Year 2014, Volume , Issue 35, Pages 229 - 239 2014-10-31

Sözlü Gelenekten Derlenen Hacı Bektaş Veli - Mevlana Rekabeti Konulu Bir Menkabe
Sözlü Gelenekten Derlenen Hacı Bektaş Veli - Mevlana Rekabeti Konulu Bir Menkabe

Arş. Gör. Abonoz Küçük [1]

401 1595

The data of which was based on both oral and written sources and evaluated by using the comparative method comes from the Village of Gündoğdu of province Şebinkarahisar in Giresun . In this study the Velayetname of Hacıbektaşı Veli and Mevlana had been compared and contrasted.. Both of the texts had come from the oral tradidion had reflected the literary context in similar way, however many differences on the basis of interlocuters or figures has been noted. The text of menkebe which was gathered from oral tradition, in terms of the texture of events and the texture of events in the menkebe of Velayetneme reflect similarity; however on the basis of person does not Show the same similarity. Morover the menkebe which was gathered in the oral tradition reflects difference from Valayetname with specific reference to the formation of the eyes of the hawk; and this was explained on the basis of challenge between Hacı Bektaş Veli and Mevlana.. The orality based menkabe becomes different as a unique peculiarity which bases being Bektaşi or Mevlevi on the same origins and the difference between the two values is referred to as challaneg with reference to Hacı Bektaş Veli and MevlanaThe transformation of the literary tradition of the rivalry of the oral tradition of Hacı Tuğrul to Mevlana is based on the fact that Hacı Tuğrul believes the upgrading of menkabe should be done trough the oral tradition of a well known person Mevlana so as to keep the menkabe functional as well as taking the sociocultural values of the society, the beliefs and dentity of Mevlana. At the end of the study both of the reasons were found influentional on the matter.
Verileri sözlü ve yazılı kaynaklardan elde edilen ve karşılaştırma yöntemi esas alınarak hazırlanan bu çalışmada, Giresun İli Şebinkarahisar İlçesi’ne bağlı Gündoğdu Köyü’nden derlenen Hacı Bektaş Veli ile Mevlana’yı karşı karşıya getiren bir menkabe, Hünkâr Hacı Bektaş Veli Velâyetnamesi’ndeki benzeri ile karşılaştırılmıştır. Sözlü gelenekten derlenen menkabe metni, olay örgüsü bağlamında Velâyetname’de yer alan menkabe ile benzer özellikler sergilemekle birlikte, şahıs kadrosu açısından farklılıklar arz etmektedir. Ayrıca, sözlü gelenekten derlenen menkabede, Velâyetname’dekinden farklı olarak, doğan kuşunun gözlerinin bilinen şekline kavuşması, Hacı Bektaş Veli ile Mevlana arasındaki rekabete bağlanarak izah edilmiştir. Sözlü gelenekten derlenen menkabeyi önemli kılan bir başka özelliği de aynı kökene bağladığı Bektaşilik ile Mevlevilik arasındaki ayrışma ya da rekabete, Hacı Bektaş Veli ile Mevlana’nın şahsında dikkat çekmesidir. Makalede, yazılı geleneğin aktarımındaki rakip Hacı Tuğrul’un sözlü geleneğin aktarımında rakip Mevlana’ya dönüştürülmesinin nedenleri, sözlü geleneğin menkabeyi Mevlana gibi tanınmış ve güncel bir isim üzerinden güncelleyip işlevselliğini sürdürme isteğinin yanı sıra, kaynak kişinin inanç kimliği ile içinde yaşadığı toplumun sosyo-kültürel yapısı da dikkate alınarak tartışılmıştır. Çalışmanın sonunda söz konusu değişiklikte, her iki hususun da etkili olabileceği görülmüştür.
  • A) Yazılı Kaynaklar DLT IV (1986), Divanü Lugat-it-Türk Dizini “Endeks” IV, (Çev. Besim Atalay), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
  • DURAN, Hamiye (2010), Hünkâr Hacı Bektaş Velî Velâyetnamesi, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara.
  • KÖPRÜLÜ, M. Fuad (2006), “Anadolu Selçukluları Tarihi’nin Yerli Kaynakları Umumi Bir Bakış”, Tarih Araştırmaları I, s. 74-138, Akçağ Yay. Ankara. OCAK, Ahmet Yaşar (1983a), Bektaşi Menakıbnamelerinde İslam Öncesi İnanç Motifleri, Enderun Kitabevi, İstanbul.
  • OCAK, A. Yaşar (1983b), Türk Halk İnançlarında ve Edebiyatında Evliya Menkabeleri, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.
  • ÖGEL, Bahaeddin (1993), Türk Mitolojisi (Kaynakları ve Açıklamaları İle Destanlar, C. I., Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
  • ÖGEL, Bahaeddin (1995), Türk Mitolojisi (Kaynakları ve Açıklamaları İle Destanlar, C. II., Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
  • TAŞĞIN, Ahmet- Bünyamin Solmaz (2012), “Hacı Bektaş ve Hacı Toğrul Karşılaşması: Güvercin ve Doğan Donuna Bürünme”, Turkish Studies, S. 7/1, s. 105-129. B) Sözlü Kaynak
  • Zeynel TÜRKKAN, 1932 (Gündoğdu / Şebinkarahisar / Giresun) doğumlu, tahsili yok, mesleği çiftçilik, Derleme tarihi: 10. 08. 2009.
Primary Language tr
Subjects
Journal Section Articles
Authors

