yyufbed Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 1300-5413 2667-467X Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi 10.53433/yyufbed.1788385 Medicinal and Aromatic Plants Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Investigation of Medicinal and Aromatic Plant Uses in Coastal Landscaping: Çanakkale Case Kıyı Alanları Peyzaj Düzenlemelerinde Tıbbi ve Aromatik Bitki Kullanımlarının İncelenmesi: Çanakkale Örneği https://orcid.org/0000-0002-8856-7188 Gür Necmettin ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0000-0003-1336-9942 Kahraman Özgür ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ 04 29 2026 31 19 31 09 21 2025 01 12 2026 Copyright © 1995, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 1995 Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi

Medicinal and aromatic plants, thanks to their pharmacological, aromatic, and aesthetic properties, are among the important species that contribute not only visually but also functionally to landscape designs today. This study was conducted to evaluate the use of medicinal-aromatic plants in coastal landscape arrangements. In the research, two different coastal landscape areas located in the city center of Çanakkale, namely Eski Kordon and Barış Kordonu, were selected as samples. As a result of on-site observations in the areas, a total of 36 plant species were identified, and 52.78% of them were determined to have medicinal-aromatic properties. It was determined that the vast majority of the identified species were used only for medicinal purposes. The remaining plants were found to have both medicinal and aromatic properties or only aromatic properties. The highest percentage of medicinal-aromatic plants, 61.91%, was observed in Eski Kordon coastal area. These results show that medicinal-aromatic species play a significant role in coastal landscape design. The study points to the need to encourage the conscious and systematic use of these species in urban landscape design and provides guiding data for future planning.

Tıbbi ve aromatik bitkiler, sahip oldukları farmakolojik, aromatik ve estetik özellikler sayesinde günümüzde peyzaj tasarımlarında yalnızca görsel değil aynı zamanda işlevsel katkılar sunan önemli türler arasında yer almaktadır. Bu çalışma, kıyı alanları peyzaj düzenlemelerinde tıbbi ve aromatik bitki kullanımını değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, Çanakkale kent merkezinde yer alan Eski Kordon ve Barış Kordonu olmak üzere iki farklı kıyı peyzaj alanı örneklem olarak seçilmiştir. Alanlarda yerinde yapılan gözlemler sonucunda toplam 36 bitki türü tespit edilmiş, bunlardan %52,78’inin tıbbi ve aromatik özellik taşıdığı belirlenmiştir. Tespit edilen türlerin büyük çoğunluğunun sadece tıbbi amaçla kullanıldığı belirlenmiştir. Geriye kalan bitkilerin hem tıbbi hem aromatik ve sadece aromatik özellikte olduğu saptanmıştır. En yüksek tıbbi ve aromatik bitki oranı %61,91 ile Eski Kordon kıyı alanında görülmüştür. Bu sonuçlar, kıyı peyzaj düzenlemelerinde tıbbi ve aromatik türlerin önemli ölçüde yer aldığını göstermektedir. Çalışma, bu türlerin kentsel peyzaj tasarımlarında bilinçli ve sistematik kullanımının teşvik edilmesi gerektiğine işaret etmekte ve gelecekteki planlamalar için yol gösterici veriler sunmaktadır.

