Between “Security” and the “Other”: Normative Contradiction and Islamophobia in the European Union’s Counterterrorism Discourse

Abstract

This study examines the discursive transformation of the European Union’s security policies in the post-9/11 period and reveals that Islamophobia has evolved beyond an individual prejudice into a structural and institutional phenomenon. The core problem addressed in the research is the discursive construction of counterterrorism policies, during which the “Muslim” identity has been systematically “othered,” resulting in a contradiction with Europe’s normative values. Within the framework of securitization theory, the analysis identifies a clear inconsistency between the EU’s fundamental principles—such as human rights and pluralism—and its security practices. This inconsistency has paved the way for the marginalization of Muslim minorities at social, political, and cultural levels. Ultimately, the study argues that the Islamophobic tendencies observed in the EU’s security policies should be regarded not merely as matters of public safety, but as manifestations of a deeper normative crisis.

Keywords

• Islamophobia
• Securitization Theory
• European Union Security Policies
• Terrorism
• Normative Contradiction.

“Güvenlik” ve “Öteki” Arasında: Avrupa Birliği’nin Terörle Mücadele Söyleminde Normatif Çelişki ve İslamofobi

Öz

Bu çalışma, 11 Eylül 2001 sonrası dönemde Avrupa Birliği’nin güvenlik politikaları bağlamında şekillenen söylemsel dönüşümü inceleyerek, İslamofobinin bireysel bir önyargı olmanın ötesinde, yapısal ve kurumsal bir boyut kazandığını ortaya koymaktadır. Terörle mücadele politikalarının söylem düzeyinde inşa edildiği, bu süreçte “Müslüman” kimliğinin sistematik biçimde “öteki”leştirildiği ve Avrupa’nın normatif değerleriyle bir çelişki doğduğu araştırmanın temel sorunsalını oluşturmaktadır. Güvenlikleştirme teorisi çerçevesinde yapılan analizde, Avrupa'nın insan hakları ve çoğulculuk gibi temel değerleri ile güvenlik pratikleri arasında belirgin bir uyumsuzluk olduğu, bu uyumsuzluğun ise Müslüman azınlıkların toplumsal, siyasal ve kültürel düzeyde dışlanmasına zemin hazırladığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Avrupa Birliği’nin güvenlik politikalarında gözlenen İslamofobik eğilimlerin, yalnızca kamu güvenliğiyle ilgili değil, aynı zamanda normatif bir kriz olarak değerlendirilmesi gerektiği savunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İslamofobi
• Güvenlikleştirme Teorisi
• Avrupa Birliği Güvenlik Politikaları
• Terörizm
• Normatif Çelişki.

References

1. Akdemir, Erhan. “11 Eylül 2001, 11 Mart 2004 ve 7 Temmuz 2005 Terörist Saldırılarının Ardından İslam’ın Avrupa’da Algılanışı”. Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi 8, sy. 1 (Mayıs 2009): 1-26. https://doi.org/10.1501/Avraras_0000000060.
2. Aktaş, Murat. “AB Ülkelerinde İslamofobi ve Terörizm”. Ombudsman Akademik, sy. 7 (Aralık 2017): 127-55. https://doi.org/10.32002/ombudsmanakademik.440222.
3. Akyel, Recai, ve Mustafa Erdem Atlıhan. “İslamofobi ile Mücadelenin Hukuksal Boyutu”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, sy. 61 (Ocak 2025): 1-30.
4. Allen, Chris. Islamophobia. New York: Routledge, 2016.
5. Amnesty International. Europe: Choice and Prejudice, Discrimination against Muslims in Europe. London: Amnesty International, 2012. Accessed March 1, 2025. https://www.amnesty.org/en/documents/eur01/001/2012/en/.
6. Atun, Ata. “DAEŞ Yolun Sonuna Geliyor.” TASAM. 21 Ekim 2016. Erişim 19 Eylül 2025. https://tasam.org/Files/Icerik/File/DAES_Yolun_Sonuna_Geliyorr_pdf_a30698a3-1f54-42c6-85fa-ee26ccbcc4c4.pdfÇ
7. Bangstad, Sindre, and Marius Linge. “Qur’an Burning in Norway: Stop the Islamisation of Norway (SIAN) and Far-Right Capture of Free Speech in a Scandinavian Context.” Ethnic and Racial Studies 47, no. 5 (2023): 941–962. https://doi.org/10.1080/01419870.2023.2268168.
8. Bay, Doğancan. “AB’nin Dini Motifli Terör Örgütleriyle Mücadelesinde Arap Baharı’nın Etkileri.” Savunma ve Güvenlik Araştırmaları Dergisi 1, no. 2 (2024): 193–216.

