UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNİN SOMUT NORM DENETİMİ KAPSAMINDA ANAYASA MAHKEMESİNE BAŞVURMA YETKİSİ

Murat Uzunparmak

UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNİN SOMUT NORM DENETİMİ KAPSAMINDA ANAYASA MAHKEMESİNE BAŞVURMA YETKİSİ

Öz

Bu çalışma, Uyuşmazlık Mahkemesi’nin (UM), somut norm denetimi çerçevesinde Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) başvuru yetkisine sahip olup olmadığını; anayasal hükümler, yargı içtihatları ve doktrindeki görüşler ışığında değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Anayasa’nın 152. maddesinde düzenlenen somut norm denetimi, yalnızca “davaya bakan mahkemelere” tanınmış olup, UM’nin bu tanıma girip girmediği tartışmalıdır. Çalışmada öncelikle normlar hiyerarşisi ve AYM’nin anayasal denetim işlevi açıklanmış, ardından somut norm denetiminin hukuki çerçevesi ve başvuru şartları değerlendirilmiştir. UM’nin anayasal statüsü, görev ve yetkileri ele alınarak, “davaya bakan mahkeme” kavramı bağlamında AYM’nin içtihatları ışığında analiz yapılmıştır. UM’nin işlevsel olarak somut norm denetimi kapsamında “mahkeme” sıfatına sahip olması gerekliliği, anayasa yargısının etkinliği ile anayasanın üstünlüğü ile hukuk devleti ilkesinin güçlendirilmesi kapsamında ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

(TBMM), Türkiye Büyük Millet Meclisi. Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Tasarısı ve Anayasa Komisyonu Raporu. Temsilciler Meclisi , Ankara: TBMM Matbaası, 1961, 35.
Aliefendioğlu, Yılmaz. Türk Anayasa Yargısında İptal Davası ve İtiraz Yolu. Ankara: Anayasa Mahkemesi Yayınları,. 1984.
Altay, Ayşe Miray. «Anayasa Yargısının Ortaya Çıkışı.» Türk Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 5, no. 1 (2024): 60–67.
Arıkan, Engin. «Kelsen’in Saf Hukuk Kuramı ve Ötesi.» Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 17, no. 2 (2020): 417–446.
Ayten, Anıl. «Uyuşmazlık Mahkemesi'nin Kuruluş ve İşleyişi.» Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 47, no. 1 (1992).
Başlar, Kemal. «Mahkeme Kavramının Dar Yorumlanmasına İlişkin Tespitler.» https://www.anayasa.gen.tr/baslar-mahkeme-index.htm, tarih yok: 59–80.
Gençtürk, Ünal, ve Hakan Kolçak. «Yapısal Sorunların Çözümünde Somut Norm Denetimi Yolunun İşlevsel Kılınması Üzerine Bir Değerlendirme.» İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 8, no. 2 (2023): 493–521.
Gönenç, Levent. «Yasaların Anayasaya Uygunluğunun Denetimi ve Anayasa Yargısı.» Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV), 2010.

