Hekimlerin Manevi İyi Oluşları ile Hekim Göçü Arasındaki İlişki

Yıl 2026, Cilt: 17 Sayı: 49, 327 - 343, 28.02.2026

Nidanur Demirhan , Şerife Güzel

https://doi.org/10.21076/vizyoner.1651980

https://izlik.org/JA44DU47ZU

Öz

Son yıllarda hızla artan hekim göçü, sağlık hizmetlerinde önemli bir sorun haline gelmiştir ve bu sorunun nedenlerinden biri de hekimlerin manevi iyi oluşlarıdır. Bu çalışma, hekimlerin manevi iyi oluşları ile hekim göçü arasındaki ilişkiyi inceleyerek literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda Türkiye’de Kocaeli ve Bilecik illeri bünyesindeki hastanelerde görev yapan hekimlere ulaşılmıştır ve 255 hekim gönüllü olarak çalışmaya katılım sağlamıştır. Nicel yaklaşımla tasarlanan çalışmada, kolayda örnekleme yöntemiyle anket uygulanmış, veriler Hekim Manevi İyi Oluş Ölçeği ve Hekim Göçü Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS 21 ve JASP 0.19 programları ile analiz edilmiştir. Bulgular, çalışma örnekleminin çoğunluğunun kadın ve genç hekimlerden oluştuğunu, hekimlerin belirli bir kısmının devlet hastanelerinde ve cerrahi branşlarda çalıştığını göstermektedir. Ayrıca, hekimlerin önemli bir bölümü sözlü veya fiziksel şiddete maruz kaldığını ve yurtdışında kariyer yapmayı düşündüğünü belirtmiştir. Yapılan Pearson Korelasyon analizi, hekim manevi iyi oluşları ve hekim göçü arasında orta düzeyde pozitif ilişki olduğunu göstermiştir. Regresyon analizi ise manevi iyi oluşun, göç eğilimindeki değişimin %12,8’ini açıkladığını ortaya koymuştur. Manevi olarak iyi hisseden hekimlerin, daha iyi mesleki fırsatlar ve çalışma koşulları arayışıyla, yurtdışında kariyer yapma eğiliminde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuç, hekimlerin göç kararlarının yalnızca ekonomik ve mesleki faktörlerden değil, aynı zamanda manevi iyi oluşlarından da etkilendiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Hekim Göçü , Manevi İyi Oluş , Göç

Etik Beyan

Bu çalışma için Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulundan 20/1114 sayılı ve 27.11.2024 tarihli etik kurul onayı alınmıştır.

The Relationship between Physicians' Spiritual Well-Being and Physician Migration

https://izlik.org/JA44DU47ZU

Öz

In recent years, the increasing emigration of physicians has emerged as a significant issue in healthcare systems. One possible reason for this trend is physicians' level of spiritual well-being. The study aims to examine the relationship between physicians' spiritual well-being and their tendency to migrate. The research is conducted in hospitals located in Kocaeli and Bilecik provinces of Türkiye with a sample of 255 volunteer physicians. Using a quantitative approach and convenience sampling method, data are collected through the Physician Spiritual Well-Being Scale and the Physician Migration Scale. The data are analyzed using SPSS 21 and JASP 0.19 software. Results indicate that most participants are female, young, working in state hospitals and surgical specialties. A significant portion reports being exposed to violence and expresses interest in pursuing a career abroad. Pearson correlation analysis reveals a moderate positive relationship between spiritual well-being and physician migration. Regression analysis shows that spiritual well-being explained 12.8% of the variance in migration tendency. These findings suggest that physicians with higher levels of spiritual well-being may be more inclined to seek better professional opportunities and working conditions abroad. Thus, migration decisions are influenced not only by economic and occupational factors but also by intrinsic aspects such as personal growth and spiritual fulfillment.

Anahtar Kelimeler

Physician Migration , Spiritual Well-Being , Migration

Etik Beyan

For this study the approval of ethical committee no 20/1114 dated 27.11.2024 was taken from the Non-Interventional Clinical Research Ethical Committee, Selcuk University Faculty of Health Sciences.

