sdü vizyoner dergisi Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi 1308-9552 Süleyman Demirel Üniversitesi 10.21076/vizyoner.1651980 Health Management Sağlık Yönetimi Hekimlerin Manevi İyi Oluşları ile Hekim Göçü Arasındaki İlişki The Relationship between Physicians' Spiritual Well-Being and Physician Migration https://orcid.org/0000-0001-5524-6065 Demirhan Nidanur BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0000-0002-4141-9110 Güzel Şerife SELÇUK ÜNİVERSİTESİ 02 28 2026 17 49 327 343 03 05 2025 07 31 2025 Copyright © 2009, Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi 2009 Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi

Son yıllarda hızla artan hekim göçü, sağlık hizmetlerinde önemli bir sorun haline gelmiştir ve bu sorunun nedenlerinden biri de hekimlerin manevi iyi oluşlarıdır. Bu çalışma, hekimlerin manevi iyi oluşları ile hekim göçü arasındaki ilişkiyi inceleyerek literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda Türkiye’de Kocaeli ve Bilecik illeri bünyesindeki hastanelerde görev yapan hekimlere ulaşılmıştır ve 255 hekim gönüllü olarak çalışmaya katılım sağlamıştır. Nicel yaklaşımla tasarlanan çalışmada, kolayda örnekleme yöntemiyle anket uygulanmış, veriler Hekim Manevi İyi Oluş Ölçeği ve Hekim Göçü Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS 21 ve JASP 0.19 programları ile analiz edilmiştir. Bulgular, çalışma örnekleminin çoğunluğunun kadın ve genç hekimlerden oluştuğunu, hekimlerin belirli bir kısmının devlet hastanelerinde ve cerrahi branşlarda çalıştığını göstermektedir. Ayrıca, hekimlerin önemli bir bölümü sözlü veya fiziksel şiddete maruz kaldığını ve yurtdışında kariyer yapmayı düşündüğünü belirtmiştir. Yapılan Pearson Korelasyon analizi, hekim manevi iyi oluşları ve hekim göçü arasında orta düzeyde pozitif ilişki olduğunu göstermiştir. Regresyon analizi ise manevi iyi oluşun, göç eğilimindeki değişimin %12,8’ini açıkladığını ortaya koymuştur. Manevi olarak iyi hisseden hekimlerin, daha iyi mesleki fırsatlar ve çalışma koşulları arayışıyla, yurtdışında kariyer yapma eğiliminde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuç, hekimlerin göç kararlarının yalnızca ekonomik ve mesleki faktörlerden değil, aynı zamanda manevi iyi oluşlarından da etkilendiğini göstermektedir.

In recent years, the increasing emigration of physicians has emerged as a significant issue in healthcare systems. One possible reason for this trend is physicians' level of spiritual well-being. The study aims to examine the relationship between physicians' spiritual well-being and their tendency to migrate. The research is conducted in hospitals located in Kocaeli and Bilecik provinces of Türkiye with a sample of 255 volunteer physicians. Using a quantitative approach and convenience sampling method, data are collected through the Physician Spiritual Well-Being Scale and the Physician Migration Scale. The data are analyzed using SPSS 21 and JASP 0.19 software. Results indicate that most participants are female, young, working in state hospitals and surgical specialties. A significant portion reports being exposed to violence and expresses interest in pursuing a career abroad. Pearson correlation analysis reveals a moderate positive relationship between spiritual well-being and physician migration. Regression analysis shows that spiritual well-being explained 12.8% of the variance in migration tendency. These findings suggest that physicians with higher levels of spiritual well-being may be more inclined to seek better professional opportunities and working conditions abroad. Thus, migration decisions are influenced not only by economic and occupational factors but also by intrinsic aspects such as personal growth and spiritual fulfillment.