Gözler, Kemal. Anayasa Hukukunun Genel Esasları. 15. Bursa: Ekin Yayınevi, 2017.
Kısa Anayasa Hukuku. 10. Bursa: Ekin Yayınevi, 2017.
Göztepe, Ece. «Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru İncelemesinde Somut Norm Denetimi Yoluna Başvurabilir mi?» Anayasa Hukuku Dergisi 11, no. 21 (2022): 1–30.
Kaboğlu, İbrahim Özden. «Hukukun Genel İlkeleri ve Anayasa Yargısı (Özgürlükler Hukuku Açısından Bir Yaklaşım).» Anayasa Yargısı Dergisi 8, 1991: 295–310.
Karamustafaoğlu, M. Turhan. «İtiraz Yoluna Başvuran Mahkeme ve Bakılmakta Olan Dava.» Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 31, no. 1 (1974).
Keser, Hayri, ve Ali Kemal Aydın. «Anayasa Yargısının Gerekliliği.» Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 14, no. 2 (2024): 975–1012.
Kuru, Baki. Hukuk Muhakemeleri Usulü El Kitabı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2005.
Mahkemesi, Anayasa. « Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Gerekçeli).» Anayasa Mahkemesi Yayınları, 2021: ISBN 9786052378199. PDF.
Mahkemesi, Uyuşmazlık. «Uyuşmazlık Mahkemesinin Anayasal Konumu ve İşlevi.» tarih yok.
Marshall, John. Marbury v. Madison. Supreme Court of the United States, 1803.
Nohutçu, Ahmet. Devlet Teşkilatı Hukuku. Ankara: Savaş Yayınevi, 2016.
Öden, Merih. «Türk Anayasa Yargısında On Yıl Süreli Denetim Yasağı.» Anayasa Mahkemesinin Kuruluşunun 60. Yılı Anısına: 60 Yıl 60 Makale (Anayasa Mahkemesi Yayınları) 2 (2022): 787-819.
Sezer, Abdullah. «Normlar Hiyerarşisi ve Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri [Çok Boyutlu Normlar Piramidi Yaklaşımı].» Anayasa Mahkemesi’nin Kuruluşunun 60. Yılı Anısına 60 Yıl 60 Makale (Anayasa Mahkemesi Yayınları) 2 (2022): 1345–1396.
Tercan, Erdal. «Farklı Yargı Kollarına Mensup Mahkemeler Arasındaki Hüküm Uyuşmazlığı.» Türkiye Barolar Birliği Dergisi 88, 2010: 1–34.
Topuz, Nurdane. «Görev Uyuşmazlıklarının Çözümü İçin Uyuşmazlık Mahkemesi’ne Yapılacak Başvurular.»
Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, no. 2 (Şubat 2013): 159–185.
Turhan, Mehmet. «Anayasanın Hak Temelli Yorumu ve Anayasa Yargısı.» Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 62, no. 3 (2007): 379–400.
Yayla, Yıldızhan. «Uyuşmazlık Mahkemesi ve Geleceği Üzerine.» Journal of Istanbul University Law Faculty 34, no. 1–4 ( 1968): 201–209.
Yılmaz, Ejder. Hukuk Sözlüğü. Ankara: Yetkin Yayınları, 2001.
Anayasa Mahkemesi (AYM). 1965. E. 1964/51, K. 1965/3, 12 Ocak 1965. Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası.
———. 1964. E. 1964/22, K. 1964/54, 3 Temmuz 1964. Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası.
———. 1964. E. 1963/166, K. 1964/76, 22 Aralık 1964. Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası. https://www.anayasa.gov.tr
———. 1965. E. 1965/25, K. 1965/57, 26 Ekim 1965.
———. 1967. E. 1967/15, K. 1967/15, 30 Mayıs 1967.
———. 1971. E. 1971/41, K. 1971/67, 22 Aralık 1971.
———. 1977. E. 1977/128, K. 1977/140, 20 Aralık 1977.
———. 1981. E. 1981/10, K. 1983/16, 8 Aralık 1983.
———. 1983. E. 1981/10, K. 1983/16, 8 Aralık 1983.
———. 1993. E. 1993/33, K. 1993/40, 21 Ekim 1993.
———. 2000. E. 2000/56, K. 2000/28, 17 Ekim 2000.
———. 2007. E. 2004/56, K. 2007/26, 15 Mart 2007.
———. 2007. E. 2007/53, K. 2007/61, 31 Mayıs 2007.
———. 2012. E. 2012/102, K. 2012/107, 27 Aralık 2012.
———. 2013. E. 2013/14, K. 2013/56, 10 Nisan 2013.
———. 2015. E. 2014/164, K. 2015/12, 14 Ocak 2015.
———. 2014. E. 2014/172, K. 2014/170, 13 Kasım 2014.
———. 2016. E. 2016/166, K. 2016/159, 12 Ekim 2016.
———. 2024. E. 2023/177, K. 2024/30. “Gerekçeli norm denetimi kararı.” Norm Kararlar Bilgi Bankası.
https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/Dosyalar/Kararlar/KararPDF/2024-30-nrm.pdf

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hukuk Teorisi, İçtihat ve Hukuki Yorum

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Murat Uzunparmak ^*
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

8 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

23 Eylül 2025

Kabul Tarihi

6 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA57SS33UX

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Uzunparmak, M. (2025). UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNİN SOMUT NORM DENETİMİ KAPSAMINDA ANAYASA MAHKEMESİNE BAŞVURMA YETKİSİ. Uyuşmazlık Yargısı, 2, 33-65. https://izlik.org/JA57SS33UX

AMA

1.Uzunparmak M. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNİN SOMUT NORM DENETİMİ KAPSAMINDA ANAYASA MAHKEMESİNE BAŞVURMA YETKİSİ. Uyuşmazlık Yargısı. 2025;(2):33-65. https://izlik.org/JA57SS33UX

Chicago

Uzunparmak, Murat. 2025. “UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNİN SOMUT NORM DENETİMİ KAPSAMINDA ANAYASA MAHKEMESİNE BAŞVURMA YETKİSİ”. Uyuşmazlık Yargısı, sy 2: 33-65. https://izlik.org/JA57SS33UX.

EndNote

Uzunparmak M (01 Aralık 2025) UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNİN SOMUT NORM DENETİMİ KAPSAMINDA ANAYASA MAHKEMESİNE BAŞVURMA YETKİSİ. Uyuşmazlık Yargısı 2 33–65.

IEEE

[1]M. Uzunparmak, “UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNİN SOMUT NORM DENETİMİ KAPSAMINDA ANAYASA MAHKEMESİNE BAŞVURMA YETKİSİ”, Uyuşmazlık Yargısı, sy 2, ss. 33–65, Ara. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA57SS33UX

ISNAD

Uzunparmak, Murat. “UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNİN SOMUT NORM DENETİMİ KAPSAMINDA ANAYASA MAHKEMESİNE BAŞVURMA YETKİSİ”. Uyuşmazlık Yargısı. 2 (01 Aralık 2025): 33-65. https://izlik.org/JA57SS33UX.

JAMA

1.Uzunparmak M. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNİN SOMUT NORM DENETİMİ KAPSAMINDA ANAYASA MAHKEMESİNE BAŞVURMA YETKİSİ. Uyuşmazlık Yargısı. 2025;:33–65.

MLA

Uzunparmak, Murat. “UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNİN SOMUT NORM DENETİMİ KAPSAMINDA ANAYASA MAHKEMESİNE BAŞVURMA YETKİSİ”. Uyuşmazlık Yargısı, sy 2, Aralık 2025, ss. 33-65, https://izlik.org/JA57SS33UX.

Vancouver

1.Murat Uzunparmak. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİNİN SOMUT NORM DENETİMİ KAPSAMINDA ANAYASA MAHKEMESİNE BAŞVURMA YETKİSİ. Uyuşmazlık Yargısı [Internet]. 01 Aralık 2025;(2):33-65. Erişim adresi: https://izlik.org/JA57SS33UX