Digital Parental Awareness and Digital Addiction: The Mediating Role of Parental Attitudes

Öz

Digital parenting, a relatively recent concept that has gained increasing attention in the literature, can be defined as parents’ awareness of or monitoring of their children’s activities in the online environment. This study examined the mediating role of parental attitudes in the relationship between digital parental awareness and digital addiction levels. The sample consisted of 676 parents living in the province of Sivas who had children of primary school age. Data were collected using the Digital Parental Awareness Scale, Digital Addiction Scale, Parental Attitudes Scale, and a demographic information form. The study employed a quantitative research method and was based on a correlational research design. Mediation analysis was used to examine the mediating role of parental attitudes in the relationship between digital parental awareness and digital addiction. Data were analyzed using SPSS 25.0. The results indicated that parental attitudes played a mediating role in the relationship between digital parental awareness and digital addiction. The findings were discussed within the framework of the relevant literature and theoretical perspectives, and recommendations for future research were provided. Given that digital addiction and digital parenting have become social issues, psychologists, school counselors, and social workers may assume responsibility for developing and implementing educational programs aimed at raising public awareness of digital risks.

Anahtar Kelimeler

• Digital parental awareness
• Digital parenting
• Digital addiction
• Parental attitude.
• mediation

Ebeveyn Örnekleminde Dijital Farkındalık ve Dijital Bağımlılık: Ebeveyn Tutumunun Aracı Rolü

Öz

Son dönemlerde alanyazında yer bulan ve görece yeni bir kavram olan dijital ebeveynlik, ebeveynlerin çevrimiçi dünyada çocuklarının etkinliklerini izlemeleri ya da bu etkinliklerin farkında olmaları şeklinde tanımlanabilir. Bu çalışmada, dijital ebeveyn farkındalığı ile dijital bağımlılık düzeyleri arasındaki ilişkide ebeveyn tutumlarının aracı rolü incelenmiştir. Araştırmanın örneklem grubu, Sivas ilinde yaşayan ve ilköğretim çağında çocuğu olan 676 ebeveynden oluşmaktadır. Ebeveynlere Dijital Ebeveyn Farkındalık Ölçeği, Dijital Bağımlılık Ölçeği, Ebeveyn Tutumları Ölçeği ve demografik bilgi formu uygulanmıştır. Araştırma nicel araştırma yöntemiyle gerçekleştirilmiş olup ilişkisel tarama desenine dayanmaktadır. Dijital ebeveyn farkındalığı ile dijital bağımlılık arasındaki ilişkide ebeveyn tutumlarının aracı rolünü incelemek amacıyla aracı değişken analizi kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 25.0 programı ile çözümlenmiştir. Analiz sonuçları, dijital farkındalık ile dijital bağımlılık arasındaki ilişkide ebeveyn tutumlarının aracı rol oynadığını ortaya koymuştur. Çalışmadan elde edilen bulgular, alanyazın ve kuramsal çerçeve kapsamında değerlendirilmiş ve gelecekteki araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur. Dijital bağımlılık ve dijital ebeveynliğin toplumsal bir sorun haline gelmesiyle, psikologlar, rehber öğretmenler ve sosyal hizmet uzmanları, dijital riskler konusunda toplumun bilinçlenmesini sağlamak üzere eğitim programları geliştirip uygulama sorumluluğunu üstlenebilirler.

Anahtar Kelimeler

• Dijital ebeveyn farkındalığı
• Dijital ebeveynlik
• Dijital bağımlılık
• Ebeveyn tutumu.
• aracılık

