NORMUN HUKUKU, BEDENİN DİRENİŞİ: CİNSEL SUÇ YARGILAMASINDA NORMALLEŞTİRİCİ İKTİDAR VE TAKTİKSEL DİRENİŞ

Öz

Michel Foucault’nun iktidar, beden ve özne analizleri feminist hukuk teorisine hem keskin bir teşhis dili kazandırır hem de yöntem tartışmasını sürekli açık tutar. Bu makale literatürde “hukukun dışlanması” başlığı altında yürüyen tartışmayı tersinden okuyarak modern iktidar ilişkilerinde hukukun geri çekilmediğini ileri sürer. Hukuk, norm, risk ve yönetim teknikleriyle birleşerek daha kılcal bir işleyiş kazanır ve çoğu zaman görünmezleşerek etkisini artırır. Bu dönüşümün belirgin odaklarından biri cinsel suç yargılamalarında mağdur beyanının itiraflaştırılmasıyla kurulan hakikat rejimidir. Karakolda ifade alma pratiğinden adli tıp raporlarına, çapraz sorgunun düzenlenmiş ritüellerine uzanan pratikler zinciri mağdurun deneyimini serbest bir anlatı olmaktan çıkarır ve onu kanıtlanabilirlik eşiğine bağlanan bir hakikat prosedürüne yerleştirir. Türkiye bağlamında yargının tarafsızlığının “psikolojik bir yönelim” olarak tartışılması ve önanlayış meselesiyle birlikte okunduğunda, yargılamada “makbul mağdur” normunun hangi mekanizmalarla üretildiği daha görünür hale gelir. Bu teşhisten hareketle makale, feminist mücadelenin hukuka başvururken karşılaştığı cezalandırıcı (karseral) tuzakları gözden kaçırmadan tartışır. Hukuku tümden terk etmek yerine onu taktiksel bir çok-değerlilik alanı olarak yeniden düşünmeyi önerir. Bu çerçeve hak talebini romantize etmez, fakat suskunluğu da bir çıkış yolu gibi sunmaz. Adaleti cezaya indirgeme riskine kapılmadan tanınma ve haysiyet ihtiyacını ciddiye alan bir stratejik yönelim kurmayı amaçlar.

Anahtar Kelimeler

• Foucault
• Feminist hukuk teorisi
• Makbul mağdur
• yönetimsellik
• mağdur beyanının itiraflaştırılması

THE LAW OF THE NORM, THE RESISTANCE OF THE BODY: NORMALIZING POWER AND TACTICAL RESISTANCE IN THE ADJUDICATION OF SEXUAL OFFENCES

Öz

Michel Foucault’s analyses of power, the body, and subjectivity offer feminist legal theory both a sharp diagnostic vocabulary and a persistent methodological unease. This article rereads the debate on the “exclusion of law” from the opposite direction and argues that, within modern relations of power, law has not withdrawn from the scene. It has instead fused with norms, risk, and techniques of governance, acquiring a more capillary mode of operation whose efficacy often increases as it becomes less visible. One of the most telling sites of this shift is the confessionalization of victim testimony in the adjudication of sexual offences. From police interview practices to forensic medical reports and the choreographed rituals of cross-examination, a chain of practices removes the victim’s experience from the status of a free narrative and situates it within a truth procedure tied to the threshold of provability. Read alongside debates in the Turkish context on judicial impartiality as a “psychological orientation” and on pre-understanding, the mechanisms through which the norm of the “acceptable victim” is produced within adjudication become clearer. Building on this diagnosis, the article confronts the carceral traps that accompany feminist recourse to law without endorsing an outright rejection of legal avenues. It proposes, instead, that law be reconsidered as a tactical field of multi-valence. The aim is a strategic orientation that neither romanticises rights-claims nor treats silence as a viable refuge, and that takes recognition and dignity seriously without collapsing justice into punishment.

Anahtar Kelimeler

• Foucault
• feminist legal theory
• acceptable victim
• governmentality
• confessionalization of victim testimony

Kaynakça

1. Ağören, G. C. (2025). Epistemoloji. E. Erdoğan & D. Gülçiçek (Ed.), Feminist teori ile düşünmek: Kavramlar ve tartışmalar (ss. 51–74) İletişim Yayınları.
2. Atılgan, E. Ü. (2024). Haksız tahrik: Bir erkeklik hakkı. İletişim Yayınları.
3. Bartky, S. L. (1990). Femininity and domination: Studies in the phenomenology of oppression. Routledge.
4. Benhabib, S., Butler, J., Cornell, D., & Fraser, N. (1995). Feminist contentions: A philosophical exchange [Türkçe çevirisi: Çatışan feminizmler, Metis Yayınları]. Routledge.
5. Bernstein, E. (2007). The sexual politics of the “new abolitionism”. differences, 18(3), 128–151. https://doi.org/10.1215/10407391-2007-013
6. Bora, A. (2021). Feminizm kendi arasında. İletişim Yayınları.
7. Bordo, S. (1993). Feminism, Foucault and the politics of the body. C. Ramazanoglu (Ed.) İçinde, Up against Foucault: Explorations of some tensions between Foucault and feminism (ss. 179–201) Routledge.
8. Brown, W. (1995). States of injury: Power and freedom in late modernity. Princeton University Press.