 Hekim Göçü Manevi İyi Oluş Göç Physician Migration Spiritual Well-Being Migration Alkan, A., Güder, M., Özyıldız, K. H. ve Dere, T. (2023). Hekim göçünün Twitter perspektifinden incelenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(3), 615-640. Ashley, P. (2007). Toward an understanding and definition of wilderness spirituality. Australian Geographer, 38(1), 53-69. https://doi.org/10.1080/00049180601175865 Ateş, Ö. T. (2021). Motivasyon ile yaşam doyumu arasındaki ilişkide problem çözme becerilerinin aracı rolü. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(3), 1465-1487. Aydan, S. (2023). Hekim göçü açısından Türkiye'nin çalışma koşullarının değerlendirilmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(3), 895-920. Badak, K., (2020). Türkiye'de sağlık sektörü için insan kaynakları: Mevcut durum, zorluklar ve çözümler. TuranSam Dergisi, 12(46), 371-387. https://doi.org/10.15189/1308-8041 Baş, H. (2023). Beyin göçüne ilişkin yayınların vosviewer ile bibliyometrik analizi. Toplumsal Politika Dergisi, 4(1), 52-65. Botezat, A. ve Ramos, R. (2020). Physicians’ brain drain- a gravity model of migration flows. Global Health, 16, 7. https://doi.org/10.1186/s12992-019-0536-0 Bredle, J. M., Salsman, J. M., Debb, S. M., Arnold, B. J. ve Cella, D. (2011). Spiritual well-being as a component of health-related quality of life: The functional assessment of chronic illness therapy,spiritual well-being scale (facıt-sp). Religions, 2(1), 77-94. https://doi.org/10.3390/rel2010077 Bulut, A. ve Sengul, H. (2023). Validity and reliability of the turkish version of the physicians spiritual well-being scale. Medical Bulletin of Haseki Tip Bulteni, 61(4), 215-223. https://doi.org/10.4274/haseki.galenos.2023.9053 Burcu, M. (2022). Türkiye’den yurt dışına göç etmek isteyen tıp fakültesi öğrencilerinin eğilimleri [Yüksek Lisans Tezi]. Uludağ Üniversitesi. Cassidiy, T. ve Giles, M. (2009). Achievement motivation, problem-solving style, and performance in higher education. The Irish Journal of Psychology. 30(3-4), 211-222. https://doi.org/10.1080/03033910.2009.10446311 Cattaneo, C. (2009). International migration, the brain drain and poverty: A cross‐country analysis. World Economy, 32(8), 1180-1202. https://doi.org/10.1111/j.1467-9701.2009.01178.x Chen, P. G. C., Nunez-Smith, M., Berg, D., Gozu, A., Rulisa, S. ve Curry, L. A. (2011). International medical graduates in the USA: A qualitative study on perceptions of physician migration. BMJ open, 1(2), e000138. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2011-000138 Chirico, F., Batra, K., Batra, R., Öztekin, G. G., Ferrari, G., Crescenzo, P. ve Yildirim, M. (2023). Spiritual well-being and burnout syndrome in healthcare: A systematic review. Journal of Health and Social Sciences, 8(1), 13–32. https://doi.org/10.19204/2023/sprt2 Collier, K. M., James, C. A., Saint, S. ve Howell, J. (2021). The role of spirituality and religion in physician and trainee wellness. Journal of General Internal Medicine, 36(10), 3199-3201. https://doi.org/10.1007/s11606-021-06808-3 Coppola, I., Rania, N., Parisi, R. ve Lagomarsino, F. (2021). Spiritual well-being and mental health during the COVID-19 pandemic in Italy. Frontiers in Psychiatry, 12, 626944. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.626944 Curlin, F. A., Chin, M. H., Sellergren, S. A., Roach, C.J. ve Lantos, J. D. (2006). The association of physicians' religious characteristics with their attitudes and self-reported behaviors regarding religion and spirituality in the clinical encounter. Med Care, 44(5), 446-53. https://doi.org/10.1097/01.mlr.0000207434.12450.ef Çelik, S. ve Yılmaz, A. (2020). Manevi iyi oluşun sağlık çalışanlarının mesleki tatmin ve tükenmişlik düzeyleri üzerindeki etkisi. Journal of Occupational Health, 15(1), 23–36. Çiçek, A. (2023). Türkiye'deki hekim adaylarının yurt dışına göç etme eğilimleri. