uüi̇fd Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1301-3394 2667-680X Bursa Uludağ Üniversitesi Boşanma Sürecinde Ruh Sağlığı ve Din The Mental Health and Religious in Divorce Process https://orcid.org/0000-0001-5148-1076 İmamoğlu Abdulvahit SAKARYA ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0000-0003-1092-7208 Ferah Nimet 12 27 2019 28 2 497 530 09 11 2019 11 15 2019 Copyright © 1986, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1986 Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi

Araştırmanın temel problemi boşanma sürecindeki bireylerinyaşadıkları ruhsal sorunlar karşısında inancın ve dini yaşayışın yardımcı veiyileştirici bir etkiye sahip olup olmadığıdır. Buna bağlı olarak makaleninamacı boşanma sürecindeki bireylerin ruh sağlığı ile dini duygu, düşünce vedavranışlarını birlikte ele almaktır. Bu problem ve amaç ile yola çıkarak nitelaraştırma paradigmasına uygun bir şekilde boşanma süreci devam eden onkatılımcı ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Mülakat tekniği ile elde edilenbilgiler örnek olaylar şeklinde öyküleştirilmiş ve araştırmanın amacına göreanaliz edilerek yorumlanmıştır. Sonuçta boşanma sürecindeki bireylerin;evliliklerine ilişkin sorunları pişmanlık, üzüntü ve öfke ile aktardıkları,fiilen bitmiş evliliğe yoğun duygusal tepkiler verdikleri ve bunaldıkları,umutsuzluk, çaresizlik ve başarısızlık hissine kapıldıkları, kaçma ve kaçınmapsikolojisi ile hareket ettikleri, bu süreçte stres ve kaygı yaşadıkları veçökkünlük belirtileri gösterdikleri bulunmuştur. Boşanma sürecinde ortaya çıkanbu ruhsal belirtiler karşısında bireylerin dini ve vicdani boyutta sorgulamalaryaptıkları; içerisinde bulundukları durumu ve olayları anlamlandırmada diniaktif bir şekilde kullandıkları; kendilerini din ile teselli ettikleri; dine veibadete yönelme, dua etme, Allah’a sığınma ve O’ndan yardım dileme gibipratiklere başvurdukları; bu pratikler sonucunda ise ruhsal rahatlamayaşadıklarını ifade ettikleri tespit edilmiştir.

The main problem of the study is that if belief andreligious life have an supporting and healing effect in the face of thepsychological problems experienced by the individuals in the divorce process. Ondependent this, the purpose of this article is to deal with mental health andreligious emotions, thoughts and behaviors of individuals in the process ofdivorce. By based on this problem, in accordance with the qualitative researchparadigm, interviews were conducted with ten participants whose continued thedivorce process. The information obtained through the interview technique wasnarrated as case studies and analyzed and interpreted in accordance with thepurpose of the research. As a result were found that individuals in the processof divorce; they have expressed intense emotional reactions marital problems andthey have experienced feelings of despair, helplessness and failure, acted withthe psychology of escape and avoidance, and experienced symptoms of depressionand anxiety –de facto- in breaking marriage. In the face of these psychologicalsymptoms that emerged during the divorce process, individuals questioned inreligious and conscientious dimensions; actively use religion to make sense oftheir situation and events; they consoled themselves with religion; that theyresort to practices such as turning to religion and worship, praying, takingrefuge in God, and asking for help; As a result of these practices, they statedthat they experienced mental relaxation.

