UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ KARARLARININ OBJEKTİF ETKİSİ

İbrahim İrdem; Osman Ercan; Efe Mert

UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ KARARLARININ OBJEKTİF ETKİSİ

Öz

Türk hukuk sisteminde, Anayasa Mahkemesi başta olmak üzere yüksek yargı mercilerinin kararlarının bağlayıcılığı konusundaki tartışmalarda ‘objektif etki’ hususu önemini korumaktadır. Uyuşmazlık Mahkemesi özelinde yapılan değerlendirmelerde ise hem normatif düzenlemeler hem de yargı uygulamaları çerçevesinde, görev ve hüküm uyuşmazlıklarına ilişkin kararların yalnızca tarafları mı ilgilendireceği, yoksa benzer nitelikteki diğer uyuşmazlıklar bakımından da belirleyici nitelikte olup olamayacağı sorgulanmaktadır. Bu çalışmada, yargı kararlarının Türk hukuk düzeni üzerindeki genel etkisi normatif temeller ışığında incelenmekte; hukuki belirlilik, öngörülebilirlik ve usûl ekonomisi ilkeleri bağlamında objektif etkinin gözetilmesi gerekliliği vurgulanmaktadır. Uygulamada karşılaşılan örnekler, Uyuşmazlık Mahkemesi kararları açısından objektif etkinin yeterince dikkate alınmadığını göstermektedir. Bu durum, kararların kamu kurumlarında ve yargı makamları nezdinde genel geçerliliğini sınırlandırmakta, yargı içtihadında da yeknesaklık sorunlarına yol açmaktadır. Neticede Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarının objektif etkisinin dikkate alınmasıyla hem yargı mercileri daha hızlı ve etkin bir yargılama yapabilecek hem de devlet kurumları ekonomik ve hukuki açıdan daha güvenceli bir konumda olabilecektir. Aynı zamanda vatandaşların Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapacakları başvurular azaltılmış olacaktır. Bu kapsamda kararların objektif etkisinin hem normatif düzlemde hem de uygulama düzeyinde önem arz ettiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

AKÇİL Yılmaz, “Bireysel Başvuru Kararlarının Subjektif ve Objektif Etkisinin İdari Yargı Yönünden İncelenmesi”, Anayasa Yargısı, C. 39, S. 1, Ankara, 2022, s. 1-45.
ALYANAK Servet/BOZKURT CENGİZ Burcu, “Anayasa Mahkemesinin Pilot Karar Uygulaması ve Kararların Yasama Organına Bildirilmesi”, Yasama Dergisi, S. 48, Ankara, 2024, s. 117-153.
ANIL Ayten, “Uyuşmazlık Mahkemesi'nin Kuruluş ve İşleyişi”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, C. 47, S. 1, Ankara, 1992, s. 45-50.
ATAY Abdullah, Bireysel Başvuru Kararlarının İdari Yargıda l Kurallarının Yorumuna Etkisi, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2021.
ÇAĞLAYAN Ramazan, İdari Yargılama Hukuku, 8. Baskı, Seçkin Kitabevi, Ankara, 2016.
GÖZÜBÜYÜK Şeref, Yönetsel Yargı, 35. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara, 2016.
GÖZTEPE ÇELEBİ Ece, “Bireysel Başvuru Kararlarının Bağlayıcılığı ve İcrası Sorunu ile Kurumsallaşma İhtiyacı”, Anayasa Yargısı, C. 32, S. 1, Ankara, 2016, s. 93-118.
HAZAR Zeynep, “Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuru Kararlarının Bağlayıcılığı ve Etkisi”, Kırıkkale Hukuk Mecmuası, C. 6, S. 1, Kırıkkale, 2026, s.1-31.

