An Analysis Of Trends In Postgraduate Theses On Semiotic Analysis

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 2, 29 - 46, 28.12.2025

Sultan Şükran Talancı , Aliye Uslu Üstten

https://izlik.org/JA45NS49PK

Öz

This study examines the trends in postgraduate theses that focus on semiotic analysis. A search was carried out on the YÖK National Thesis Center using the keywords "Semiotic Analysis" and "Semiotic Text Analysis." A total of 144 theses meeting the inclusion-exclusion criteria were reviewed. This descriptive research was based on document analysis, a qualitative research method. The data obtained from document analysis were examined using descriptive content analysis. The theses were examined for their universities, institutes and fields of study, publication years, research designs, data analysis methods, keyword preferences, and topics. The analysis revealed that most of the theses were from Akdeniz University and Selçuk University, within the Institutes of Social Sciences and the Department of Radio, Television and Cinema. Most of the theses were written in 2024, with most being master's theses. Qualitative research models were predominantly favoured, and semiotic analysis was the most commonly used data analysis method. Keyword preferences showed that terms related to "semiotics" and "advertisement" were frequently used. In terms of the subjects of the theses, nearly half of them focused on "semiotic analysis of digital content products."

Anahtar Kelimeler

Semiotic analysis , Text analysis , Visual analysis , Postgraduate theses

Semiyotik Analizle İlgili Lisansüstü Tezlerdeki Eğilimlerin İncelenmesi

https://izlik.org/JA45NS49PK

Öz

Bu araştırmanın amacı, semiyotik analizle ilgili lisansüstü tezlerin eğilimlerinin incelenmesidir. Bu doğrultuda, YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden “Semiyotik Çözümleme, Semiyotik Analiz, Semiyotik İnceleme, Göstergebilimsel Çözümleme, Göstergebilimsel Analiz, Göstergebilimsel İnceleme, Göstergebilimsel Metin Çözümleme” anahtar kelimeleri kullanılarak tarama yapılmış ve dâhil etme-çıkarma kriterleri göz önünde bulundurularak ulaşılan 144 tez incelenmiştir. Betimsel nitelikteki bu araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesine göre tasarlanmıştır. Doküman analizi sonucu elde edilen veriler betimsel içerik analizinden yararlanılarak incelenmiştir. Bu kapsamda tezlerin; hazırlandıkları üniversiteler, enstitüler ve bilim dalları, türleri, yayım yılları, araştırma desenleri, veri analiz yöntemleri, anahtar sözcük tercihleri ve konuları incelenmiştir. İnceleme sonucunda en çok tezin Akdeniz Üniversitesi ve Selçuk Üniversitesi bünyesinde, Sosyal Bilimler Enstitülerinde ve Radyo Televizyon ve Sinema Bilim Dalı’nda hazırlandığı tespit edilmiştir. Tezlerin en çok 2024 yılında hazırlandığı ve büyük bir kısmının yüksek lisans tezi olduğu belirlenmiştir. Tezlerde en çok nitel araştırma modeli tercih edilmiş ve veri analizi yöntemi olarak semiyotik analizden yararlanılmıştır. Anahtar sözcük tercihleri incelendiğinde en çok “göstergebilim” ve “reklam” ile ilgili sözcüklere yer verildiği görülmüştür. Tezler konuları açısından ele alındığında ise yarıya yakınının “dijital içerik ürünlerinin göstergebilimsel çözümlenmesini” konu edindiği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Semiyotik analiz , Metin çözümleme , Görsel çözümleme , Lisansüstü tez

Etik Beyan

Bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nde belirtilen kurallara uyulduğunu ve “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler”e dayalı hiçbir işlem yapmadığımızı beyan ederiz. Aynı zamanda tüm yazarların çalışmaya katkıda bulunduğu, yazarlar arasında herhangi bir çıkar çatışmasının bulunmadığını, tüm etik ihlallerde tüm sorumluluğun makale yazarlarına ait olduğunu beyan ederiz.

