İSTİNAF KANUN YOLUNDA DOSYANIN MAHKEMESİNE GÖNDERİLMESİ SEBEPLERİNDE DE FACTO GENİŞLEME: HUKUK İSTİNAF HÂKİMİNİN SÖYLEDİĞİ ŞEY MİDİR?

İstinaf kanun yolunun yürürlüğe girmesi ile birlikte idari yargıda olağan kanun yolları, istinaf ve temyiz yoludur. İstinaf yolunda bölge idare mahkemeleri bir yandan kanun yolu mercii işlevi görmekteyken diğer yandan da vakıa/hüküm mahkemesi rolüyle yargılama yapmaktadır. İdari Yargılama Usulü Kanununun 45’nci maddesi, istinaf incelemesinde ana kuralın, ilk derece mahkemesi kararında hukuka aykırılık bulunması durumunda bu kararın kaldırılarak, ilk derece yargılamasındaki eksiklik ve hataların bizzat istinaf mercii tarafından giderilerek davada yeniden karar verilmesi olduğunu hükme bağlamıştır. Bununla birlikte aynı maddenin 5’inci fıkrasında, ana kurala istisna getirilerek, belli hukuka aykırılıkların bulunması hâlinde, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak yeniden karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderileceği düzenlenmiştir. Yasal düzenlemedeki kaldırma-gönderme sebepleri sınırlı sayıda tutulmuş olmasına karşın uygulamada bölge idare mahkemeleri tarafından birçok farklı gerekçeye dayanılarak kaldırma-gönderme kararları verilmektedir. Bu çalışmada, kaldırma-gönderme kararlarının sebeplerinde bölge idare mahkemeleri tarafından de facto meydana getirilen genişletme eğilimi incelenmektedir. Bu uygulamaların, yasal düzenleme ve yüksek mahkemelerin içtihatları çerçevesinde oluşan hukuksal rejime aykırılığı tespit edilmekte, bu hukuka aykırı uygulamaların olumsuz sonuçları ortaya konulmaya çalışılmaktadır. Bu kararlar bakımından ilk derece mahkemelerinin direnme yahut başka bir başvuru imkânının bulunmaması nedeniyle, getirilecek bir başvuru yolunun bölge idare mahkemelerinin buradaki genişletme eğilimi sınırlayacağı, bu uygulamaların olumsuz sonuçlarını ortadan kaldıracağı savunulmaktadır.