Destekleyen Kurum

Yeşilay

Kaynakça

1. Akay, E. ve Kayılı, G. (2023). Dijital ebeveynlik tutumları ile ergenlerde internet bağımlılığı ve duyguları yönetme becerileri arasındaki ilişki. Çocuk ve Gelişim Dergisi, 6(11), 48-66. https://doi.org/10.36731/cg.1298078
2. Aküzüm, C., Boğa-Baran, E. ve Çelebi, S. (2022). Okul öncesi dönemde ebeveyn tutumları ile dijital oyun bağımlılığı eğilimi arasındaki ilişki. Turkish Studies, 17(3), 427-458. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.61958
3. Arabacı, İ. B. ve Polat, M. (2013). Dijital yerliler, dijital göçmenler ve sınıf yönetimi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 12(47), 11-20.
4. Arslan, S. (2022). Dijital ebeveynlik farkındalığı ve çocuklarda problemli medya kullanımı arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi], İstanbul Aydın Üniversitesi.
5. Ateş, K. ve Çoban, A. (2025). Erken çocuklukta dijital oyun bağımlılığı: Ebeveyn farkındalığı. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 8(2), 596-618. http://doi.org/10.33400/kuje.1615290
6. Bandura, A. (1971). Social learning theory. General Learning Press.
7. Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice-Hall.
8. Baumrind, D. (1966). Effects of authoritative parental control on child behavior. Child Development, 37(4), 887-907.