 Tıbbi ve aromatik bitkiler Kıyı peyzajı Peyzaj tasarımı Süs bitkileri Çanakkale Medicinal and aromatic plants Coastal landscape Landscape design Ornamental plants Çanakkale Acıbuca, V., & Bostan Budak, D. (2018). Dünya’da ve Türkiye’de tıbbi ve aromatik bitkilerin yeri ve önemi. Çukurova Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 33(1), 37-44. Albakour, A. A., Nayal, R., & Abajy, M. Y. (2024). Anti-inflammatory and analgesic activity of fractions of Pinus brutia and Cedrus libani leaves ethanolic extracts. Bulletin of Pharmaceutical Sciences Assiut University, 47(2), 867-882. https://doi.org/10.21608/bfsa.2024.279432.2070 Alçiçek, Z. (2015). Tıbbi ve aromatik bitkiler ve önemi. Adıyaman Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(3), 175-182. https://doi.org/10.30569/adiyamansaglik.367512 Avan, M. (2021). Türkiye’de ve Dünya’da görülen önemli tıbbi ve aromatik bitkiler, özellikleri ve hastalıkları üzerine araştırmalar. Uluslararası Doğu Anadolu Fen Mühendislik ve Tasarım Dergisi, 3(1), 129-156. https://doi.org/10.47898/ijeased.864877 Belkhodja, H., Meddah, B., & Gezici, S. (2017). Anti-inflammatory effects of essential oils from Rosmarinus officinalis and Populus alba on experimental models of acute and chronic inflammation in rats. Indian Journal of Pharmaceutical Education and Research, 51(3), 180-184. https://doi.org/10.5530/ijper.51.3s.8 Boydak, M. (2004). Silvicultural characteristics and natural regeneration of Pinus brutia Ten.—a review. Plant Ecology, 171(1), 153-163. Çelik, S. A., & Ayran, İ. (2020). Antioksidan kaynağı olarak bazı tıbbi ve aromatik bitkiler. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 13(2), 115-125. Çorbacı, Ö. L., & Ekren, E. (2021). Rize kentsel açık yeşil alanlarında kullanılan tıbbi ve aromatik bitkilerin değerlendirilmesi. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 17(1), 159-172. Demirci Kayıran, S. (2019). Dioskorides’ in De Materia Medica adlı eserindeki tıbbi bitkilerin Doğu Akdeniz’de günümüzdeki kullanımlarının araştırılması. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi, 9(2), 189-202. https://doi.org/10.31020/mutftd.519382 Dinç, M., & Yolcu, M. A. (2024). Kentsel mekânların folklorik işlevleri: Çanakkale örneği. Folklor Akademi Dergisi, 7(3), 1032-1048. https://doi.org/10.55666/folklor.1542429 Ekren, E., Çorbacı, Ö. L., & Kordon, S. (2024). Evaluation of plants based on ecological tolerance criteria: A case study of urban open green spaces in Rize, Türkiye. Turkish Journal of Forest Science, 8(2), 107-131. https://doi.org/10.32328/turkjforsci.1550116 Farag, M. A., & Al-Mahdy, D. A. (2013). Comparative study of the chemical composition and biological activities of Magnolia grandiflora and Magnolia virginiana flower essential oils. Natural Product Research, 27(12), 1091-1097. https://doi.org/10.1080/14786419.2012.696256 Farzaei, M. H., Bahramsoltani, R., Abbasabadi, Z., & Rahimi, R. (2015). A comprehensive review on phytochemical and pharmacological aspects of Elaeagnus angustifolia L. Journal of Pharmacy and Pharmacology, 67(11), 1467-1480. https://doi.org/10.1111/jphp.12442 Frezza, C., De Vita, D., Spinaci, G., Sarandrea, M., Venditti, A., & Bianco, A. (2020). Secondary metabolites of Tilia tomentosa Moench inflorescences collected in Central Italy: chemotaxonomy relevance and phytochemical rationale of traditional use. Natural Product Research, 34(8), 1167-1174. https://doi.org/10.1080/14786419.2018.1550487 Google Earth