Kaynakça

• Aker, H., Ateş, C., & Gençer, M. (2023). Radyo, televizyon ve sinema anabilim dalının göstergebilim ile imtihanı: bibliyometrik bir analiz. Medya ve Kültürel Çalışmalar Dergisi, 5(2), 23-43. https://doi.org/10.55055/mekcad.1361863
• Aksan, D. (1982). Türkçe çalışmalarında ve öğretiminde dilbilimin yeri. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 30(1-2), 43-49.
• Alkaya, S. & Mutlu Öztürk, H. (2023). Film etkili turizm kapsamında “Zeytin Ağacı” dizisinin göstergebilimsel bir analizi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 11(1), 467-483.
• Arpa, M., Delibalta, H. & Yılmaz, A. (2019). Çocuk işçiliğini konu alan kamu spotu reklamlarının göstergebilimsel analizi. Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişim Araştırmaları Dergisi, 9(2), 116-136.
• Aydemir, M. (2023). Fotoğraf çözümlemesinde göstergebilimsel bakış: Pulitzer ödüllü fotoğraflar üzerine bir analiz. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 597-616. https://doi.org/10.18506/anemon.1226414
• Aykanat, T. (2024). Bir şiiri göstergebilimsel açıdan okumak ya da Şeyhî’nin bir gazelinin semiotik analizi. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(3), 991-1008.
• Bahar, M. A. (2010). Şiir eğitiminde şathiye türünden yapıtların kurgusunun ve ikonik göstergelerinin görülmesinde gösterge bilimsel dörtgen'in kullanılması. 24. Ulusal Dilbilim Kurultayı (ss.106-109). Ankara, Türkiye.
• Bahar, M. A. (2011). Cengiz Aytmatov'un Yüz Yüze adlı öyküsünde birey toplum sorunsalı ve dönüşüm eksenleri. 3. Ulusal Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu (ss. 291-300). Ankara, Türkiye.
• Bahar, M. A. & Yüce, K., (2016). Alımlama estetiği ve gösterge bilim açısından Türkçe eğitiminde şiir türünden metinlerden yararlanmaya eleştirel bir yaklaşım. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 12(5), 993-1010.
• Basmacı, P. (2020). Namusun göstergebilimsel analizi: “Camdaki Kız” örneği. International Journal of Social and Humanities Sciences, 6(2), 23-48.
• Baştürk, E. & Eken, İ. (2020). Covid-19 sürecinde telekomünikasyon şirketlerinin reklam kampanyaları: Evde Kal kampanyasının göstergebilimsel analizi. Uluslararası Halkla İlişkiler ve Reklam Çalışmaları Dergisi, 3(2), 24-55.
• Bulut, M.A., & Pulat, A. (2021). Behçet Necatigil'in Varsa Ev şiirinin göstergebilimsel yöntemle çözümlenmesi. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(2), 1515-1537. https://doi.org/10.34083/akaded.952086
• Candan, G. (2020). Glokalizasyon bağlamında Netflix reklamları: göstergebilimsel bir analiz. Medya ve Kültürel Çalışmalar Dergisi, 2(I), 3-15.
• Cin Şeker, Z. (2019). Göstergebilimsel metin çözümlemeye dayalı etkinliklerin ortaokul öğrencilerinin hikâye çözümleme becerilerine etkisi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7, 9-28. https://doi.org/10.18506/anemon.522211
• Civelek, M. & Türkay, O. (2019). Uzay turizmine ilişkin uluslararası turizm karikatürlerinin göstergebilimsel bir analizi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 960-980. https://doi.org/10.32709/akusosbil.551708
• Çakı, C. (2018). Mitinglerin propagandadaki rolü: Nürnberg Mitingleri'ne ait fotoğrafların göstergebilimsel analizi. Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 5(1), 59-79.
• Çelik, R.Y. & Özçınar, M. (2020). Geleceğin distopyası olarak Black Mirror dizisinin göstergebilimsel çözümlemesi. Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 7(1), 68-101.
• Değerli, A. S. (2021). Göstergebilimsel çözümleme yöntemi ile sosyal ağ konulu afişlerin incelenmesi. Asya Studies-Academic Social Studies / Akademik Sosyal Araştırmalar, 5(18), 179-188. https://doi.org/10.31455/asya.933833
• Durmuş, T. & Nizam, F. (2022). Hollywood sinemasında ırkçılık temsilleri: Django Zincirsiz filminin göstergebilimsel analizi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32(3), 1229-1242. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1040478
• Ercantürk, O. K. (2015). Göstergebilim açısından Türkçe ders kitapları [Doktora Tezi]. Çanakkale 18 Mart Üniversitesi.
• Guiraud, P. (1994). Göstergebilim. İmge Kitabevi Yayınları.
• Gülada, M.O. (2019). Çocuk işçiliğinin önlenmesine yönelik hazırlanan kamu spotu reklamlarının göstergebilimsel analizi. Sosyal Güvenlik Dergisi, 9(1), 215-235. https://doi.org/10.32331/sgd.582761
• Güneş, A. (2012). Koca nine ile tilki adlı masalın göstergebilimsel çözümlemesi. Erciyes İletişim Dergisi, 2(4), 39-52.
• Gürçay, S. (2017). Yunus Emre’nin “Mânâ Denizine Daldık” şiirinin göstergebilimsel incelemesi. Aydın Türklük Bilgisi, 3(1), 23-37.
• Güz, H. & Atkan, B. (2021). Televizyon reklamlarında mizah: göstergebilimsel analiz. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, (7), 27-47.
• İmer, K., Kocaman, A. & Özsoy, A. S. (2011). Dilbilim sözlüğü. Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
