yyufbed

Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi

1300-5413 2667-467X

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi

10.53433/yyufbed.1819142

Vegetable Growing and Treatment

Sebze Yetiştirme ve Islahı

Hibrit Biber Çeşit Adaylarının Melez Uyuşumu, Tohum Verimi ve Düşük Sıcaklığa Toleransları Yönünden İncelenmesi

Assessment of Hybrid Compatibility, Seed Yield, and Low-Temperature Tolerance in Hybrid Pepper Candidates

https://orcid.org/0000-0001-7290-2749

Yücel

Şeyma

ONDOKUZ MAYIS UNIVERSITY

04 29 2026

31 271 283 11 06 2025 02 12 2026

1995

Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi

Bu çalışma, düşük sıcaklık stresine tolerant yerli hibrit biber çeşitlerinin geliştirilmesi amacıyla yürütülmüştür. Araştırma, Üniversite ve Özel sektör iş birliği ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, farklı sivri (5 adet) ve Çarliston (2 adet) biber genotipleri ana ebeveyn, düşük sıcaklığa tolerant hatlar (4 adet sivri biber, 7 adet çarliston biber) ise baba ebeveyn olarak kullanılmıştır. Tür içi melezlemeler sonucunda elde edilen hibrit kombinasyonlar, hem melez başarısı hem de düşük sıcaklığa tolerans yönünden değerlendirilmiştir. Sivri biber genotiplerinde melez tutma oranı %51.1–%100.0 arasında değişmiş, ortalama melez başarısının %73–80 düzeyinde olduğu belirlenmiştir. Çarliston biber genotiplerinde ise tutan melez oranı %55.5–%68.8 aralığında bulunmuştur. En yüksek melez uyumu, SA-5 × SB-1 ve ÇA-2 × ÇB-6, ÇA-2 × ÇB-7 kombinasyonlarında tespit edilmiştir. Düşük sıcaklık toleransı değerlendirmelerinde (3 °C, 4 gün süreyle, 100 µmol m⁻² s⁻¹ ışık altında), melez kombinasyonlar arasında geniş bir varyasyon saptanmıştır. SA-3 × SB-2 ve SA-2 × SB-4, ÇA-1 × ÇB-1, ÇA1 × ÇB-2, ÇA-1 × ÇB-3, ÇA-2 × ÇB-4, ÇA-2 × ÇB-6 ve ÇA-2 × ÇB-7 kombinasyonları hiçbir morfolojik zararlanma göstermeyerek yüksek düzeyde tolerant bulunurken, Mert F1 (2.6) ve Erciyes F1 (2.0) çeşitleri en duyarlı genotipler olarak belirlenmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular dikkate alındığında, düşük sıcaklık stresine toleransın genotipik varyasyonlara göre değişkenlik gösterdiğini ve tolerantlık genlerinin ebeveyn hatlar arasında farklı kombinasyonlarla aktarılabileceği görülmüştür. Bu kapsamda çalışmanın, Türkiye’de kış dönemi (örtüaltı) üretimine uygun, düşük sıcaklığa tolerant yerli hibrit biber çeşitlerinin geliştirilmesine yönelik öncü bir uygulama niteliğinde olduğu düşünülmektedir.

This study was conducted to obtain tolerant pepper varieties to low temperatures by developing local hybrid pepper. The research was carried out through a collaboration between a university and the private sector. In the study, different pointed pepper genotypes (5 in total) and charleston pepper genotypes (2 in total) were used as female parents, while low-temperature-tolerant lines (4 pointed and 7 charleston types) were used as male parents. The hybrid combinations obtained from intraspecific crossings were evaluated in terms of both cross compatibility and low-temperature tolerance. In pointed pepper genotypes, hybrid set rates ranged from 51.1% to 100.0%, with an average success rate between 73% and 80%. In charleston peppers, the hybrid set ratio ranged from 55.5% to 68.8%. The highest cross compatibility was observed in the combinations SA-5 × SB-1, ÇA-2 × ÇB-6, and ÇA-2 × ÇB-7. In the low-temperature tolerance evaluations (3 °C for 4 days under 100 µmol m⁻² s⁻¹ light intensity), a wide range of variation was detected among the hybrid combinations. The combinations SA-3 × SB-2 ve SA-2 × SB-4, ÇA-1 × ÇB-1, ÇA1 × ÇB-2, ÇA-1 × ÇB-3, ÇA-2 × ÇB-4, ÇA-2 × ÇB-6 and ÇA-2 × ÇB-7 exhibited no visible morphological damage and were identified as highly tolerant, while the commercial cultivars Mert F1 (2.6) and Erciyes F1 (2.0) were the most sensitive genotypes. The results demonstrated that tolerance to low-temperature stress varies depending on genotypic differences and that resistance genes can be transferred through different parental combinations. In this context, the study represents a pioneering effort toward developing locally bred hybrid pepper cultivars suitable for winter (greenhouse) production in Türkiye.