Pro (2025). Çanakkale. Erişim Tarihi: 26.05.2025 https://earth.google.com/web/@40.14310719,26.408587,11657.64885888a,0d,35y,0h,1.9808t,-0r/data=CgRCAggBOgMKATBCAggASg0I____________ARAA. Gül, V., & Seçkin Dinler, B. (2016). Kumru (Ordu) yöresinde doğal olarak yetişen bazı tıbbi ve aromatik bitkiler. Ziraat Fakültesi Dergisi, 11(1), 146-156. Güzel, M., & Ulus, A. (2021). Ordu kent merkezi kamusal yeşil alanlarındaki odunsu bitkilerin su tüketimlerine ve ekolojik tolerans kriterlerine göre değerlendirilmesi. Akademik Ziraat Dergisi, 10(1), 165-174. https://doi.org/10.29278/azd.786225 Haider, S., Nazreen, S., Alam, M. M., Hamid, H., & Alam, M. S. (2012). Anti-inflammatory and anti-nociceptive activities of Platanus orientalis Linn. and its ulcerogenic risk evaluation. Journal of Ethnopharmacology, 143(1), 236-240. http://dx.doi.org/10.1016/j.jep.2012.06.029 Hakverdi, A. E., & Yiğit, N. (2017). Yozgat-Akdağmadeni yöresinde bulunan bazı tıbbi ve aromatik bitkiler. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 19(2), 82-87. Hayes, D., Angove, M. J., Tucci, J., & Dennis, C. (2016). Walnuts (Juglans regia) chemical composition and research in human health. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 56(8), 1231-1241. https://doi.org/10.1080/10408398.2012.760516 Isidorov, V. A., Brzozowska, M., Czyżewska, U., & Glinka, L. (2008). Gas chromatographic investigation of phenylpropenoid glycerides from aspen (Populus tremula L.) buds. Journal of Chromatography A, 1198, 196-201. https://doi.org/10.1016/j.chroma.2008.05.038 Kahraman, Ö. & Gür, N. (2024). Çanakkale Kenti Rekreasyon Alanları Peyzaj Düzenlemelerinde Kullanılan Odunsu Süs Bitkileri Üzerine Etnobotanik Bir Araştırma: Çanakkale Kenti Rekreasyon Alanları Peyzaj Düzenlemelerinde Kullanılan Odunsu Süs Bitkileri Üzerine Etnobotanik Bir Araştırma. 7th International Anatolian Agriculture, Food, Environment and Biology Congress (pp. 440-448), 26-29 Eylül 2024, Kastamonu, Türkiye. Kahveci, H., Acar, C., & Hergül, Ö. C. (2018). Doğu Karadeniz kıyı alanlarında yetişen perennial (çok yıllık otsu) bitkilerin peyzaj mimarlığı açısından değerlendirilmesi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 5(31), 4568-4579. Kajszczak, D., Zakłos-Szyda, M., & Podsędek, A. (2020). Viburnum opulus L.—A review of phytochemistry and biological effects. Nutrients, 12(11), 3398. https://doi.org/10.3390/nu12113398 Karik, Ü., & Öztürk, M. (2009). Türkiye Diş Ticaretinde Tibbi ve Aromatik Bitkiler. Bahçe, 38(1), 21-31. Kaushik, M., & Mathur, B. (2014). Data analysis of students marks with descriptive statistics. International Journal on Recent and Innovation Trends in Computing and Communication, 2(5), 1188-1190. Kim, Y., Lee, S. H., Jeon, Y., & Cho, S. H. (2024). Efficacy of Sophora japonica L. Pill in Subjective Memory Complaints in Healthy Adults: a protocol of randomized, double-blind, placebo-controlled, parallel-group, clinical trial. Journal of Pharmacopuncture, 27(4), 349. https://doi.org/10.3831/KPI.2024.27.4.349 Kösa, S., & Güral, S. M. (2019). Tıbbi ve aromatik bitkiler ve peyzajda kullanımları. Peyzaj, 1(1), 41-54. Kültür, Ş., Altınbaşak, O., Anıl, S., & Melikoğlu, G. (2018). Türkiye’de mide ülserinde kullanılan tıbbi bitkiler. Journal of Research in Pharmacy, 22(1), 1-14. Liu, Y., Zhang, W., Xu, C., & Li, X. (2016). Biological activities of extracts from loquat (Eriobotrya japonica Lindl.): A review. International Journal of Molecular Sciences, 17(12), 1983. https://doi.org/10.3390/ijms17121983 Lubbe, A., & Verpoorte, R. (2011). Cultivation of medicinal and aromatic plants for specialty industrial materials. Industrial crops and products, 34(1), 785-801. https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2011.01.019 Nesseem, D. I., & Michel, C. G. (2011). Development and characterization of local anti-inflammatory implantation for the controlled release of the hexane extract of the flower-heads of Euryops pectinatus L.