Year 2014, Volume , Issue 36, Pages 153 - 167 2015-06-01

BİLDİRME GÖREVLİ “OLUR”UN AHISKA AĞZINDAKİ İHTİMAL İŞLEVİ VE ESKİ TÜRKÇEDEKİ İZLERİ

Dr. Serpil ERSÖZ [1]

353 548

The verb Ol- (be) may be used as both main and auxiliary verb in Turkish. When it is used with the functionof being an
Ol- fiili Türkçede esas fiil olduğu kadar yardımcı fiil olarak da kullanılabilir. Yardımcı fiil olarak kullanıldığında ya birleşik fiilleri oluşturur ya da cümlede bildirme görevini yerine getirir. Makale, ol- fiilinin geniş zaman çekiminin (olur’un) bildirme görevinde kullanılmasıyla ilgilidir. Literatürde bildirme görevindeki ol- fiilinin yapısal ve anlamsal özellikleri üzerine araştırmalar varken, olur yapısının cümledeki anlamsal işlevi üzerinde yeterince durulmadığı görülmektedir. Ahıska ağzında olur sözü ile oluşturulan belirli yapıların (İsim+ olur, Fiil-mIş +olur, Fiil–mAk +olur, Fiil-sA+kişi eki +olur), standart Türkiye Türkçesindekiler ile görev bakımından aynı, fakat anlam bakımından farklı kullanıldığı tespit edilmiştir. Elinizdeki makale de işte bu farklılıklar üzerine odaklanmaktadır. Makalede, bildirme görevli olur’un Ahıska ağzında ihtimal/tahmin/olabilirlik işlevindeki kullanımının Türkçenin tarihî dönemlerinde de olup olmadığı sorgulanmaktadır.
Bildirme, ihtimal, Ahıska ağzı, Eski Türkçe, ol- fiili
  • AKTAN, Bilal (2006), Kerderli Mahmut Cennetlerin Açık Yolu Nehcü’l Ferâdîs, Edebiyat Otağı Yayınları, Ankara.
  • ARAT, Reşid Rahmeti (1988), Yusuf Has Hâcib Kutadgu Bilig II Çeviri, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
  • Arat, bunu “geçirmek mümkündür” (Arat 1988: 180); Silahdaroğlu ise “alınır”
  • şeklinde çevirmiştir (Silahdaroğlu 2000: 203).
  • Arat, bunu “inanmak mümkündür” (Arat 1988: 202); Silahdaroğlu ise “inanmak olur”
  • şeklinde çevirmiştir (Silahdaroğlu 2000: 227).
  • ASLAN, Sema (2012), “Türkiye Türkçesinde Ol- Yardımcı Fiilli Yapıların Görünüş-Zaman Bildirimindeki İşlevleri”, Bilig, Güz, S:63, s.11-30.
  • __________ (1991), Kutadgu Bilig I, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
  • ATA, Aysu (1995), Nehcü’l-Ferâdîs I-II, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
  • __________ (1997), Kısasü’l Enbiyâ I-II, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
  • __________ (1998), Nehcü’l-Ferâdîs III, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
  • AY, Özgür (2001), Türkiye Türkçesi Ağızlarında Fiil Çekimi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Afyon.
  • __________ (2011), “ol- Fiili İle Yapılan Birleşik Çekimler ve Türkiye Türkçesi Ağızlarındaki Kullanımı Üzerine”, Turkish Studies, Volume 6/1 Winter, s.679-692.
  • BENZER, Ahmet (2010), “İşleve Dayalı Dil Bilgisi: Türkçede Tahmin ve İhtimal Anlatımları”, Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, C:7, S:3 (Eylül), s.144-153.
  • DEMİRAY, Erdinç (2011), Ahıska Türkleri Ağzı, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kayseri.
  • DENY, Jean (1941), Türk Dili Grameri (Osmanlı Lehçesi), İstanbul Maarif Vekaleti, İstanbul.
  • DOĞAN, Şaban – ÖZALAN, Uluhan (2013), “Eski Uygurcada Tetir/Titir Cevher Fiili Üzerine”, Türük Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, Yıl:1 S:1, s.252-263.
  • ERCİLASUN, Ahmet B. (1984), Kutadgu Bilig Grameri –Fiil-, Gazi Üniversitesi Yayınları, Ankara.
  • ERGİN, Muharrem (1993), Türk Dil Bilgisi, Bayrak Yayınları, İstanbul.
  • ERSÖZ, Serpil (2013), Türkiye Ahıskalıları Ağzı, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Basılmamış Doktora Tezi, İzmir.
  • GABAIN, A.Von (1988), Eski Türkçenin Grameri, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
  • GÜLSEVİN, Gürer (1999), “Türkiye Türkçesindeki Zaman ve Kip Çekimlerinde Birleşik Yapılar Üzerine”, VII. Milletler Arası Türkoloji Kongresi, İstanbul.
  • HACIEMİNOĞLU, Necmettin (1996), Karahanlı Türkçesi Grameri, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
  • KARABEYOĞLU, Adnan R. (2007), “Orhon Yazıtları’nda Bol- ve Er- Fiilleri Üzerine”, TÜBAR -XXII- Güz, s.87-100.
  • KARAHAN, Leyla (1994), Erzurumlu Darîr Kıssa-i Yûsuf Yûsuf u Züleyhâ, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
  • KAYA, Ceval (1994), Uygurca Altun Yaruk, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
  • KORKMAZ, Zeynep (1959), “Türkiye Türkçesinde ‘İktidar’ ve ‘İmkan’ Gösteren Yardımcı Fiiller ve Gelişmeleri”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten 1959, Türk Dil Kurumu Yayınları, s.107-124.
  • __________ (2003), Türkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
  • ÖZALAN, Uluhan (2014), Türk Dilinde Cevheri Ek Fiil, Sakarya Üniversitesi sosyal Bilimler Enstitüsü Basılmamış Doktora Tezi, Sakarya.
  • ÖZMEN, Mehmet (2007), “Olmak Fiiliyle Kurulan Birleşik Fiil Çekimeri Üzerine”, IV. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri II 24-29 Eylül 2000, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, s.1417-1426.
  • SİLAHDAROĞLU, Fikri (2000), Günümüz Türkçesi İle Kutadgu Bilig Uyarlaması, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.
  • TEKİN, Talat (2003), Orhon Türkçesi Grameri, Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi, İstanbul.
  • TEKİN, Şinasi (1976), Maytrısimit, Atatürk Üniversitesi Yayınları, Ankara.
  • TURAN, Zikri (1999), “Eski Anadolu Türkçesinde Ol- Cevheri Fiili”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten 1996, Türk Dil Kurumu Yayınları, s. 265- 289.
  • TÜRK, Vahit (2004), “Kutadgu Bilig Örneği İle Türkçede Ana Yardımcı Fiil (er-)”, V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri II 20-26 Eylül 2004, s. 2994-3006.
Primary Language tr
Journal Section Articles
Authors