 Din Psikolojisi Boşanma Psikolojisi Boşanma Ruh Sağlığı Dindarlık Psychology of Religion Divorce Psychology Divorce the Mental Healty Religiosity Altıntaş, S. (2014). Depresyon ile Dinsel Başa Çıkma Arasında İlişki Üzerine Bir Çalışma (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir. Amato, P. R. (1994). The impact of divorce on men and women in India and the United States. Journal of Comparative Family Studies, 25(2), 207-221. Arıkan, Ç. (1996). Halkın Boşanmaya İlişkin Tutumları Araştırması. Ankara: Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Yayınları. ASPB. (2014). Türkiye Boşanma Nedenleri Araştırması (TBNA 2014) [Araştrıma Raporu]. Ankara: T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Ayten, A. (2012). Tanrı’ya Sığınmak. İstanbul: İz Yayıncılık. Ayten, A., & Yildiz, R. (2016). Dindarlık, Hayat Memnuniyeti İlişkisinde Dinî Başa Çıkmanın Rolü Nedir? Emekliler Üzerine Bir Araştırma. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 16(1), 281-308. Bahadır, A. (2011). İnsanın Anlam Arayışı ve Din (2. Baskı). İstanbul: İnsan Yayınları. Bal, H. (2012). Bilimsel Araştırma Yöntemleri (2. Baskı). Isparta: Fakülte Kitabevi. Balcı Arvas, F. (2016). Psikoloji Din ve Mutluluk. Bursa: Emin Yayınları. Battal, A. (2008). Boşanma Sebepleri Bilimsel Araştırma Projesi Uygulama Sonuçları (Nihai Rapor) [Araştırma Raporu]. İstanbul: Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü ve Akademik Dayanışma Araştırma ve Geliştirme Vakfı. Bell, N. K., Harris, S. M., Crabtree, S. A., Allen, S. M., & Roberts, K. M. (2018). Divorce Decision-Making and the Divine. Journal of Divorce & Remarriage, 59(1), 37-50. https://doi.org/10.1080/10502556.2017.1375330 Berman, W. H., & Turk, D. C. (1981). Adaptation to divorce: Problems and coping strategies. Journal of Marriage and the Family, 43(2), 179-189. https://doi.org/10.2307/351428 Blomquist, J. M. (1986). Exploring spiritual dimensions: Toward a hermeneutic divorce. Pastoral Psychology, 34(3), 161-172. https://doi.org/10.1007/BF01759963 Bohannon, P. (1970). The Six Stations of Divorce. Içinde P. Bohannon (Ed.), Divorce and After (ss. 33-62). New York: Doubleday and Company Inc. Chiriboga, D. A., & Cutler, L. (1978). Stress Responses among Divorcing Men and Women. Journal of Divorce, 1(2), 95-106. Chiriboga, D. A., & Krystal, S. (1985). An empirical taxonomy of symptom types among divorcing persons. Journal of Clinical Psychology, 41(5), 601-613. https://doi.org/10.1002/1097-4679(198509)41:5<601::AID-JCLP2270410504>3.0.CO;2-9 Cirhinlioğlu, Z., Ok, Ü., & Cirhinlioğlu, F. G. (2013). Dindarlık Ruh Sağlığı ve Modernite. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık. Clarke-Stewart, C.-S., & Brentano, C. (2006). Divorce: Causes and Consequences. New Haven and London: Yale University Press. Demirkan, S. Y., Ersöz, A. G., Şen, R. B., Ertekin, E., Sezgin, Ö., Turğut, A. M., & Şehitoğlu, N. (2009). Boşanma Nedenleri Araştırması [Araştrıma Raporu]. Ankara: T.C. Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü. Dokur, M., & Profeta, Y. (2014). İlişki Denklemi Aileler ve Çiftler (4. Baskı). İstanbul: Goa Yayıncılık. Efil, Ş. (2016). Din-Sağlık İlişkisinin İmkanı Sorunu (1. Baskı). Bursa: Emin Yayınları. Elkin, M. (1977). Postdivorce Counseling in a Conciliation Court. Journal of Divorce, 1(1), 55-65. https://doi.org/10.1300/J279v01n01_06 Emery, R. E. (2013b). Cultural Sociology of Divorce: An Encyclopedia. USA: SAGE Publications. Emery, R. E. (2013a). Evlilik, Boşanma ve Çocukların Uyumu (E. O. Gezmiş, Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. Ferah, N. (2019). Boşanma Sürecindeki Bireylerde Dini Başa Çıkma Davranışlarının Analizi (Doktora Tezi). Sakarya Üniversitesi, Sakarya. Gökçe, B. (1978). Evlilik Kurumuna Sosyolojik Bir Yaklaşım. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (1), 7-21. Holmes, T. H., & Rahe, R. H. (1967). The social readjustment rating scale. Journal of Psychosomatic Research, 11(2), 213-218. https://doi.org/10.1016/0022-3999(67)90010-4 Kalmijn, M., & Uunk, W. (2007). Regional value differences in Europe and the social consequences of divorce: A test of the stigmatization hypothesis. Social Science Research, 36(2), 447-468. https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2006.06.001 Karahan, A. S. (2012). Boşanma Sonrası Yaşama Uyum (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Hacattepe Üniversitesi, Ankara. Kaslow, F. W. (1980). Stages of divorce: A psychological perspective. Villanova Law ReviewVill. L. Rev., 25(4), 718-751. Kayıklık, H. (2003). İçerik ve Kazanım Açısından Din Psikolojisi. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 3(1), 83-102. Köse, A. (2012). Neden İslam’ı Seçiyorlar? İstanbul: İz Yayıncılık. Krumrei, E. J., Mahoney, A., & Pargament, K. I. (2011). Spiritual stress and coping model of divorce: A longitudinal study. Journal of Family Psychology, 25(6), 973-985. https://doi.org/10.1037/a0025879 Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Psychological Stress and The Coping Process. New York: Springer. Levin, J. S., & Chatters, L. M. (1998). Research on Religion and Mental Health: An Overview of Empirical Findings and Theoretical Issues. Içinde H. G. Koenig (Ed.), Handbook of Religion and Mental Health (ss. 33-51). California: Academic Press. Mahoney, A., Krumrei, E. J., & Pargament, K. I. (2008). Broken Vows: Divorce as a Spiritual Trauma and Its Implications for Growth and Decline. Içinde S. Joseph & P. A. Linley (Ed.), Trauma, Recovery, and Growth: Positive Psychological Perspectives on Posttraumatic Stress (ss. 105-124). New Jersey: John Wiley & Sons.Mahoney, A., & Tarakeshwar, N. (2013). Evlilikte ve Gündelik Hayat ve Aile Krizlerindeki Ebeveynlik. Içinde D. R. F. Paloutzian & D. C. L. Park (Ed.), & F. Z. Belen (Çev.), Din Psikolojisi ve Maneviyat Psikolojisi Temel Yaklaşımlar ve İlgi Alanları (ss. 361-401). Ankara: Phoenix Yayınevi. Nathanson, I. G. (1995). Divorce and women’s spirituality. Journal of Divorce & Remarriage, 22(3-4), 179-188. https://doi.org/10.1300/J087v22n03_11 Neuman, w. L. (2013). Toplumsal Araştırma Yöntemleri Nitel ve Nicel Yaklaşımlar I (6. Baskı; S. Özge, Çev.). Ankara: Yayınodası Yayıncılık. Oman, D., & Thoresen, C. E. (2013). Din ve Maneviyat Sağlığı Etkiler mi? Içinde D. R. F. Paloutzian & D. C. L. Park (Ed.), & Ö. Çetin (Çev.), Din Psikolojisi ve Maneviyat Psikolojisi Yeni Yaklaşımlar ve Uygulama Alanları (ss. 295-342). Ankara: Phoenix Yayınevi. Özgüven, İ. E. (2014). Evlilik ve Aile Terapisi (3. Baskı). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık. Pargament, K. I., & Brant, C. R. (1998). Religion and Coping. Içinde H. G. Koenig (Ed.), Handbook of Religion and Mental Health (ss. 111-128). California: Academic Press. Pargament, K. I., Zinnbauer, B. J., Scott, A. B., Butter, E. M., Zerowin, J., & Stanik, P. (1998). Red flags and religious coping: Identifying some religious warning signs among people in crisis1. Journal of Clinical Psychology, 54(1), 77-89. Sönmez, V., & Alacapınar, F. G. (2011). Örneklendirilmiş Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Anı Yayıncılık.Wang, H., & Amato, P. R. (2000). Predictors of divorce adjustment: Stressors, resources, and definitions. Journal of Marriage and Family, 62(3), 655-668.Webb, A. P. (2008). A Religious Coping Model of Divorce Adjustment (Yayımlanmamış Doktora Tezi). The University of Texas, USA. Webb, A. P., Ellison, C. G., McFarland, M. J., Lee, J. W., Morton, K., & Walters, J. (2010). Divorce, Religious Coping, and Depressive Symptoms in a Conservative Protestant Religious Group. Family Relations, 59(5), 544-557. Geliş tarihi gönderen JSTOR. Weinglass, J., Kressel, K., & Deutsch, M. (1978). The Role of the Clergy in Divorce. Journal of Divorce, 2(1), 57-82. https://doi.org/10.1300/J279v02n01_05 Yapıcı, A. (2007). Din ve Ruh Sağlığı Psiko-Sosyal Uyum ve Dindarlık. Adana: Karahan Kitabevi. Yöndem, Z. D. (2006). Kişilik Dinamikleri ve Stresle Baş Etme. İstanbul: Morpa Kültür Yayınları. Zeybekoğlu, Ö. (2009). Sosyal Problem Boyutuyla Aile. Içinde N. Adak (Ed.), Sosyal Problemler Sosyolojisi (ss. 35-65). Ankara: Siyasal Kitabevi.