çocuk istismarı ve ihmali olgularında tıbbi yaklaşım. OMÜ Tıp Dergisi, 19(4), 291–300. Türkiye’de Çocuk İstismarı ve Aile İçi Şiddet Araştırması. (2008). http://atud.org.tr/kutuphane/unisefrapor.pdf Türkiye’de Çocuk İstismarı ve Aile İçi Şiddet Araştırması. (2010). http://atud.org.tr/kutuphane/unisefrapor.pdf Türnüklü, A. (2000). Eğitim bilim araştırmalarında etkin olarak kullanılabilecek nitel bir araştırma tekniği: Görüşme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 24(1), 543–559. UNICEF. (2010). Türkiye’de çocuk istismarı ve aile içi şiddet araştırması – Özet raporu 2010. https://www.unicef.org/Türkiye/raporlar/t%C3%BCrkiyede-%C3%A7ocuk-istismari-ve-aile-i%C3%A7i-%C5%9Fiddet-ara%C5%9Ftirmasi-%C3%B6zet-raporu-2010 World Health Organization. (2002). World report on violence and health: Child abuse and neglect by parents and other caregivers. http://whqlibdoc.who.int/publications/2006/9241594365_eng.pdf World Health Organization. (2020). Child maltreatment. http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs150/en/ Yağar, F., & Dökme, S. (2014). Niteliksel araştırmaların planlanması: Araştırma soruları, örneklem seçimi, geçerlik ve güvenirlik. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 1–9. Yazıcı, M. (2021). Algılanan duygusal istismar ile yeme tutumu arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. baskı). Seçkin Yayıncılık. Yrondi, A., Aouizerate, B., Bennabi, D., Richieri, R., d'Amato, T., Bellivier, F., ... & El-Hage, W. (2020). Childhood maltreatment and clinical severity of treatment-resistant depression in a French cohort of outpatients (FACE-DR): One-year follow-up. Depression and Anxiety, 37(4), 365–374. Zolkoski, S. M., & Bullock, L. M. (2012). Resilience in children and youth: A review. Children and Youth Services Review, 34, 2295–2303. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2012.08.009