• İslamoğlu, G. & Ateşçi, E. (2023). Bergen filminin şiddet motifi çerçevesinde göstergebilimsel analizi. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 23(1), 613-625. https://doi.org/10.11616/asbi.1219553
• İşeri, K. (2002). Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin ilköğretim programına uygunluğunun incelenmesi: Göstergebilimsel bir betimleme [Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Kalaman, S., & Bat, M. (2014). Toplumsal cinsiyet açısından Axe basın ilanlarının göstergebilimsel analizi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, (3), 128-136. https://doi.org/10.18493/kmusekad.12160
• Karadağ, E. (2010). Eğitim bilimleri doktora tezlerinde kullanılan araştırma modelleri: nitelik düzeyleri ve analitik hata tipleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 1(1), 49-71.
• Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62-80.
• Kılıç Gündüz, Y. (2020). Göstergebilimsel çözümleme yöntemiyle Bedri Rahmi Eyüboğlu eser örneği: Kırmızı Kahve. Journal of International Social Research, 13(74).
• Kıran, Z. & Eziler Kıran, A. (2022). Dilbilime giriş. Seçkin Yayıncılık.
• Kıran, Z. (1984). Dilbilim ve temel ilkeleri. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 2(2), 87-96.
• Kırık, A. M. & Arvas, N. (2014). Sömürgecilik ve ırkçılık olgusu bağlamında Piyanist filminin gösterge bilimsel analizi. Intermedia International E-Journal, 1(1), 46-65.
• Kunduracı, H. K. Ö. & Avcı, N. (2020). Türk atasözlerinde çocukluk: göstergebilimsel bir bakış. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 9(1), 26-47.
• Kuzu, T. (2016). Göstergebilimsel çözümlemeye dayalı yazma etkinliğinin öğrencilerin yazma becerilerine etkisi, Eurasian Journal of Educational Research (EJER), 63, 37-54.
• Nalbant, A. E., & Ünlüer, A. O. (2025). Göstergebilimsel analizlerin Türkiye’deki sinema alanı yüksek lisans tezlerine yansımaları. Journal of Communication, Sociology and History Studies, 5(1), 34–44. https://doi.org/10.53723/cosohis.58
• Okutan, B. (2013). Karikatürlerdeki başörtülü figürlerin göstergebilimsel analizi: Penguen Dergisi örneği. Journal of Istanbul University Faculty of Theology, (29), 9-38.
• Oruç, C. & Türkay, O. (2018). Türkiye tanıtım afişlerinin göstergebilimsel bir analizi: Home of Turkey afişleri örneği. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 8(2), 312-328.
• Rifat, M. (1996). Göstergebilimcinin kitabı. Düzlem Yayınları
• Rifat, M. (1998). XX. yüzyılda dilbilim ve göstergebilim kuramları, Yapı Kredi Yayınları.
• Rifat, M. (2009). Göstergebilimin abc’si. Say Yayınları.
• Sayar, E. (2013). Orhan Veli’nin “İstanbul’u Dinliyorum” şiiri üzerinden İstanbul’u göstergebilimsel okumak. Turkish Studies, 8(9), 2185-2200. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.5181
• Sayın, Ö. (2014). Göstergebilim ve sosyoloji. Anı Yayıncılık.
• Sığırcı, İ. (2020). Göstergebilim uygulamaları. Seçkin Yayıncılık.
• Şeker, P., Pehlivanlı, E., & Akyayla, A. (2024). Gösterişçi tüketim bağlamında “Kirli Sepeti” dizisinin göstergebilimsel analizi. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik Dergisi, 3(1), 89-98.
• Talipoğlu, Ü. (2023). Dijital medya bağımlılığı: Catfish filminin göstergebilimsel analizi. Ajıt-E: Academic Journal of Information Technology, 14(53), 105-125. https://doi.org/10.5824/ajite.2023.02.002.x
• Tarakçı, G. (2023). Ziya Gökalp'ın Alageyik Manzum masalının göstergebilimsel analiz metoduna göre incelenmesi. Söylem Filoloji Dergisi, 8(2), 433-454. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1289711
• Tekinarslan, E. S. (2019). İlköğretim sekizinci sınıf Türkçe ders kitaplarındaki okuma metinlerine göstergebilimsel bağlamda bir yaklaşım denemesi [Yüksek Lisans Tezi]. Kırıkkale Üniversitesi.
• Türkmen, E. (2023). Göstergebilim çalışmalarının betimsel analizi. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Alanında Uluslararası Araştırmalar XXIV, 129-145.
• Ulağlı, S. (2018). Öteki’nin bilimine giriş imgebilim. Motto Yayınları.
• Uslu, A. (2024). Tevfik Fikret’in “Ukde-i Hayat” şiirinin göstergebilim yöntemiyle incelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(1), 188-205.
• Uzdu Yıldız, F. (2011). Göstergebilim kiplikleri açısından anlatı kişilerinin incelenmesi [Doktora Tezi]. Ege Üniversitesi.
• Yaylagül, Ö. (2015). Göstergebilim ve dilbilim. Hece Yayınları.
• Yıldırım, A., & Şimsek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, A. (2020). İnsan ticaretinin kamu spotu reklamlarında sunumu: Roland Barthes'in mit olgusu üzerinden göstergebilimsel analiz. Göç Araştırmaları Dergisi, 6(1), 8-34.
• Zorlu, Y., Çakı, C., & Karaca, M. (2017). Türk sinemasında Nazizm ideolojisi: “Kırımlı” filmi ve göstergebilimsel analizi. Istanbul Journal of Sociological Studies, (56), 67-95.