Kaynakça

• Alkan, A., Güder, M., Özyıldız, K. H. ve Dere, T. (2023). Hekim göçünün Twitter perspektifinden incelenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(3), 615-640.
• Ashley, P. (2007). Toward an understanding and definition of wilderness spirituality. Australian Geographer, 38(1), 53-69. https://doi.org/10.1080/00049180601175865
• Ateş, Ö. T. (2021). Motivasyon ile yaşam doyumu arasındaki ilişkide problem çözme becerilerinin aracı rolü. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(3), 1465-1487.
• Aydan, S. (2023). Hekim göçü açısından Türkiye'nin çalışma koşullarının değerlendirilmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(3), 895-920.
• Badak, K., (2020). Türkiye'de sağlık sektörü için insan kaynakları: Mevcut durum, zorluklar ve çözümler. TuranSam Dergisi, 12(46), 371-387. https://doi.org/10.15189/1308-8041
• Baş, H. (2023). Beyin göçüne ilişkin yayınların vosviewer ile bibliyometrik analizi. Toplumsal Politika Dergisi, 4(1), 52-65.
• Botezat, A. ve Ramos, R. (2020). Physicians’ brain drain- a gravity model of migration flows. Global Health, 16, 7. https://doi.org/10.1186/s12992-019-0536-0
• Bredle, J. M., Salsman, J. M., Debb, S. M., Arnold, B. J. ve Cella, D. (2011). Spiritual well-being as a component of health-related quality of life: The functional assessment of chronic illness therapy,spiritual well-being scale (facıt-sp). Religions, 2(1), 77-94. https://doi.org/10.3390/rel2010077
• Bulut, A. ve Sengul, H. (2023). Validity and reliability of the turkish version of the physicians spiritual well-being scale. Medical Bulletin of Haseki Tip Bulteni, 61(4), 215-223. https://doi.org/10.4274/haseki.galenos.2023.9053
• Burcu, M. (2022). Türkiye’den yurt dışına göç etmek isteyen tıp fakültesi öğrencilerinin eğilimleri [Yüksek Lisans Tezi]. Uludağ Üniversitesi.
• Cassidiy, T. ve Giles, M. (2009). Achievement motivation, problem-solving style, and performance in higher education. The Irish Journal of Psychology. 30(3-4), 211-222. https://doi.org/10.1080/03033910.2009.10446311
• Cattaneo, C. (2009). International migration, the brain drain and poverty: A cross‐country analysis. World Economy, 32(8), 1180-1202. https://doi.org/10.1111/j.1467-9701.2009.01178.x
• Chen, P. G. C., Nunez-Smith, M., Berg, D., Gozu, A., Rulisa, S. ve Curry, L. A. (2011). International medical graduates in the USA: A qualitative study on perceptions of physician migration. BMJ open, 1(2), e000138. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2011-000138
• Chirico, F., Batra, K., Batra, R., Öztekin, G. G., Ferrari, G., Crescenzo, P. ve Yildirim, M. (2023). Spiritual well-being and burnout syndrome in healthcare: A systematic review. Journal of Health and Social Sciences, 8(1), 13–32. https://doi.org/10.19204/2023/sprt2
• Collier, K. M., James, C. A., Saint, S. ve Howell, J. (2021). The role of spirituality and religion in physician and trainee wellness. Journal of General Internal Medicine, 36(10), 3199-3201. https://doi.org/10.1007/s11606-021-06808-3
• Coppola, I., Rania, N., Parisi, R. ve Lagomarsino, F. (2021). Spiritual well-being and mental health during the COVID-19 pandemic in Italy. Frontiers in Psychiatry, 12, 626944. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.626944
• Curlin, F. A., Chin, M. H., Sellergren, S. A., Roach, C.J. ve Lantos, J. D. (2006). The association of physicians' religious characteristics with their attitudes and self-reported behaviors regarding religion and spirituality in the clinical encounter. Med Care, 44(5), 446-53. https://doi.org/10.1097/01.mlr.0000207434.12450.ef
• Çelik, S. ve Yılmaz, A. (2020). Manevi iyi oluşun sağlık çalışanlarının mesleki tatmin ve tükenmişlik düzeyleri üzerindeki etkisi. Journal of Occupational Health, 15(1), 23–36.
• Çiçek, A. (2023). Türkiye'deki hekim adaylarının yurt dışına göç etme eğilimleri. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 8(2), 67-80. https://doi.org/10.52539/mad.1348476
• Deci, E. L. ve Ryan, R. M. (2012). Self-determination theory. Handbook of Theories of Social Psychology, 1(20), 416-436.