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 8(2), 67-80. https://doi.org/10.52539/mad.1348476 Deci, E. L. ve Ryan, R. M. (2012). Self-determination theory. Handbook of Theories of Social Psychology, 1(20), 416-436. Docquier, F. ve Rapoport, H. (2012). Globalization, brain drain, and development. Journal of Economic Literature, 50(3), 681–730. https://doi.org/10.1257/jel.50.3.681 Ellison, C. W. (1983). Spiritual well-being: Conceptualization and measurement. Journal of Psychology and Theology, 11(4), 330–340. https://doi.org/10.1177/009164718301100406 Fang, C.K., Li, P.Y., Lai, M.L., Lin, M.H., Bridge, D.T. ve Chen, H.W. (2011). Establishing a ‘physician’s spiritual well-being scale’ and testing its reliability and validity. J Med Ethics, (37), 6-12. https://doi.org/10.1136/jme.2010.037200 Filiz, M., Karagöz, M. B. ve Karagöz, N. (2022). Tıp fakültesi öğrencilerinin beyin göçüne yönelik tutumlarının değerlendirilmesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 14(27), 679-692. https://doi.org/10.38155/ksbd.1171838 Fisher, J. W. (1998). Spiritual health: ıts nature and place in the school curriculum [Doktora Tezi]. Australia University of Melbourne. Gibson, J. ve McKenzie, D. (2011). Eight questions about brain drain. Journal of Economic Perspectives, 25(3), 107–128. https://doi.org/10.1257/jep.25.3.107 Harman- Yıldız, G. ve Özer, K. (2022). Neoliberal sağlık politikaları ve hekim göçü, SCAR, 1(1),1- 13. Henriques, G., Kleinman, K. ve Asselin, C. (2014). The nested model of well-being: A unified approach. Review of General Psychology, 18(1), 7-18. https://doi.org/10.1037/a0036288 Horton, R. M., De Sherbinin, A., Wrathall, D. ve Oppenheimer, M. (2021). Assessing human habitability and migration. Science, 372(6548), 1279-1283. https://doi.org/10.1126/science.abi8603 Jahandideh S, Zare A, Kendall, E. ve Jahandideh, M. (2018). Nurses’ spiritual well-being and patients’ spiritual care in Iran. COJ Nurse Healthcare, 1(3), 1-5. Kahya, Y. (2022). Göçün değişen yeni yüzü: Fiziksel emek göçünden beyin göçüne. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 15(39), 819-833. https://doi.org/10.12981/mahder.1117192 Karaşin, Y. ve Karagöz, Y. (2023). Hekim beyin göçünü etkileyen faktörlerin ölçek geliştirme yoluyla belirlenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(4), 1083-1096. https://doi.org/10.61859/hacettepesid.1351743 Karataş, Z. ve Selçuk, O. (2023). Üniversite öğrencilerinin manevi iyi oluşlarının açıklanmasında psikolojik esneklik ve çeşitli demografik değişkenlerin rolü. Üniversite Araştırmaları Dergisi, 6(1), 37-46. https://doi.org/10.32329/uad.1112809 Karatuzla, M. (2024). Sağlık çalışanlarında güncel konu incelemesi: Beyin göçü. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(1), 159-171. https://doi.org/10.51123/jgehes.2024.119 Kasapoğlu,F. (2016). Manevi yönelim ölçeği’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(3), 51-68. https://doi.org/10.17679/iuefd.16360640 Kavas, E. ve Kavas, N. (2014). Manevi destek algısı (mda) ölçeği: Geliştirilmesi, geçerliliği ve güvenilirliği. Electronic Turkish Studies, 9(2). Kaya, A. E., Aktürk, B. E. ve Aslan, E. (2023). Factors predicting the motivation to study abroad in Turkish medical students: a causal investigation into the problem of brain drain. Journal of Health Sciences and Medicine, 6(2), 526-531. https://doi.org/10.32322/jhsm.1253308 Kim, H. S. ve Yeom, H.A. (2018). The association between spiritual well-being and burnout in intensive care unit nurses: A descriptive study. Intensive and Critical Care Nursing, (46), 92-97. https://doi.org/10.1016/j.iccn.2017.11.005 Koenig, H. G. (2013). Spirituality in patient care: Why, how, when, and what. Templeton Foundation Press. Kutlu, Ö., Ermin, C. ve Aygin, D. (2020). Yoğun bakım hemşirelerinin spiritüel iyi oluşları ile manevi bakım algılarının değerlendirilmesi. Sakarya Üniversitesi Holistik Sağlık Dergisi, 3(3), 130-142. Metin, F. (2023). Brain drain from Türkiye: register evidence of non‐returning graduates. Research in Educational Administration and Leadership, 8(2), 373-419. https://doi.org/10.30828/real.1149770 OECD. (2023). Health at a glance 2023: OECD Indicators. https://doi.org/10.1787/7a7afb35-en Onah, C. K., Azuogu, B. N., Ochie. C. N., Akpa. C. O., Okeke, K. C., Okpunwa, A. O., Bello, H. M. ve Ugwu, G. O. (2022). Physician emigration from Nigeria and the associated factors: The implications to safeguarding the Nigeria health system. Hum Resour Health, 20(1), 85. https://doi.org/10.1186/s12960-022-00788-z Özaydın, Ö., Vural, A. ve Güdük, Ö. (2024). Investigation of Turkish nurses'attitudes towards brain drain. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 6(1), 29-38. https://doi.org/10.55050/sarad.1378209 Paloutzian, R. F. ve Lowe, D. A. (2012). Spiritual transformation and engagement in workplace culture. Psychology of religion and workplace spirituality, 179-199. https://doi.org/10.1108/978-1-61735-664-320251012 Sağlık Bakanlığı. (2023). Sağlık istatistikleri yıllığı 2023. Ankara. https://www.saglik.gov.tr adresinden 2 Aralık 2024 tarihinde alınmıştır. Sarcan, E. (2022). Yüksek vasıflı işgücünün göçü: Beyin göçü. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 69-75. https://doi.org/10.33537/sobild.2022.13.2.7 Shachar, A. (2006). The race for talent: Highly skilled migrants and competitive immigration regimes. NYU Law Review, 81(1). Shanafelt, T. D., Sloan, J. A. ve Habermann, T. M. (2003). The well-being of physicians. The American Journal of Medicine, 114(6), 513-519. https://doi.org/10.1016/S0002-9343(03)00117-7 Sheikh, A., Naqvi, S. H. A., Sheikh, K., Naqvi, S. H. S. ve Bandukda, M. Y. (2012). Physician migration at its roots: A study on the factors contributing towards a career choice abroad among students at a medical school in Pakistan. Globalization and health, 8, 1-11. https://doi.org/10.1186/1744-8603-8-43 Solak, Y., Ersoy, M.Y., Öztürk, C., Öztürk, U. ve Şahin, V. (2024), Manevi iyi oluş durumunun insanlar üzerindeki etkisi. International QMX Journal, 3(1), 108-121. https://doi.org/10.5281/zenodo.10601310 Suciu, Ş. M., Popescu, C. A., Ciumageanu, M. D. ve Buzoianu, A. D. (2017). Physician migration at its roots: a study on the emigration preferences and plans among medical students in Romania. Human Resources For Health, 15(1), 6. https://doi.org/10.1186/S12960-017-0181-8 Sweileh, W. (2024). Research trends and patterns on ınternational migration of health workers (1950–2022). Sage Open, 14(4). https://doi.org/10.1177/21582440241293190 Tabachnick, B. ve Fidell, L. (2013). Using multivariate statistics. Pearson Tamer, M. (2020). Uluslararası göç ve teorileri. Premium E-Journal of Social Science (PEJOSS), 4(8), 274-282. https://doi.org/10.37242/pejoss.53 Tan, H. N. ve Yıldız, M. (2022). Manevi iyi oluş kavramının ortaya çıkışı ve tanımlanması. Dinî Araştırmalar, 25(63), 447-476. https://doi.org/10.15745/da.1175149 Teraura, H., Kotani, K. ve Koike, S. (2024). Physician retention and migration in rural clinics designated for areas without physicians in Japan: Descriptive epidemiological study using the national physicians’ survey. BMC Health Serv Res 24, 1049. https://doi.org/10.1186/s12913-024-11446-6 TÜİK. (2022). Türkiye istatistik kurumu veri portalı. https://data.tuik.gov.tr/ adresinden 10 Aralık 2024 tarihinde alınmıştır. Ünsal, A. (2019). Uluslararası göç kavramı ve uluslararası göçün ülke ekonomileri üzerinde muhtemel etkileri. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi, (18), 53-65. Wutor, B. M., Sarfo, F. N., Nkrumah, L. A., Bakuoru, L. D., Amanze, C. N. ve Osei, I. (2024). Factors influencing the intention of doctors to emigrate: A cross-sectional study of Ghanaian doctors. BMC Health Services Research, 24(1), 1493. https://doi.org/10.1186/s12913-024-11977-y Yalçın, T. ve Macit, M. (2022). Psikolojik iyi oluşun örgütsel sapma davranışları ve işten ayrılma niyetine etkisi: Sağlık kurumlarında bir araştırma. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(2), 47-69. https://doi.org/10.47147/ksuiibf.1115339 Yazıcıoğlu, Y. ve Erdoğan, S. (2004). SPSS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Detay Yayıncılık. Yekdeş, D. H., Aycan, K. A., Yekdeş, A. C., Çelikkalp, Ü. ve Ekuklu, G. (2024). Toplumsal cinsiyet rolleri ve diğer belirleyenler intern hekimlerin uzmanlık seçimleri ve yurt dışına göç kararını etkiliyor mu?. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 33(6), 434-444.