Performans Toplumunda Romantik İlişki: Companion filminde Yapay Zekâ ve Öznenin Krizi

Öz

Bu çalışma, yapay zekâ ile kurulan romantik ilişkilerin geç modern toplumda aşk, yakınlık ve öznellik kavrayışlarında meydana gelen dönüşümlerle nasıl kesiştiğini incelemektedir. Aşkın dönüştürücü, belirsizlik içeren ve sarsıcı bir karşılaşma olmaktan uzaklaşarak normatif, öngörülebilir ve riskten arındırılmış bir ilişki biçimine evrilmesi, çalışmanın temel problematiğini oluşturmaktadır. Bu dönüşüm, Olivier Roy’un kültürün normlar karşısında geri çekilmesine ilişkin yaklaşımı ile Byung-Chul Han’ın performans, pozitiflik ve şeffaflık gibi kavramsallaştırmaları çerçevesinde ele alınmaktadır. Makale, Companion (2025, Drew Hancock) filmini kullanarak, yapay zekâ partner figürünün çağdaş öznenin romantik ilişkilerden beklentilerini nasıl yansıttığını ve yeniden ürettiğini analiz etmektedir. Filmde insan karakter Josh ile yapay zekâ partner Iris arasında kurulan ilişki asimetrik güç yapıları, mülkiyet ilişkileri, kontrol mekanizmaları ve öznelliğin sınırlandırılması ekseninde değerlendirilmektedir. Bu bağlamda çalışma, yapay zekâ romantizmini teknolojinin insan ilişkilerinin yerini alması şeklinde açıklamak yerine, insan ilişkilerinin zaten performans, uyum ve sürekli kabul mantığına indirgenmiş olmasının tutarlı bir sonucu olarak konumlandırmaktadır. Araştırma, nitel film analizi kapsamında eleştirel bir çözümleme yaklaşımı benimsemektedir. Çalışma, Iris karakterinin sürekli erişilebilirlik, duygusal uyum ve koşulsuz onay üzerinden inşa edilen bir ilişki modeli sunduğunu ve bu modelin “Öteki”nin direncini, belirsizliğini ve dönüştürücü potansiyelini sistematik biçimde dışladığını göstermektedir. Sonuç olarak makale, yapay zekâ ile romantik ilişkilerin çağdaş yakınlık anlayışındaki krizi yansıtmaktan çok, bu anlayışın içsel mantığını görünür kılan yoğunlaşmış bir ifade biçimi olduğunu ileri sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yapay Zekâ
• Film Eleştirisi
• Romantik İlişki
• Özne
• Dijital Kültür

Romantic Relationships in a Performance Society: Artificial Intelligence and the Crisis of the Subject in the Companion

Öz

This study examines how romantic relationships established through artificial intelligence intersect with transformations in the understanding of love, intimacy, and subjectivity in late modern society. The shift away from love as a transformative, uncertain, and disruptive encounter toward a normative, predictable, and risk-free relationship form constitutes the study's central problem. This transformation is addressed within the framework of Olivier Roy's approach to the retreat of culture in the face of norms and Byung-Chul Han's conceptualizations of performance, positivity, and transparency. Using the film Companion (2025, Drew Hancock) as a case study, the article analyzes how the figure of the artificial intelligence partner reflects and reproduces the contemporary subject's expectations of romantic relationships. The relationship established between the human character Josh and the artificial intelligence partner Iris in the film is evaluated in terms of asymmetrical power structures, ownership relations, control mechanisms, and the limitation of subjectivity. In this context, the study positions the romanticism of artificial intelligence not as technology replacing human relationships, but rather as a consistent outcome of human relationships already being reduced to the logic of performance, conformity, and constant validation. The research adopts a critical analysis approach within the scope of qualitative film analysis. The study shows that the character Iris presents a relationship model built on constant availability, emotional compatibility, and unconditional approval, and that this model systematically excludes the resistance, uncertainty, and transformative potential of the “Other.” Consequently, the article argues that rather than reflecting the crisis in contemporary notions of intimacy in romantic relationships with artificial intelligence, it is an intensified expression that reveals the internal logic of this understanding.

Anahtar Kelimeler

• Artificial Intelligence
• Film Criticism
• Romantic Relationship
• Subject
• Digital Culture.