Author: Dr. Serpil ERSÖZ

Dates

Publication Date: June 1, 2015

Bibtex @ { tubar177434, journal = {Türklük Bilimi Araştırmaları}, issn = {1300-7874}, eissn = {2564-6915}, address = {Nazım Hikmet POLAT}, year = {2015}, volume = {}, pages = {153 - 167}, doi = {10.17133/tba.84771}, title = {BİLDİRME GÖREVLİ “OLUR”UN AHISKA AĞZINDAKİ İHTİMAL İŞLEVİ VE ESKİ TÜRKÇEDEKİ İZLERİ}, key = {cite}, author = {ERSÖZ, Dr. Serpil} }
APA ERSÖZ, D . (2015). BİLDİRME GÖREVLİ “OLUR”UN AHISKA AĞZINDAKİ İHTİMAL İŞLEVİ VE ESKİ TÜRKÇEDEKİ İZLERİ. Türklük Bilimi Araştırmaları, (36), 153-167. DOI: 10.17133/tba.84771
MLA ERSÖZ, D . "BİLDİRME GÖREVLİ “OLUR”UN AHISKA AĞZINDAKİ İHTİMAL İŞLEVİ VE ESKİ TÜRKÇEDEKİ İZLERİ". Türklük Bilimi Araştırmaları (2015): 153-167 <http://dergipark.org.tr/tubar/issue/16977/177434>
Chicago ERSÖZ, D . "BİLDİRME GÖREVLİ “OLUR”UN AHISKA AĞZINDAKİ İHTİMAL İŞLEVİ VE ESKİ TÜRKÇEDEKİ İZLERİ". Türklük Bilimi Araştırmaları (2015): 153-167
RIS TY - JOUR T1 - BİLDİRME GÖREVLİ “OLUR”UN AHISKA AĞZINDAKİ İHTİMAL İŞLEVİ VE ESKİ TÜRKÇEDEKİ İZLERİ AU - Dr. Serpil ERSÖZ Y1 - 2015 PY - 2015 N1 - doi: 10.17133/tba.84771 DO - 10.17133/tba.84771 T2 - Türklük Bilimi Araştırmaları JF - Journal JO - JOR SP - 153 EP - 167 VL - IS - 36 SN - 1300-7874-2564-6915 M3 - doi: 10.17133/tba.84771 UR - https://doi.org/10.17133/tba.84771 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Türklük Bilimi Araştırmaları BİLDİRME GÖREVLİ “OLUR”UN AHISKA AĞZINDAKİ İHTİMAL İŞLEVİ VE ESKİ TÜRKÇEDEKİ İZLERİ %A Dr. Serpil ERSÖZ %T BİLDİRME GÖREVLİ “OLUR”UN AHISKA AĞZINDAKİ İHTİMAL İŞLEVİ VE ESKİ TÜRKÇEDEKİ İZLERİ %D 2015 %J Türklük Bilimi Araştırmaları %P 1300-7874-2564-6915 %V %N 36 %R doi: 10.17133/tba.84771 %U 10.17133/tba.84771
ISNAD ERSÖZ, Dr. Serpil . "BİLDİRME GÖREVLİ “OLUR”UN AHISKA AĞZINDAKİ İHTİMAL İŞLEVİ VE ESKİ TÜRKÇEDEKİ İZLERİ". Türklük Bilimi Araştırmaları / 36 (June 2015): 153-167. https://doi.org/10.17133/tba.84771
AMA ERSÖZ D . BİLDİRME GÖREVLİ “OLUR”UN AHISKA AĞZINDAKİ İHTİMAL İŞLEVİ VE ESKİ TÜRKÇEDEKİ İZLERİ. TUBAR. 2015; (36): 153-167.
Vancouver ERSÖZ D . BİLDİRME GÖREVLİ “OLUR”UN AHISKA AĞZINDAKİ İHTİMAL İŞLEVİ VE ESKİ TÜRKÇEDEKİ İZLERİ. Türklük Bilimi Araştırmaları. 2015; (36): 167-153.