IŞIKTAÇ, Yasemin/METİN, Sevtap, Hukuk Metodolojisi, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2023.
KAHRAMAN Mehmet/ŞAHİN Muhammed, “Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararlarının Yerine Getirilmesi”, Anayasa Yargısı, C. 36, S. 2, Ankara, 2019, s. 37-61.
KARAMAN Ebru, İdari Yargının Görev Alanının Anayasal Dayanağı, (Yayımlanmamış YL Tezi), Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2008.
KURU Baki, Hukuk Muhakemeleri Usulü, Cilt 2, 6. Baskı, Demir Yayıncılık, İstanbul, 2001.
ÖZBUDUN Ergun, Türk Anayasa Hukuku, Yetkin Yayınları, Ankara, 2018.
SOYLU Mustafa Mahmut, “Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlalinden Doğan Maddi Zararın Tazmini Sorunu ve Tazminat Komisyonunun Bu Soruna Etkisi”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 33, S. 1, Konya, 2025, s. 1-21.
TAMS Christian J., Enforcing Obligations Erga Omnes in International Law, Cambridge University Press, Cambridge, 2005.
TANAKA Yoshifumi, “The Legal Consequences of Obligations Erga Omnes in International Law”, Netherlands International Law Review, C. 68, Lahey, 2021, s. 1-33.
TBMM Tutanak Dergisi, C.19, Dönem: VII, Toplantı: 2, 2.7.1945 Tarihli 81. Birleşim, TBMM Basımevi, Ankara, 1945.
YAYLA Yıldızhan, “Uyuşmazlık Mahkemesi ve Geleceği Üzerine”, İstanbul Hukuk Mecmuası, C. 34, S. 1-4, İstanbul, 1968, s. 201-29
YEŞİL Ufuk, Uyuşmazlık Mahkemesi ve Türk Yargı Sisteminde Görev ve Hüküm Uyuşmazlıklarının Çözüm Usulü, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırıkkale, 2015.
YILMAZOĞLU Yunus Emre, “Bireysel Başvuru Kararlarının İdari Yargıda Objektif İşlevi – Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu Kararları Bağlamında Bir İrdeleme –”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 74, S. 2, Ankara, 2025 s. 773-824.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hukuk (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İbrahim İrdem ^*
0000-0003-0559-3418
Türkiye

Osman Ercan
Türkiye

Efe Mert
0000-0001-6420-3569
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

8 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

21 Ekim 2025

Kabul Tarihi

19 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA25ED32CK

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

İrdem, İ., Ercan, O., & Mert, E. (2025). UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ KARARLARININ OBJEKTİF ETKİSİ. Uyuşmazlık Yargısı, 2, 67-88. https://izlik.org/JA25ED32CK

AMA

1.İrdem İ, Ercan O, Mert E. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ KARARLARININ OBJEKTİF ETKİSİ. Uyuşmazlık Yargısı. 2025;(2):67-88. https://izlik.org/JA25ED32CK

Chicago

İrdem, İbrahim, Osman Ercan, ve Efe Mert. 2025. “UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ KARARLARININ OBJEKTİF ETKİSİ”. Uyuşmazlık Yargısı, sy 2: 67-88. https://izlik.org/JA25ED32CK.

EndNote

İrdem İ, Ercan O, Mert E (01 Aralık 2025) UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ KARARLARININ OBJEKTİF ETKİSİ. Uyuşmazlık Yargısı 2 67–88.

IEEE

[1]İ. İrdem, O. Ercan, ve E. Mert, “UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ KARARLARININ OBJEKTİF ETKİSİ”, Uyuşmazlık Yargısı, sy 2, ss. 67–88, Ara. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA25ED32CK

ISNAD

İrdem, İbrahim - Ercan, Osman - Mert, Efe. “UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ KARARLARININ OBJEKTİF ETKİSİ”. Uyuşmazlık Yargısı. 2 (01 Aralık 2025): 67-88. https://izlik.org/JA25ED32CK.

JAMA

1.İrdem İ, Ercan O, Mert E. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ KARARLARININ OBJEKTİF ETKİSİ. Uyuşmazlık Yargısı. 2025;:67–88.

MLA

İrdem, İbrahim, vd. “UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ KARARLARININ OBJEKTİF ETKİSİ”. Uyuşmazlık Yargısı, sy 2, Aralık 2025, ss. 67-88, https://izlik.org/JA25ED32CK.

Vancouver

1.İbrahim İrdem, Osman Ercan, Efe Mert. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ KARARLARININ OBJEKTİF ETKİSİ. Uyuşmazlık Yargısı [Internet]. 01 Aralık 2025;(2):67-88. Erişim adresi: https://izlik.org/JA25ED32CK