ausbd Ankara Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 2651-3064 Uluslararası Sosyal Bilimler Programları Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği (USDAD) ENDÜLÜSLÜLERİN OSMANLI ÜLKESİNE GÖÇÜ VE ENTEGRASYONU Ocak Hasan Fehmi 06 30 2018 1 1 17 31 06 21 2018 07 01 2018 Copyright © 2018, Ankara Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 2018 Ankara Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi

Çalışmada Reconquista hareketi neticesinde, EndülüslüMüslümanların (Müdeccenler veya Moriskolar) ve Yahudilerin (Sefarad ve İberya)Osmanlı Devleti’ne yapmış oldukları göçler, sebep-sonuç ilişkisi içerisinde elealınacaktır. Göç eden unsurların, göç ettikleri yerlerde yaşadığı adaptasyon veentegrasyon süreci hakkında bilgi verilecektir. Çalışmada sırasıyla İberyayarımadasının içinde bulunduğu siyasi, kültürel ve sosyo-ekonomik durumundansöz edilecek, dinlerin bölgedeki yeri tartışılacak, göç öncesi Osmanlı-Endülüsilişkisine değinilecektir. Ayrıca Reconquista hareketinin oluşum safhaları vesonuçları hakkında bilgi verilecek olup Osmanlı Devleti’nin siyasi durumu veReconquista hareketi karşısındaki tutumu ele alınacaktır. Reconquistahareketini üç aşamalı olarak ele almak mümkündür. Bu aşamalardan ilki 718’den1085’e, ikincisi 1085’ten 1238’e ve son aşama olan 1238’den 1492 yılına kadardevam eden aşamadır. Zira 1492 yılında İberya yarımadasında İslam hakimiyetison bulacak fakat İberya’dan göç eden Müslümanların ve Yahudilerin gerekOsmanlı’da gerekse Amerika ve diğer Avrupa ülkelerinde etkisi (iktisadi,sosyokültürel ve siyasi) zamanla değişkenlik göstererek günümüze kadargelecektir. Son olarak Endülüslülerin Osmanlı Devleti’ne göçü, OsmanlıDevleti’nin ve halkının göçmen unsurlara karşı tutumu ve Osmanlıentegrasyonunun başarısının altındaki sebepler ve bu başarının sonuçları yeralacaktır. Osmanlı bünyesinde yer alan Endülüslü göçmenlerin entegrasyonusırasında birtakım problemler olmuşsa da bu problemler zamanla en azaindirgenerek, çeşitli imtiyazlar tanınarak, çeşitli meslek grupları ve ticaretyoluyla zamanla refah seviyeleri artmış gerek diplomaside gerek askeri alandagerekse saray bünyesinde önemli işler başarmış olmakla birlikte kendileri ilegelen Endülüs kültürüyle de Osmanlı içerisinde yer alan renkliliği daha dacanlandırmışlardır. Göç öncesinde, göç esnasında ve göç sonrasında meydanagelen olaylar, edisyon kritik yöntemi ile tahlil edilecek, olaylara sadece Doğuperspektifinden değil aynı zamanda Batı perspektifinden de bakılmayaçalışılacak olup gerek doğulu gerekse batılı tarihçilerin anlatımları gözönünde bulundurularak çalışma sonlandırılacaktır.

 Reconquista Müdeccenler Sefahadlar Endülüs Osmanlı Göç uyum Akal, C. B. (1997). Modern Düşüncenin Doğuşu İspanyol Altın Çağı. Ankara: Dost Kitabevi. Anonim. (Tarih Belirtilmemiş). Türkiye'nin Dört Yılı 1552-1556. (A. Kurutluoğlu, Çev.) İstanbul: Tercüman 1001 Temel Eser. Arslantaş, N. (2005). Emeviler Döneminde Yahudiler. İstanbul: Gökkubbe Yayınları. Ayverdi, E. H. (1958). Fatih Devri Sonlarında İstanbul Mahalleleri, Şehrin İskânı ve Nüfusu. Ankara: Vakıflar Umum Müdürlüğü Neşriyatı. Bihar, R. (2009). İstanbul Türk Yahudi Cemaati Tiyatrosu: Geçmişten Günümüze Gelişimi (1860-2008). İstanbul Üniversitesi Edebiyet Fakültesi İspanyol ve İtalyan Dilleri ve Edebiyatları Dergisi Mediterráneo/Mediterraneo, I(4), 47-69. http://dergipark.ulakbim.gov.tr/yol/article/view/1023001505/1023001377 adresinden alındı Bilgin, F. (2013). Endülüs'te Kalan Son Müslümanların (Moriskolar) İspanya'dan Sürgünü (1609-1614). Dinbilimleri Akademik Araştırmaları Dergisi, XIII(2), 37-61. http://dergipark.ulakbim.gov.tr/daad/article/view/5000076970/5000071008 adresinden alındı ------------(2013). Osmanlı Hakimiyetindeki Tunus'a Endülüs Müslümanlarının (Müdeccenler-Moriskolar) Göçleri (XVI.