9. Baumrind, D. (1991). The influence of parenting style on adolescent competence and substance use. Journal of Early Adolescence, 11(1), 56-95.
10. Bayrakçı, M. (2007). Sosyal öğrenme kuramı ve eğitimde uygulanması. Sakarya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 14, 198-210.
11. Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
12. Bronfenbrenner, U. (1986). Ecology of the family as a context for human development: Research perspectives. Developmental Psychology, 22(6), 723-742.
13. Ceylan, Ö. (2017). Anne baba tutumları ile çocuğun sosyalleşme süreci arasındaki ilişki: okul öncesi örneği [Yüksek Lisans Tezi], İstanbul Gelişim Üniversitesi.
14. Darling, N. ve Steinberg, L. (1993). Parenting style as context: An integrative model. Psychological Bulletin, 113(3), 487-496. https://doi.org/10.1037/0033-2909.113.3.487
15. Deniz, G., Aydın, S. ve Odabaş, D. (2022). Ankara il merkezindeki ortaokul ve lise öğrencilerinin dijital oyun bağımlılığı ve anne baba tutumlarının incelenmesi. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 4(1), 43-55. https://doi.org/10.54061/jphn.1045517
16. Dinç, M. (2015). Teknoloji bağımlılığı ve gençlik. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 3(3), 31-54.
17. Emre, O., Ulutaş, A., Nisan, F., Görgen, A. N. ve Cumurcu, H. B. (2019). Üniversite öğrencilerinde teknoloji ve internet bağımlılığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 9(2), 167-182.
18. Eni, B. (2017). Lise öğrencilerinin dijital oyun bağımlılığı ve algıladıkları ebeveyn tutumlarının değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi], Haliç Üniversitesi.
19. Fidan, A. ve Seferoğlu, S. S. (2020). Çevrim içi ortamlar ve dijital ebeveynlik: Yaklaşımlar, sorunlar ve çözüm önerileri üzerine bir inceleme. Bartın University Journal of Faculty of Education, 9(2), 352-371. https://doi.org/10.14686/buefad.664141
20. Gören, U. ve Kaytez, N. (2025). Çocuğu ilkokula devam eden ebeveynlerin dijital farkındalık düzeyleri ile ebeveyn davranışlarının incelenmesi. Yeni Medya, 18, 358-378. https://doi.org/10.55609/yenimedya.1536971
21. Gravetter, F. J., Wallnau, L. B., Forzano, L.-A. B. ve Witnauer, J. E. (2020). Statistics for the behavioral sciences (11th ed.). Cengage Learning.
22. Gül, I. (2023). Ortaokul öğrencilerinin dijital oyun bağımlılıkları ile ailelerin dijital ebeveynlik farkındalıkları arasındaki ilişkinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi], Trakya Üniversitesi.
23. Gül, I. ve Özgür, H. (2023). Examining the relationship between secondary school students’ addiction to digital games and families’ awareness of digital parenting in terms of certain variables. Trakya Journal of Education, 13(3), 2032-2071. https://doi.org/10.24315/tred:1325214
24. Gürmen, S. (2016). Bağlanmak ya da bağlanmamak: Teknoloji bağımlılığının aile ilişkileri üzerindeki etkisi. M. Dinç, A. Z. Olaş, H. Oymacı ve R. Deniz (Eds.). 3. Uluslararası Teknoloji Bağımlılığı Kongresi Bildiri Kitabı içinde (ss. 63-72), Yeşilay Yayınları.
25. Hayes, A. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach. The Guilford Press.
26. Işıker, M. (2025). Dijital ebeveynlik farkındalığının belirlenmesi: Sakarya büyükşehir belediyesi SGM örneği [Yükseklisans Tezi], Sakarya Üniversitesi.
27. Karabulut-Demir, E. ve Şendil, G. (2008). Ebeveyn tutum ölçeği (ETÖ). Türk Psikoloji Yazıları, 11(21), 15-27.
28. Kay, M. A. (2022). Erken çocuklukta dijital oyun bağımlılığının yordayıcıları olarak; dijital ebeveynlik, aile içi ilişkiler ve sosyal yeterlilik [Doktora Tezi], İnönü Üniversitesi.
29. Kesici, A. ve Tunç, N. F. (2018). The development of the digital addiction scale for the university students: Reliability and validity study. Universal Journal of Educational Research, 6(1), 91-98. https://doi.org/10.13189/ujer.2018.060108
30. Konok, V., Bunford, N. ve Miklosi, A. (2020). Associations between child mobile use and digital parenting style in Hungarian families. Journal of Children and Media, 14(1), 91-109. https://doi.org/10.1080/17482798.2019.1684332
31. Kurtdede-Fidan, N. ve Olur, B. (2023). Examining the relationship between parents’ digital parenting self-efficacy and digital parenting attitudes. Education and Information Technologies, 28, 15189-15204. https://doi.org/10.1007/s10639-023-11841-2
32. Kuzu-Jafari, K. (2021). Erken çocukluk dönemindeki çocukların zeka düzeyleri ve sosyal becerileri ile ailelerin ebeveynlik ve dijital ebeveynlik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Doktora Tezi], Bursa Uludağ Üniversitesi.
33. Lauricella, A., Wartella, E. ve Rideout, V. (2015). Young children’s screen time: The complex role of parent and child factors. Journal of Applied Developmental Psychology, 36, 11-17.
34. Manap, A. (2020). Anne babalarda dijital ebeveynlik farkındalığının incelenmesi [Doktora Tezi], İnönü Üniversitesi.
35. Manap, A. ve Durmuş, E. (2021). Dijital ebeveynlik farkındalığının çeşitli değişkenler, aile içi roller ve çocukta internet bağımlılığı açısından incelenmesi. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 12(1), 141-156. https://doi.org/10.19160/ijer.837749