Author: Arş. Gör. Abonoz Küçük

Bibtex @ { tubar177419, journal = {Türklük Bilimi Araştırmaları}, issn = {1300-7874}, eissn = {2564-6915}, address = {Nazım Hikmet POLAT}, year = {2014}, volume = {}, pages = {229 - 239}, doi = {10.17133/tba.84421}, title = {Sözlü Gelenekten Derlenen Hacı Bektaş Veli - Mevlana Rekabeti Konulu Bir Menkabe}, key = {cite}, author = {Küçük, Arş. Gör. Abonoz} }
APA Küçük, A . (2014). Sözlü Gelenekten Derlenen Hacı Bektaş Veli - Mevlana Rekabeti Konulu Bir Menkabe. Türklük Bilimi Araştırmaları, (35), 229-239. DOI: 10.17133/tba.84421
MLA Küçük, A . "Sözlü Gelenekten Derlenen Hacı Bektaş Veli - Mevlana Rekabeti Konulu Bir Menkabe". Türklük Bilimi Araştırmaları (2014): 229-239 <http://dergipark.org.tr/tubar/issue/16976/177419>
Chicago Küçük, A . "Sözlü Gelenekten Derlenen Hacı Bektaş Veli - Mevlana Rekabeti Konulu Bir Menkabe". Türklük Bilimi Araştırmaları (2014): 229-239
RIS TY - JOUR T1 - Sözlü Gelenekten Derlenen Hacı Bektaş Veli - Mevlana Rekabeti Konulu Bir Menkabe AU - Arş. Gör. Abonoz Küçük Y1 - 2014 PY - 2014 N1 - doi: 10.17133/tba.84421 DO - 10.17133/tba.84421 T2 - Türklük Bilimi Araştırmaları JF - Journal JO - JOR SP - 229 EP - 239 VL - IS - 35 SN - 1300-7874-2564-6915 M3 - doi: 10.17133/tba.84421 UR - https://doi.org/10.17133/tba.84421 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Türklük Bilimi Araştırmaları Sözlü Gelenekten Derlenen Hacı Bektaş Veli - Mevlana Rekabeti Konulu Bir Menkabe %A Arş. Gör. Abonoz Küçük %T Sözlü Gelenekten Derlenen Hacı Bektaş Veli - Mevlana Rekabeti Konulu Bir Menkabe %D 2014 %J Türklük Bilimi Araştırmaları %P 1300-7874-2564-6915 %V %N 35 %R doi: 10.17133/tba.84421 %U 10.17133/tba.84421
ISNAD Küçük, Arş. Gör. Abonoz . "Sözlü Gelenekten Derlenen Hacı Bektaş Veli - Mevlana Rekabeti Konulu Bir Menkabe". Türklük Bilimi Araştırmaları / 35 (October 2014): 229-239. https://doi.org/10.17133/tba.84421