• Docquier, F. ve Rapoport, H. (2012). Globalization, brain drain, and development. Journal of Economic Literature, 50(3), 681–730. https://doi.org/10.1257/jel.50.3.681
• Ellison, C. W. (1983). Spiritual well-being: Conceptualization and measurement. Journal of Psychology and Theology, 11(4), 330–340. https://doi.org/10.1177/009164718301100406
• Fang, C.K., Li, P.Y., Lai, M.L., Lin, M.H., Bridge, D.T. ve Chen, H.W. (2011). Establishing a ‘physician’s spiritual well-being scale’ and testing its reliability and validity. J Med Ethics, (37), 6-12. https://doi.org/10.1136/jme.2010.037200
• Filiz, M., Karagöz, M. B. ve Karagöz, N. (2022). Tıp fakültesi öğrencilerinin beyin göçüne yönelik tutumlarının değerlendirilmesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 14(27), 679-692. https://doi.org/10.38155/ksbd.1171838
• Fisher, J. W. (1998). Spiritual health: ıts nature and place in the school curriculum [Doktora Tezi]. Australia University of Melbourne.
• Gibson, J. ve McKenzie, D. (2011). Eight questions about brain drain. Journal of Economic Perspectives, 25(3), 107–128. https://doi.org/10.1257/jep.25.3.107
• Harman- Yıldız, G. ve Özer, K. (2022). Neoliberal sağlık politikaları ve hekim göçü, SCAR, 1(1),1- 13.
• Henriques, G., Kleinman, K. ve Asselin, C. (2014). The nested model of well-being: A unified approach. Review of General Psychology, 18(1), 7-18. https://doi.org/10.1037/a0036288
• Horton, R. M., De Sherbinin, A., Wrathall, D. ve Oppenheimer, M. (2021). Assessing human habitability and migration. Science, 372(6548), 1279-1283. https://doi.org/10.1126/science.abi8603
• Jahandideh S, Zare A, Kendall, E. ve Jahandideh, M. (2018). Nurses’ spiritual well-being and patients’ spiritual care in Iran. COJ Nurse Healthcare, 1(3), 1-5.
• Kahya, Y. (2022). Göçün değişen yeni yüzü: Fiziksel emek göçünden beyin göçüne. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 15(39), 819-833. https://doi.org/10.12981/mahder.1117192
• Karaşin, Y. ve Karagöz, Y. (2023). Hekim beyin göçünü etkileyen faktörlerin ölçek geliştirme yoluyla belirlenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(4), 1083-1096. https://doi.org/10.61859/hacettepesid.1351743
• Karataş, Z. ve Selçuk, O. (2023). Üniversite öğrencilerinin manevi iyi oluşlarının açıklanmasında psikolojik esneklik ve çeşitli demografik değişkenlerin rolü. Üniversite Araştırmaları Dergisi, 6(1), 37-46. https://doi.org/10.32329/uad.1112809
• Karatuzla, M. (2024). Sağlık çalışanlarında güncel konu incelemesi: Beyin göçü. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(1), 159-171. https://doi.org/10.51123/jgehes.2024.119
• Kasapoğlu,F. (2016). Manevi yönelim ölçeği’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(3), 51-68. https://doi.org/10.17679/iuefd.16360640
• Kavas, E. ve Kavas, N. (2014). Manevi destek algısı (mda) ölçeği: Geliştirilmesi, geçerliliği ve güvenilirliği. Electronic Turkish Studies, 9(2).
• Kaya, A. E., Aktürk, B. E. ve Aslan, E. (2023). Factors predicting the motivation to study abroad in Turkish medical students: a causal investigation into the problem of brain drain. Journal of Health Sciences and Medicine, 6(2), 526-531. https://doi.org/10.32322/jhsm.1253308
• Kim, H. S. ve Yeom, H.A. (2018). The association between spiritual well-being and burnout in intensive care unit nurses: A descriptive study. Intensive and Critical Care Nursing, (46), 92-97. https://doi.org/10.1016/j.iccn.2017.11.005
• Koenig, H. G. (2013). Spirituality in patient care: Why, how, when, and what. Templeton Foundation Press.
• Kutlu, Ö., Ermin, C. ve Aygin, D. (2020). Yoğun bakım hemşirelerinin spiritüel iyi oluşları ile manevi bakım algılarının değerlendirilmesi. Sakarya Üniversitesi Holistik Sağlık Dergisi, 3(3), 130-142.
• Metin, F. (2023). Brain drain from Türkiye: register evidence of non‐returning graduates. Research in Educational Administration and Leadership, 8(2), 373-419. https://doi.org/10.30828/real.1149770
• OECD. (2023). Health at a glance 2023: OECD Indicators. https://doi.org/10.1787/7a7afb35-en