C. annuum Düşük sıcaklık Tür içi melez Tolerantlık Hibrit tohum

C. annuum Low temperature Intraspecific hybridization Tolerance Hybrid seed

Ondokuz Mayıs Üniversitesi BAP ve Genetika Tohumculuk Firması

PYO.ZRT.1903.16.001

Aslam, M., Fakher, B., Ashraf, M. A., Cheng, Y., Wang, B., & Qin, Y. (2022). Plant Low-Temperature Stress: Signaling and Response. Agronomy, 12(3), 702–723. https://doi.org/10.3390/agronomy12030702

Balkaya, A., Sarıbaş, H. S., Seçim, A., Dağ, Z., & Kandemir, D. (2016). The morphological characterization of Solanum aethiopicum and Solanum incanum accessions. Proceedings of the XVI EUCARPIA Capsicum and Eggplant, Hungary, 389-398.

Bosland, P. W., & Votava, E. J. (2012). Peppers: vegetable and spice Capsicums (2nd ed.). Wallingford, UK: CABI.

Bozokalfa, M. K., & Eşiyok, D. (2010). Biber (Capsicum annuum L.) aksesyonlarında genetik çeşitliliğin agronomik özellikler ile belirlenmesi. Journal of Agriculture Faculty of Ege University, 47(2), 123–134.

Costa, L. V., Lopes, R., Lopes, M. T., Figueredo, A. F., Barros, W. S., & Alves, S. R. M. (2009). Cross compatibility of domesticated hot pepper and cultivated sweet pepper. Crop Breeding and Applied Biotechnology, 9, 181–186.

Debbrama, C., Khanna, V. K., Tyagi, W., Rai, M., & Meetei, N. T. (2013). Wide hybridization and embryo-rescue for crop improvement in Capsicum. Agrotechnology, 11, 2–6. https://doi.org/10.4172/2168-9881.s11-003

Doğru, A. (2019). Bitkilerde düşük sıcaklık stresi ve soğuğa uyum. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2(1), 45–52.

Eriş, A. (1985). Sebze yetiştiriciliğinde fizyolojik etmenler (1st ed.). Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, İzmir.

Eşiyok, D. (2012). Kışlık ve yazlık sebze yetiştiriciliği. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, İzmir.

FAO. (2023). Ülkelere göre dünyada biber üretim miktarları. Erişim tarihi: 31.10.2025. https://www.fao.org/faostat/en/#home

Gonçalves, L. S. A., Rodrigues, R., Bento, C. S., Robaina, R. R., & Amaral Junior, A. T. (2011). Herança de caracteres relacionados à produção de frutos em Capsicum baccatum var. pendulum com base em análise dialélica de Hayman. Revista Ciência Agronômica, 42(3), 662–669. https://doi.org/10.1590/S1806-66902011000300012

Günay, A. (1992). Sebze yetiştiriciliği (Cilt I) (1st ed.). Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, Ankara.

Güvenç, İ. (2020). Türkiye’de biber üretimi, dış ticareti ve rekabet gücü. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 23(2), 441–445. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.595512

IPCC. (2023). Synthesis report, summary for policymakers (Climate change 2023). Erişim tarihi: 31.10.2025. https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/

Kabay, T., Şensoy, S., & Erdinç, Ç. (2017). Effects of drought stress on plant growth parameters, membrane damage index and nutrient content in common bean genotypes. Journal of Animal and Plant Sciences, 27(3), 940–957.

Karaağaç, O. (2004). Biber çeşit ıslahı. (Yüksek lisans semineri). Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı, Samsun, Türkiye.