-XVII. Asırlar). Akademik İncelemeler Dergisi (Journal of Academic İnguiries), 8(1), 29-49. http://dergipark.ulakbim.gov.tr/akademikincelemeler/article/view/5000048959/5000046280 adresinden alındı -----------(2014). Katolik İspanyol İktidarında Endülüs Müslümanları'nın Kimlik Mücadelesi: Moriskolar Örneği. Milel ve Nihal İnanç Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi, XI(I), 51-69. http://dergipark.gov.tr/download/article-file/227413 adresinden alındı BOA. (2009). Osmanlı Belgelerinde Filistin. İstanbul: Osmanlı Arşivleri Daire Başkanlığı Yayın Nu:102. Bostan, İ. (1992). Osmanlı Bahriye Teşkilatı: XVII. Yüzyılda Tersâne-i Âmire. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. Braudel, F. (1990 ). Akdeniz ve Akdeniz Dünyası (Cilt II). (M. A. Kılıçbay, Çev.) İstanbul: Eren Yayıncılık. Carretto, G. E. (1992). Akdeniz'de Türkler. (D. Kundakçı, & G. Kuray, Çev.) Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. Chakib, B. (1989). Endülüs'te Son Müslüman Kalıntısı Moriskoların Cezayir'e Göçü ve Osmanlı Yardımı (1492-1614). Ankara: Hacettepe Üniversitesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Cohen, M. R. (1997). Haç ve Hilâl Altında Ortaçağlarda Yahudiler. (A. Fethi, Çev.) İstanbul: Sarmal Yayınevi. Düzdağ, E. (yıl belirtilmemiş). Barbaros Hayreddin Paşa'nın Hatıraları (Cilt I). İstanbul: Tercüman 1001 Temel Eser. Emecen, F. M. (2011). Osmanlı Klasik Çağında Hanedan Devlet ve Toplum. İstanbul: Timaş Yayınları. Genç, M. (2002). Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Ekonomi. İstanbul: Ötüken Neşriyat. Groepler, E. (1999). İslâm ve Osmanlı Dünyasında Yahudiler. (S. Kaya, Çev.) İstanbul: Belge Yayınları. Gül, M. (2014). Orta Çağ Avrupa Tarihi. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınevi. Güleryüz, N. A. (2015). Geçmişten Günümüze Anadolu'ya Yahudi Göçü. M. M. Erdoğan, & A. Kaya içinde, Türkiye'nin Göç Tarihi (14. Yüzyıldan 21. Yüzyıla Türkiye'ye Göçler) (s. 49-73). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. Gürkan, S. L. (2013). "Yahudilik (Giriş ve Tarih)", DİA. c. XLIII. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, s. 187-197 Harekât, İ. (1995) "Fas (Kültür ve Medeniyet)", DİA. c. XII. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, s. 196-199 Hiçyılmaz, E., & Altındal, M. (1992). Büyük Sığınak (Türk Yahudilerinin 500 Yıllık Serüveninden Sayfalar). İstanbul: Cep Kitapları . Hobson, J. M. (2015). Batı Medeniyetinin Doğulu Kökenleri. (E. Ermert, Çev.) İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. Hourani, A. (2013). Arap Halkları Tarihi. (T. Bora, Dü., & Y. Alogan, Çev.) İstanbul: İletişim Yayınları. İhsanoğlu, E. (1994). Endülüs Menşeli Bazı Bilim Adamlarının Osmanlı Bilimine Katkıları. Belleten, LVIII (223), 565-605. https://drive.google.com/file/d/0B7liBn5XLsAfSy1FWWI3REtwZ0E/view adresinden alındı İnalcık, H., & Quataert, D. (2004). Osmanlı İmparatorluğu'nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi. (H. Berktay, Çev.) İstanbul: Eren Yayıncılık. İnciciyan, P. Ğ. (1956). XVIII. Asırda İstanbul. (H. D. Andreasyan, Çev.) İstanbul: İstanbul Fethi Derneği İstanbul Enstitüsü Yayınları. İpek, N. (2011). Selanik ve İstanbul'da Yahudi Bankerler. (E. Güngör, Dü.) İstanbul: Yeditepe Yayınevi. Johnson, P. (2000). Yahudi Tarihi. (F. Orman, Çev.) İstanbul: Pozitif Yayınları. Kasaba, R. (1994). İzmir. Y. E. Çağlar Keyder içinde, Doğu Akdeniz'de Liman Kentleri 1800-1914 (G. Ç. Güven, Çev., s. 1-22). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları. Kâtip Çelebi. (1980). Tuhfetü'l Kibar Fî Esfari'l Bihar (Cilt I). (O. Ş. Gökyay, Çev.) İstanbul: Tercüman 1001 Temel Eser. Küçük, A. (1990). Dönmeler Tarihi. Ankara: Rehber Yayınları. Lewis, B. (1996). Çatışan Kültürler Keşifler Çağında Hristiyanlar, Müslümanlar, Yahudiler. (N. Elhüseyni, Çev.) İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları. --------------(1996). İslam Dünyasında Yahudiler. (B. S. Şener, Çev.) Ankara: İmge Kitabevi. Maksudoğlu, M. (1994). "Dayı", DİA. c. IX. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, s.59-60 Mantran, R. (1995). XVI-XVIII. Yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu. (M. A. Kılıçbay, Çev.) Ankara: İmge Kitabevi. Matthew, D. (1988). "Ortaçağ Avrupası" Atlaslı Büyük Uygarlıklar Ansiklopedisi (Cilt VI). (M. A. Kılıçbay, Çev.) İstanbul: İletişim Yayınları. McEvedy, C. (2004). Ortaçağ Tarih Atlası. (A. Anadol, Çev.) İstanbul: Sabancı Üniversitesi Yayınları. Molho, R. (1999). Tanzimat Öncesinde ve Sonrasında İstanbul Yahudileri. e. Stathis içinde, 19. Yüzyıl İstanbul'unda Gayrimüslimler (F. Benlisoy, & S. Benlisoy, Çev., s. 78-85). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları. Özdemir, M. (1994). Endülüs Müslümanları-1. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. --------------. (1995). "Endülüs", DİA. c. XI. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, s.221-225 --------------. (2005). "Moriskolar", DİA.c. XXX. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, s.288-291 --------------. (2006). "Muvahhidler", DİA.c. XXXI. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, s.410-412 --------------. (2006). "Müdeccenler", DİA.c. XXXI. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, s.465-467 --------------. (2016). Emeviler. E. Baş içinde, İslam Tarihi El Kitabı (s. 397-456). Ankara: Grafiker Yayınları. --------------. (2017). Endülüs. Ankara : TDV İSAM Yayınları. Pakalın, M. Z. (1993). Osmanlı Tarih Deyimleri ve Sözlüğü II (Cilt II). İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları. Parlak, N. (2015). Endülüs'te Toplumsal Kutuplaşmanın Sebepleri ve Kültürel Sonuçları. Milel ve Nihal İnanç Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi, XII(1), 81-106. http://dergipark.ulakbim.gov.tr/milel/article/view/5000198712/5000171581 adresinden alındı Peirce, L. P. (2012). Harem-i Hümayun Osmanlı İmparatorluğu'nda Hükümranlık ve Kadınlar. (A. Berktay, Çev.) İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları. Pirenne, H. (2006). Hz. Muhammed ve Charlemagne. (M. A. Kılıçbay, Çev.) Ankara: İmge. Roberts, J. (2015). Avrupa Tarihi. (F. Aytuna, Çev.) İstanbul: İnkılâp Yayınevi. Rozen, M. (2010). İstanbul Yahudi Cemaati'nin Tarihi (1453-1566). (S. Çağlayan, Çev.) İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. Runciman, S. (2000). Müslümanların Avrupa Medeniyetinin Yayılmasına Tesirleri. (A. Acar, Dü.) Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, II, 249-264. http://ktp.isam.org.tr/pdfdrg/D02042%5C2000_1/2000_1_ACARA.pdf adresinden alındı Saîdûnî, N. (1993). "Cezayir (Kültür ve Medeniyet)", DİA. c. VII. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, s.494-497 Sakaoğlu, N. (2002). Bu Mülkün Sultanları (36 Osmanlı Padişahı). İstanbul: Oğlak Yayıncılık. Seybold, C. F. (1978). "Endülüs", İslâm Ansiklopedisi. c. IV. İstanbul: MEB. s. 270-273 Şeyban, L. (2003). Reconquista Endülüs'te Müslüman-Hıristiyan İlişkileri. İstanbul: İz Yayıncılık. ------------. (2007). Mudejares & Sefarades: Endülüslü Müslüman ve Yahudilerin Osmanlı'ya Göçleri . İstanbul: İz Yayıncılık. -------------. (2014). Endülüs. İstanbul: Albaraka Yayınları. Uluslararası Göç Örgütü (IOM). (2009). Göç Terimleri Sözlüğü. (B. Çiçekli, Dü.) Cenevre: Uluslararası Göç Örgütü Yayınları . Wiesner-Hanks, M. E. (2017). Erken Modern Dönemde Avrupa. (H. Çalışkan, Çev.) İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları. Yiğit, İ. (2006). "Murâbıtlar", DİA.c. XXXI. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, s.152-155 ---------. (2006). "Nasrîler", DİA.c. XXXII. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, s.420-424 ---------. (2012). "Tunus (Kültür ve Medeniyet)", DİA.c. XLI. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, s. 393-397 Ziya Paşa, Ortaçağın Karanlık Çehresi: Engizisyon Mahkemeleri. (ekler ve çeviri yazı. Cahit Külekçi). İstanbul: İlk Harf Yayınevi Zorlu, I. (1999). Evet Ben Selânikliyim Türkiye Sabetaycılığı. İstanbul: Belge Yayınları.