36. Mascheroni, G., Ponte, C. ve Jorge, A. (2018). Introduction. (Ed. G. Mascheroni, C. Ponte ve A. Jorge). Digital parenting. The challenges for families in the digital age içinde (ss. 9-16), Nordicom.
37. McDaniel, B. T. ve Radesky, J. S. (2018). Technoference: Parent distraction with technology and associations with child behavior problems. Child Development, 89(1), 100-109. https://doi.org/10.1111/cdev.12822
38. Millî Eğitim Bakanlığı (2013). 0-36 ay çocukları için eğitim programı ile bütünleştirilmiş aile destek eğitim rehberi (EBADER) eğitimci kitabı. MEB Yayınları.
39. Nelissen, S. ve Van Den Bulck, J. (2017). When digital natives instruct digital immigrants: Active guidance of parental media use by children and conflict in the family. Information, Communication & Society, 21(3), 375-387. https://doi.org/10.1080/1369118X.2017.1281993
40. Orman, K. ve Arıcak, O. T. (2019). Aşırı dijital oyun oynama davranışında anne tutumu ve benlik kontrolünün etkisi. Cyprus Turkish Journal of Psychiatry & Psychology, 1(1), 40-42. https://doi.org/10.35365/ctjpp.19.special1.11
41. Prensky, M. (2001). Digital natives, digital immigrants. On the Horizon, 9(5), 1-6.
42. Rahayu, N. W. ve Haningsih, S. (2021). Digital parenting competence of mother as informal educator is not inline with internet access. International Journal of Child-Computer Interaction, 29, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.ijcci.2021.100291
43. Rode, J. A. (2009). Digital parenting: Designing children’s safety. Proceedings of the 23rd British HCI Group Annual Conference on People and Computers. Celebrating People and Technology, 244-251.
44. Singh, A. K. ve Singh, P. K. (2019). Digital addiction: A conceptual overview. Library Philosophy and Practice (e-journal) 3538, https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/3538.
45. Sop, A. (2016). Ebeveyn tutumları, davranış problemleri ve okula hazır bulunuşluk arasındaki ilişkinin öz düzenlemenin aracılık etkisi ile incelenmesi [Doktora Tezi], Hacettepe Üniversitesi.
46. Şen, S. ve Yıldırım, İ. (2019). Eğitimde araştırma yöntemleri. Anı Yayınları.
47. Taşlıbeyaz, E. (2019). Z kuşağı ile ilgili araştırma eğilimlerinin analizi ve eğitime yönelik katkıları. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(3), 715-729. http://dx.doi.org/10.16953/deusosbil.456533
48. Tosun, N. ve Mihci, C. (2020). An examination of digital parenting behavior in parents with preschool children in the context of lifelong learning. Sustainability, 12(1), 1-25. https://doi.org/10.3390/su12187654
49. Urtekin, C. ve Murat, M. (2024). Öğretmenlerin dijital ebeveynlik farkındalıkları ile dijital bağımlılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(3), 525-545. https://doi.org/10.17860/mersinefd.1511726
50. Valcke, M., Bonte, S., De Wever, B. ve Rots, I. (2010). Internet parenting styles and the impact on Internet use of primary school children. Computers & Education, 55(2), 454-464.
51. Yaman, F. (2018). Türkiye’deki ebeveynlerin dijital ebeveynlik öz yeterliklerinin incelenmesi [Doktora Tezi], Anadolu Üniversitesi.
52. Yaman, F., Dönmez, O., Akbulut, Y., Yurdakul, I. K., Çoklar, A. N. ve Guyer, T. (2019). Ebeveynlerin dijital ebeveynlik yeterliklerinin çeşitli demografik değişkenler açısından incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 44(199), 149-172.
53. Yamane, T. (1967). Statistics: An Introductory Analysis, (2. Baskı). Harper and Row.
54. Yaşaroğlu, C. ve Sönmez, D. (2022). Evaluating the digital parenting levels of parents of primary school students during the pandemic based on different variables. Research on Education and Media, 14(2), 97-107. https://doi.org/10.2478/rem-2022-0027
55. Yay, M. (2019). Di̇ji̇tal ebeveynli̇k (2. Baskı). Yeşilay Yayınları.
56. Yazıcı, Z. N. ve Özcan, E. N. (2019). Annelerdeki teknoloji bağımlılığı düzeyi ile dijital ebeveynlik düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi. On Dokuz Mayıs Üniversitesi İnsan Bilimleri Dergisi (İBD), 2(1), 15-28. https://doi.org/10.51533/insanbilimleri.908582
57. Yengin, D. (2019). Teknoloji bağımlılığı olarak dijital bağımlılık. The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication, 9(2), 130-144. https://doi.org/10.7456/10902100/007
58. Yurdakul, I. K., Dönmez, O., Yaman, F. ve Odabaşı, H. F. (2013). Dijital ebeveynlik ve değişen roller. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 12(4), 883-896.
59. Wong, Y. C., Ho K. M. ve Chen, H. (2015). Internet supervision and parenting in the digital age: The case of Shanghai. The Open Family Studies Journal, 7(2), 112-123.
60. Wu, C. S. T., Fowler, C., Lam, W. Y. Y., Wong, H. T., Wong, C. H. M. ve Yuen Loke, A. (2014). Parenting approaches and digital technology use of preschool age children in a Chinese community. Italian Journal of Pediatrics, 40, 1-8.
61. Zeybekoğlu Akbaş, Ö. ve Dursun, C. (2020). Teknolojinin aileye etkisi: Değişen ailenin dijital ebeveyn ve çocukları. Turkish Studies- Social, 15(4), 2245-2265. https://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.43395.