(Cass.). Drug Discoveries & Therapeutics, 5(2), 96-106. Oğan, Y., & Cömert, M. (2022). Artvin yöre gastronomisinde tıbbi ve aromatik bitkiler. Aydın Gastronomy, 6(1), 29-38. Padulosi, S., Leaman, D., & Quek, P. (2008). Challenges and opportunities in enhancing the conservation and use of medicinal and aromatic plants. Journal of Herbs, Spices & Medicinal Plants, 9(4), 243-267. Pergola, M., De Falco, E., Belliggiano, A., & Ievoli, C. (2024). The most relevant socio-economic aspects of medicinal and aromatic plants through a literature review. Agriculture, 14(3), 405. https://doi.org/10.3390/agriculture14030405 Pouya, S., & Demir, S. (2017). Peyzaj mimarlığında tıbbi ve aromatik bitkilerin kullanımı. Journal of International Social Research, 10(54), 1114-1125. Sağlık, A., & Kelkit, A. (2014). Çanakkale Kent Parklarının Yaşam Kalitesi Üzerine Etkilerinin Belirlenmesi. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 2(2), 41-53. Sarfraz, I., Rasul, A., Jabeen, F., Younis, T., Zahoor, M. K., Arshad, M., & Ali, M. (2017). Fraxinus: a plant with versatile pharmacological and biological activities. Evidence‐Based Complementary and Alternative Medicine, 2017(1), 4269868. https://doi.org/10.1155/2017/4269868 Sıcak, Y., Çolak, Ö. F., İlhan, V., Sevindik, E., & Alkan, N. (2013). Köyceğiz yöresinde halk arasında yaygın olarak kullanılan bazı tıbbi ve aromatik bitkiler. Anadolu Doğa Bilimleri Dergisi, 4(2), 70-77. Solomou, A. D., Martinos, K., Skoufogianni, E., & Danalatos, N. G. (2016). Medicinal and aromatic plants diversity in Greece and their future prospects: A review. Agricultural Science, 4(1), 9-21. Tulukcu, E., & Sağdıç, O. (2011). Konya’da aktarlarda satılan tıbbi bitkiler ve kullanılan kısımları. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi, 27(4), 304-308. Tümen, I., Hafizoglu, H., Kilic, A., Dönmez, I. E., Sivrikaya, H., & Reunanen, M. (2010). Yields and constituents of essential oil from cones of Pinaceae spp. natively grown in Turkey. Molecules, 15(8), 5797-5806. https://doi.org/10.3390/molecules15085797 Wang, Y., Ai, Q., Gu, M., Guan, H., Yang, W., Zhang, M., ... & Liu, J. (2024). Comprehensive overview of different medicinal parts from Morus alba L.: Chemical compositions and pharmacological activities. Frontiers in Pharmacology, 15, 1364948. https://doi.org/10.3389/fphar.2024.1364948 Vikipedi (2025a). Marmara Bölgesi. Erişim Tarihi: 25.05.2025. https://tr.wikipedia.org/wiki/Marmara_B%C3%B6lgesi Vikipedi (2025b). Çanakkale. Erişim Tarihi: 25.05.2025. https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87anakkale Yener, Ş. D., & İnal, Ö. (2022). Kent peyzajına ekolojik bir yaklaşım-etnobotanik kullanıma sahip bitkiler: Marmara Bölgesi Örneği. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 13(1), 93-104. https://doi.org/10.29048/makufebed.1056612 Yüksel, A., & Ekinci, H. (2022). Çanakkale’de farklı iklim koşullarının toprak oluşumuna etkisi. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 10(1), 223-235.