Karaağaç, O., & Balkaya, A. (2017). Türkiye’de yerel sebze çeşitlerinin mevcut durumu ve ıslah programlarında değerlendirilmesi. Türktob Dergisi, 23, 8-15.

Koç, E., İşlek, C., & Üstün, A. S. (2010). Effect of cold on protein, proline, phenolic compounds and chlorophyll content of two pepper (Capsicum annuum L.) varieties. Gazi University Journal of Science, 23(1), 1-6.

Korkmaz, H., & Durmaz, A. (2017). Bitkilerin abiyotik stres faktörlerine karşı geliştirilen cevaplar. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 7(2), 192–207. http://dx.doi.org/10.17714/gufbed.2017.07.013

Kuşvuran, S. (2010). Kavunlarda kuraklık ve tuzluluğa toleransın fizyolojik mekanizmaları arasındaki bağlantılar. (PhD), Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı, Adana, Türkiye.

Lee, J. M., Kubota, C., Tsao, S. J., Bie, Z., Echevarria, P. H., Morra, L., & Oda, M. (2010). Current status of vegetable grafting: Diffusion, grafting techniques, automation. Scientia Horticulturae, 127(2), 93-105. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2010.08.003

Martins, K. C., Pereira, T. N. S., Souza, S. A. M., & Costa, F. R. (2010). Meiose e viabilidade polínica em acessos de Capsicum annuum e Capsicum baccatum. Ciência Rural, 40(8), 1746–1751. https://doi.org/10.1590/S0103-84782010000800012

Özgen, R. (2020). Hibrit dolmalık biber (C. annuum var. grossum) kombinasyonlarının düşük sıcaklığa toleranslık düzeylerinin incelenmesi ve sonbahar yetiştiriciliğine uygun çeşit adaylarının saptanması. (MSc). Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı, Samsun, Türkiye.

Prestes, A. M., & Goulart, L. R. (1995). Transferência de resistência a doenças de espécies silvestres para espécies cultivadas. Revista An. Patologia Plantas, 3, 315–363.

Rai, A. K., & Takabe, T. (Eds.) (2006). Abiotic stress tolerance in plants. Springer Dordrecht. https://doi.org/10.1007/1-4020-4389-9

Rêgo, E. R., Nascimento, M. F., Nascimento, N. F. F., Santos, R. M. C., Fortunato, F. L. G., & Rêgo, M. M. (2012). Testing methods for producing self-pollinated fruits in ornamental peppers. Horticultura Brasileira, 30, 708–711.

Rêgo, E. R., Rêgo, M. M., Cruz, C. D., Finger, F. L., & Casali, V. W. D. (2011). Phenotypic diversity, correlation and importance of variables for fruit quality and yield traits in Brazilian peppers (Capsicum baccatum). Genetic Resources and Crop Evolution, 58, 909–918. https://doi.org/10.1007/s10722-010-9628-7

Rivero, R. M., Ruiz, J. M., & Romero, L. (2003). Role of grafting in horticultural plants under stress conditions. Food, Agriculture & Environment, 1(1), 70–74.

Sarıoğlu, A. (2023). Bitki büyümesini ve stres toleransını arttırmak: Abiyotik stres altında biber ve soya bitkilerinde melatonin, salisilik asit ve bakteri aşılamasının etkilerinin incelenmesi. (PhD). Harran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şanlıurfa, Türkiye.

Şalk, A., Arın, L., Deveci, M., & Polat, S. (2008). Özel sebzecilik. Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Bahçe Bitkileri Bölümü, Tekirdağ.

Tuteja, N., & Islam, S. (2012). Enhancement of androgenesis by abiotic stress and other pretreatments in major crop species. Plant Science, 182, 134–144. https://doi.org/10.1016/j.plantsci.2011.10.001

Venema, J. H., Eekhof, M., & van Hasselt, P. R. (2000). Analysis of low-temperature tolerance of a tomato (Lycopersicon esculentum) cybrid with chloroplasts from a more chilling-tolerant L. hirsutum accession. Annals of Botany, 85(6), 799-807.

Vij, S., & Tyagi, A. K. (2007). Emerging trends in the functional genomics of the abiotic stress response in crop plants. Plant Biotechnology Journal, 5, 361–380. https://doi.org/10.1111/j.1467-7652.2007.00239.x