Kaynakça

1. Amante, V. D. (2025). Companion and toxic transactional relationships: Social exchange theory. Social Science of Sci-Fi+.
2. Bauman, Z. (2008). Liquid love: On the frailty of human bonds. Polity Press.
3. Birincioğlu, Y. D. (2020). Sinema 4.0: Her (Aşk) filmi bağlamında gerçeklik temsili sorunu. Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi, (1), 23–34.
4. Bütev, S. (2021). “Her” filminde “benlik tabusu”nun yıkımı ve etik bir imkân olarak satori. TRT Akademi, 6(12), 396- 424.
5. Çetin, E. (2024). Yapay zekâ insansı bot/robot uygulamalarının Türkiye’de gündelik hayata yansıması. International Journal of Social Sciences, 8(1), 19–45.
6. Coeckelbergh, M. (2020). AI ethics. MIT Press.
7. De Freitas, J., Oğuz-Uğuralp, Z., Uğuralp, A. K., & Puntoni, S. (2025). AI companions reduce loneliness. Journal of Consumer Research. https://doi.org/10.1093/jcr/ucaf040
8. Doğan, M. (2023). Sinemada yapay zekâ: Robotlarda bilinç, duygular ve etik. Kültür ve İletişim Dergisi, 26(2), 318–343. DOI: 10.18691/kulturveiletisim.1316168

9. Esgün, T. G. (2023). Soğuk yakınlık ve duygusal kapitalizmde toplumsal cinsiyet: Eva Illouz’un feminizm eleştirisi.
10. Feminist Tahayyül Dergisi, 6(1), 7–38. Gunkel, D. J. (2022). The rights of robots. In A. A. Nakagawa & C. Douzinas (Eds.), Non-human rights: Critical
11. perspectives (pp.1-20). Edward Elgar.
12. Han, B.-C. (2020). Eros’un ıstırabı (Ş. Öztürk, Çev.). Metis Yayınları.
13. Han, B.-C. (2021a). Ritüellerin yok oluşuna dair: Günümüzün bir tipolojisi (Ç. Tanyeri, Çev.). İnka Yayınları.
14. Han, B.-C. (2021b). Zen Budizm felsefesi (M. Özdemir, Çev.). İnsan Yayınları.
15. Han, B.-C. (2022). Palyatif toplum: Günümüzde acı (H. Barışcan, Çev.). Metis Yayınları.
16. Harrington, P. (2025, January 11). Companion film review: AI and human connection. https://countercultureuk.com/2025/02/21/companion-film-review-ai-and-human-connection/
17. Hu, D., Lan, Y., Yan, H., & Chen, C. W. (2025). What makes you attached to social companion AI? A two-stage exploratory mixed-method study. International Journal of Information Management, 83, 1-22. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2025.102890
18. Huang, M. (2025, January 5). ‘Companion’ is a startlingly philosophical, comical take on AI. https://dailytrojan.com/2025/02/04/companion-is-a-startlingly-philosophical-comical-take-on-ai/
19. Illouz, E. (2011). Soğuk yakınlıklar: Duygusal kapitalizmin şekillenmesi (Ö. Ç. Aksoy, Çev.). İletişim Yayınları.
20. Jednaszewski, P. (2025). Artificial intelligence safety and alignment. St Mary’s Institute Limited.
21. Kılıç, E. O., & Bozkurt, C. (2023). Representation of Adam and Eve in a modern time-space: Analysis of the movie
22. Ex Machina (2015) in the context of adaptation of the Genesis creation narrative. The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication, 13(3), 623–635.
23. Knox, W. B., Bradford, K., Varela Castro, S., Ong, D. C., Williams, S., Romanow, J., Nations, C., Stone, P., & Baker, S. (2025). Harmful traits of AI companions, arXiv:2511.14972v1.
24. Kurtyılmaz, D. (2025). (Artificial) intelligence, metaphor and manipulation: Philosophy of language in Ex Machina (2014). Erciyes İletişim Dergisi, 12(2), 383–404.
25. Roy, O. (2024). Dünyanın düzleşmesi: Kültürün krizi ve normların tahakkümü (H. Bayrı, Çev.). Metis Yayınları.
26. Şah, U. (2020). Eleştirel söylem analizi: Temel yaklaşımlar. Kültür Araştırmaları Dergisi, (7), 210–231.
27. Tuğan, N. H. (2022). Post-sinema çağında film eleştirisinde geleneksel yaklaşımları aşmak: Bütüncül bir film eleştirisi yaklaşımı. Pamukkale Üniversitesi İletişim Bilimleri Dergisi, 1, 2–24.
28. Turkle, S. (2011). Alone together: Why we expect more from technology and less from each other. Basic Books.
29. Uçar, K. A. (2021). Film incelemelerinde yöntem arayışı: Eleştirel söylem çözümlemesi. In A. Ç. Ceylan (Ed.),
30. Sosyal, beşerî ve idari bilimlerde yeni arayışlar ve çalışmalar. Serüven Yayınevi.
31. Van Dijk, T. A. (2009). Critical discourse studies: A socio-cognitive approach. In R. Wodak & M. Meyer (Eds.), Methods of critical discourse analysis (2nd ed., pp. 95–120). Sage.
32. Vural, A. E., & Toplu, M. (2025). Dijitalleşen dünyada yapay zekâ ve yabancılaşma: Her (2013) ve Ex Machina (2014) filmlerinin değerlendirilmesi. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, (69), 177–193. https://doi.org/10.47998/ikad.1567034