Sakha (Yakut) people are a Turkish ethnic group who migrated from the steppes around Lake Baikal and the Angara River and made the Lena basin their home. While they use the name Sakha to describe themselves, they are referred to as Yakut in Russian and European literature. Today, the Sakha (Yakut) Turks living in the Sakha Republic (Yakutia), which is part of the Russian Federation, have transitioned from oral culture to written culture relatively recently due to the Russification and Christianization policies of the Russian Tsardom since the 19th century. Until this time, the cultural accumulation of the Sakha (Yakut) Turks has only been preserved in memory and has been transferred from generation to generation through word and ritual. Based on the oral and written cultural accumulations of today, it is seen that the Sakha (Yakut) Turks have a rich narrative corpus, especially the heroic epics called olonkho. However, due to factors such as the fact that the Sakha (Yakut) Turks live in a geography far from Turkey, they were governed under the umbrella of the Soviet Union for many years, and most of the sources were written Russian and Sakha (Yakut) Turkish, studies related to the Sakha (Yakut) Turks in Turkey have remained limited in number. Therefore, it is necessary to conduct new studies on the cultural accumulation of the Sakha (Yakut) Turks. In this study, it is primarily aimed to contribute to the elimination of the deficiency related to the subject. In line with this goal, the universe design of the Sakha (Yakut) Turks was examined through oral cultural products that contain the cultural codes of societies, bringing society members together around common goals and values and their traditional worldview have been tried to be clarified. As a result of the text-centered study, it was concluded that the universe design of the Sakha (Yakut) Turks aligns with the Turkish worldview of the steppe culture.
Saḫalar, Baykal Gölü ve Angara Nehri çevresindeki bozkırlardan göç edip, Lena havzasını kendilerine yurt kılan Türk halkıdır. Onlar kendilerini tanımlamak için Saḫa ismini kullansalar da Rus ve Avrupa literatüründe Yakut olarak anılırlar. Günümüzde Rusya Federasyonu’na bağlı olarak Saḫa Yeri’nde (Yakutistan) yaşayan Saḫa (Yakut) Türkleri, sözlü kültürden yazılı kültüre oldukça geç bir zamanda, Rus Çarlığı’nın Ruslaştırma ve Hristiyanlaştırma politikası sonucu 19’uncu asırdan itibaren geçmiştir. Bu zamana kadar Saḫa (Yakut) Türklerinin kültürel birikimi sadece bellekte muhafaza edilmiş, söz ve ritüel aracılığıyla nesilden nesile aktarılmıştır. Günümüzde sözlü ve yazılı kültür birikimleri dikkate alındığında Saḫa (Yakut) Türklerinin başta oloñḫo adı verilen kahramanlık destanları olmak üzere zengin bir anlatı külliyatına sahip olduğu görülmektedir. Fakat Saḫa (Yakut) Türklerinin Türkiye’den çok uzak bir coğrafyada yaşamaları, uzun yıllar Sovyetler Birliği çatısı altında idare edilmeleri, kaynakların çoğunluğunu Rusça ve Saḫa (Yakut) Türkçesi ile yazılmış eserler oluşturması gibi etmenler sebebiyle, Türkiye’de Saḫa (Yakut) Türkleri ile ilgili çalışmalar sınırlı sayıda kalmıştır. Dolayısıyla Saḫa (Yakut) Türklerinin kültürel birikimiyle ilgili yeni çalışmaların yapılması bir gereklilik arz etmektedir. Ele alınan çalışmada da öncelikli olarak konuyla ilgili eksikliğin giderilmesine bir katkı sunmak amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda toplumların kültürel kodlarını içerisinde barındıran, ortak amaç ve değerler merkezinde toplum mensuplarını bir araya getiren sözlü kültür ürünleri üzerinden Saḫa (Yakut) Türklerinin evren tasarımı incelenmiş ve geleneksel dünya görüşü aydınlatılmaya çalışılmıştır. Metin merkezli yürütülen çalışmanın sonucunda Saḫa (Yakut) Türklerinin evren tasarımı ile bozkır kültürü Türk evren anlayışının örtüştüğüne kanaat getirilmiştir.