9. Bryson, V. (2019). Feminist politika teorisi (A. Gülaşık, Çev.). Phoenix Yayınevi. (Özgün eser basım tarihi 2003)
10. Canguilhem, G. (2018). Normal ve patolojik (P. Akgün, Çev.). MonoKL Yayınları. (Özgün eser basım tarihi 1966)
11. Christie, N. (1986). The ideal victim. E. A. Fattah (Ed.) İçinde, From crime policy to victim policy (ss. 17–30) Palgrave Macmillan.
12. Deveaux, M. (1994). Feminism and empowerment: A critical reading of Foucault. Feminist Studies, 20(2), 223–247. https://doi.org/10.2307/3178151
13. Dorlin, E. (2023). Cinsiyet, toplumsal cinsiyet ve cinsellikler: Feminist teoriye giriş (U. Vardar, Çev.). Fol Kitap.
14. Erdoğan, E., & Gülçiçek, D. (Ed.). (2025). Feminist teori ile düşünmek: Kavramlar ve tartışmalar. İletişim Yayınları.
15. Ewald, F. (1990). Norms, discipline, and the law. Representations, 30, 138–161. https://doi.org/10.2307/2928449
16. Foucault, M. (1980). Power/knowledge: Selected interviews and other writings, 1972-1977 (C. Gordon, Ed.). Pantheon Books.
17. Foucault, M. (1992). Hapishanenin doğuşu: Disiplin ve cezalandırma (M. A. Kılıçbay, Çev.). İmge Kitabevi. (Özgün eser basım tarihi 1975)
18. Foucault, M. (2003). Cinselliğin tarihi: Bilme istenci (I. Ergüden, Çev.). Ayrıntı Yayınları. (Özgün eser basım tarihi 1976)
19. Foucault, M. (2004). Nietzsche, soybilim, tarih (I. Ergüden, Çev.). F. Keskin (Ed.) İçinde, Felsefe sahnesi (Seçme yazılar 5, ss. 230–253) Ayrıntı Yayınları. (Özgün eser basım tarihi 1971)
20. Foucault, M. (2014). Özne ve iktidar (I. Ergüden & O. Akınhay, Çev.). Ayrıntı Yayınları. (Özgün eser basım tarihi 1982)
21. Fraser, N. (2025). Feminizmin yazgıları: Devlet güdümlü kapitalizmden neoliberal krize (A. Önal, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
22. Gerhard, U. (2020). Kadın hareketleri ve feminizm: 1789’dan bugüne bir hikâye (Ü. İ. Alabayırlı, Çev.). Runik Kitap. (Özgün eser basım tarihi 2009)
23. Golder, B., & Fitzpatrick, P. (2009). Foucault’s law. Routledge-Cavendish.
24. Grosz, E. (2020). Uçucu bedenler: Bedensel bir feminizme doğru (K. Güler, Çev.). NotaBene Yayınları. (Özgün eser basım tarihi 1994)
25. Gruber, A. (2020). The feminist war on crime: The unexpected role of women’s liberation in mass incarceration. University of California Press.
26. Gruber, A. (2023). Carceral feminism and the sex offender. Ohio State Journal of Criminal Law, 20(1), 155–178.
27. Gutting, G. (2005). Foucault: A very short introduction. Oxford University Press.
28. Gülçiçek, D., & Erdoğan, E. (Der.). (2022). Feminist eleştiri: Arayışlar ve müzakereler. İletişim Yayınları.
29. Güral, Ö. S. (2024). Hayatta kalmak, ayakta kalmak, adaleti aramak: Ağır ceza mahkemelerinde makbul mağdur olmayan kadınlar. F. Şenol & S. U. Çubukçu (Haz.) İçinde, Alışın, her yerdeyiz! (ss. 243–284) Dipnot Yayınları.
30. Halley, J., Kotiswaran, P., Rebouché, R., & Shamir, H. (2018). Governance feminism: An introduction. University of Minnesota Press.
31. Halperin, D. M. (1997). Saint Foucault: Towards a gay hagiography. Oxford University Press.
32. Haraway, D. (2006). Siborg manifestosu (O. Akınhay, Çev.). Agora Kitaplığı. (Özgün eser basım tarihi 1985)
33. Hooks, B. (2026). Feminizm herkes içindir: Tutkulu politika (A. Yıldırım, E. Aydın, B. Kurt, & Ş. Özgün, Çev.). BGST Yayınları.
34. Hunt, A., & Wickham, G. (1994). Foucault and law: Towards a sociology of law as governance. Pluto Press. İstanbul-Amargi. (2011). İstanbul-Amargi feminizm tartışmaları 2011. Amargi Yayınları.