• Onah, C. K., Azuogu, B. N., Ochie. C. N., Akpa. C. O., Okeke, K. C., Okpunwa, A. O., Bello, H. M. ve Ugwu, G. O. (2022). Physician emigration from Nigeria and the associated factors: The implications to safeguarding the Nigeria health system. Hum Resour Health, 20(1), 85. https://doi.org/10.1186/s12960-022-00788-z
• Özaydın, Ö., Vural, A. ve Güdük, Ö. (2024). Investigation of Turkish nurses'attitudes towards brain drain. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 6(1), 29-38. https://doi.org/10.55050/sarad.1378209
• Paloutzian, R. F. ve Lowe, D. A. (2012). Spiritual transformation and engagement in workplace culture. Psychology of religion and workplace spirituality, 179-199. https://doi.org/10.1108/978-1-61735-664-320251012
• Sağlık Bakanlığı. (2023). Sağlık istatistikleri yıllığı 2023. Ankara. https://www.saglik.gov.tr adresinden 2 Aralık 2024 tarihinde alınmıştır.
• Sarcan, E. (2022). Yüksek vasıflı işgücünün göçü: Beyin göçü. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 69-75. https://doi.org/10.33537/sobild.2022.13.2.7
• Shachar, A. (2006). The race for talent: Highly skilled migrants and competitive immigration regimes. NYU Law Review, 81(1).
• Shanafelt, T. D., Sloan, J. A. ve Habermann, T. M. (2003). The well-being of physicians. The American Journal of Medicine, 114(6), 513-519. https://doi.org/10.1016/S0002-9343(03)00117-7
• Sheikh, A., Naqvi, S. H. A., Sheikh, K., Naqvi, S. H. S. ve Bandukda, M. Y. (2012). Physician migration at its roots: A study on the factors contributing towards a career choice abroad among students at a medical school in Pakistan. Globalization and health, 8, 1-11. https://doi.org/10.1186/1744-8603-8-43
• Solak, Y., Ersoy, M.Y., Öztürk, C., Öztürk, U. ve Şahin, V. (2024), Manevi iyi oluş durumunun insanlar üzerindeki etkisi. International QMX Journal, 3(1), 108-121. https://doi.org/10.5281/zenodo.10601310
• Suciu, Ş. M., Popescu, C. A., Ciumageanu, M. D. ve Buzoianu, A. D. (2017). Physician migration at its roots: a study on the emigration preferences and plans among medical students in Romania. Human Resources For Health, 15(1), 6. https://doi.org/10.1186/S12960-017-0181-8
• Sweileh, W. (2024). Research trends and patterns on ınternational migration of health workers (1950–2022). Sage Open, 14(4). https://doi.org/10.1177/21582440241293190
• Tabachnick, B. ve Fidell, L. (2013). Using multivariate statistics. Pearson
• Tamer, M. (2020). Uluslararası göç ve teorileri. Premium E-Journal of Social Science (PEJOSS), 4(8), 274-282. https://doi.org/10.37242/pejoss.53
• Tan, H. N. ve Yıldız, M. (2022). Manevi iyi oluş kavramının ortaya çıkışı ve tanımlanması. Dinî Araştırmalar, 25(63), 447-476. https://doi.org/10.15745/da.1175149
• Teraura, H., Kotani, K. ve Koike, S. (2024). Physician retention and migration in rural clinics designated for areas without physicians in Japan: Descriptive epidemiological study using the national physicians’ survey. BMC Health Serv Res 24, 1049. https://doi.org/10.1186/s12913-024-11446-6
• TÜİK. (2022). Türkiye istatistik kurumu veri portalı. https://data.tuik.gov.tr/ adresinden 10 Aralık 2024 tarihinde alınmıştır.
• Ünsal, A. (2019). Uluslararası göç kavramı ve uluslararası göçün ülke ekonomileri üzerinde muhtemel etkileri. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi, (18), 53-65.
• Wutor, B. M., Sarfo, F. N., Nkrumah, L. A., Bakuoru, L. D., Amanze, C. N. ve Osei, I. (2024). Factors influencing the intention of doctors to emigrate: A cross-sectional study of Ghanaian doctors. BMC Health Services Research, 24(1), 1493. https://doi.org/10.1186/s12913-024-11977-y
• Yalçın, T. ve Macit, M. (2022). Psikolojik iyi oluşun örgütsel sapma davranışları ve işten ayrılma niyetine etkisi: Sağlık kurumlarında bir araştırma. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(2), 47-69. https://doi.org/10.47147/ksuiibf.1115339
• Yazıcıoğlu, Y. ve Erdoğan, S. (2004). SPSS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Detay Yayıncılık.
• Yekdeş, D. H., Aycan, K. A., Yekdeş, A. C., Çelikkalp, Ü. ve Ekuklu, G. (2024). Toplumsal cinsiyet rolleri ve diğer belirleyenler intern hekimlerin uzmanlık seçimleri ve yurt dışına göç kararını etkiliyor mu?. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 33(6), 434-444.