35. Kelly, M. (2019). What’s in a norm? Foucault’s conceptualisation and genealogy of the norm. Foucault Studies, 27, 1–22. https://doi.org/10.22439/fs.v27i27.5889
36. Kelly, M. G. E. (2009). The political philosophy of Michel Foucault. Routledge.
37. Kim, M. E. (2018). From carceral feminism to transformative justice: Women-of-color feminism and alternatives to incarceration. Journal of Ethnic & Cultural Diversity in Social Work, 27(3), 219–233. https://doi.org/10.1080/15313204.2018.1474827
38. King, A. (2004). The prisoner of gender: Foucault and the disciplining of the female body. Journal of International Women’s Studies, 5(2), 29–39. https://vc.bridgew.edu/jiws/vol5/iss2/3
39. Kurnaz, I. (2016). Makbul vatandaşlıktan makbul mağdurluğa. Birikim Yayınları. https://birikimdergisi.com/guncel/7679/makbul-vatandasliktan-makbul-magdurluga
40. Majewska, E. (2023). Feminist antifaşizm: Ortak olanın karşı-kamusallıkları (M. Çelik, Çev.). Otonom Yayıncılık.
41. McGlynn, C. (2022). Beyond disbelief: Injustice, scope and the future of sexual violence law. International Journal of Law in Context, 18(3), 320–335. https://doi.org/10.1017/S174455232200021X
42. McNay, L. (1992). Foucault and feminism: Theoretical alliances and Parisian fashion. Polity Press.
43. M.G.C. v. Romania, Başvuru No. 61495/11 (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 2016). https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-161380
44. Mohanty, C. T. (2005). Sınır tanımayan feminizm: Teoriyi sömürgeleştirilmekten kurtarmak, dayanışmayı örmek (H. P. Şenoğuz, Çev.). Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi. (Özgün eser basım tarihi 2004)
45. Naumann, D. N., Morris, L., Bowley, D. M., Appleyard, T.-L., Cumming, J., & Wardle, D. (2023). Anogenital injury following sexual assault and consensual sexual intercourse: A systematic review and meta-analysis. EClinicalMedicine, 65, Makale 102266. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2023.102266
46. Özkazanç, A. (2015). Feminizm ve queer kuram. Dipnot Yayınları.
47. Rose, N., & Valverde, M. (1998). Governed by law? Social & Legal Studies, 7(4), 541–551. https://doi.org/10.1177/096466399800700405
48. Sancar, M., & Atılgan, E. Ü. (2009). Adalet biraz es geçiliyor…: Demokratikleşme sürecinde hâkimler ve savcılar. TESEV Yayınları.
49. Savran, G. A. (2001). Feminizmin ikilemleri (Teoride aşılabilir mi?). Defter, 44, 33–69.
50. Smart, C. (1989). Feminism and the power of law. Routledge.
51. Stark, H. (2019). Deleuze’den sonra feminist teori (Y. Cingöz, Çev.). Otonom Yayıncılık. (Özgün eser basım tarihi 2017)
52. Stone, A. (2016). Feminist felsefeye giriş (M. N. Vulaş, Çev.). Otonom Yayıncılık.
53. Taylor, C. (2009). The culture of confession from Augustine to Foucault: A genealogy of the confessing animal. Routledge.
54. Tekeli, Ş. (2017). Feminizmi düşünmek. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
55. Uğuz, B. (2011). Türkiye’de kadın sivil toplum kuruluşları: Kurumsallaşma, devlet ve siyaset. Phoenix Yayınevi.
56. von Flotow, L. (2021). Çeviri ve toplumsal cinsiyet: “Feminizm Çağı”nda çeviri (A. K. Bulut, Çev.). Everest Yayınları.
57. Walters, M. (2020). Feminizm (H. Gür, Çev.). Dost Kitabevi. (Özgün eser basım tarihi 2005)
58. Zengin, A. (2009). Suskunluğun siyaseti: Devletin fuhuşla kurduğu ilişki. İçinde, Kültür ve siyasette feminist yaklaşımlar 2009(ss. 159–170) BGST Yayınları.