9. Baysal, Başar, ve Çağla Lüleci. “Kopenhag Okulu ve Güvenlikleştirme Teorisi”. Güvenlik Stratejileri Dergisi 11, sy. 22 (Ekim 2015): 61-96.
10. Buzan, Barry, Ole Waever, and Japp de Wilde. Security: A New Framework for Analysis. Boulder, CO: Lynne Rienner Publishers, 1998.
11. Council of the European Union. A Secure Europe in a Better World: European Security Strategy. Brussels: Council of the EU, 2003. https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-15895-2003-INIT/en/pdf.
12. Council of the European Union. Conclusions and Plan of Action of the Extraordinary European Council Meeting on 21 September 2001. EU Council document SN 140/01. Brussels: Council of the European Union, 4 December 2001. https://www.consilium.europa.eu/media/20972/140en.pdf.
13. Council of the European Union. Revised EU Strategy for Combating Radicalisation and Recruitment to Terrorism. Brussels: Council of the European Union, 2014. https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9956-2014-INIT/en/pdf.
14. Council of the European Union. The European Union Counter-Terrorism Strategy. Brussels: Council of the EU, 30 November 2005. https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-14469-2005-REV-4/en/pdf.
15. Council of the European Union. European Security Strategy: A Secure Europe in a Better World. Luxembourg: Publications Office, 2009. https://data.europa.eu/doi/10.2860/1402.
16. Çona, Ömer. “Bir Güvenlikleştirme Pratiği Olarak Terörizm Söylemi ve Etiketi: Eleştirel Terörizm Çalışmaları Perspektifinden Kavramsal Bir Analitik Çerçeve”. Diplomasi ve Strateji Dergisi 4, sy. 1 (Haziran 2023): 96-146. https://doi.org/10.58685/dsd.1252666.
17. Ergül, Ergün. “İslamofobi Olgusu Bağlamında Terörle Mücadele Dili ve Politikaları.” Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 6, no. 22 (2015): 299–335.
18. Erlenbusch-Anderson, Verena. Genealogies of Terrorism: Revolution, State Violence, Empire. New York: Columbia University Press, 2018.
19. Fairclough, Norman. Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. London: Longman, 1995.
20. Fairclough, Norman. Discourse and Social Change. Cambridge: Polity Press, 1992.
21. Helbling, Markus. Islamophobia in the West: Measuring and Explaining Individual Attitudes. London: Routledge, 2012.
22. Heywood, Andrew. Küresel Siyaset. 4. Baskı. Çev. Nasuh Uslu. Ankara: Adres Yayınları, 2016.
23. Hıdır, Özcan. “İslamofobi-Irkçılık-‘Kültürel Irkçılık’ İlişkisi”. Ombudsman Akademik, sy. 7 (Aralık 2017): 23-49. https://doi.org/10.32002/ombudsmanakademik.440203.
24. Hoffman, Bruce. Inside Terrorism. 3rd ed. New York: Columbia University Press, 2017.
25. Huysmans, Jef. “The Question of the Limit: Desecuritization and the Aesthetics of Horror in Political Realism.” Millennium: Journal of International Studies 27, no. 3 (1998): 569–589.
26. Jaber, Nader. “Islamophobia: Definition, History, and Aspects.” Nazhruna: Jurnal Pendidikan Islam 5, no. 2 (2022): 327–338.
27. Kanat, Selim. “Terörizmin Dünü Bugünü Yarını: Siyasal Gerçekçi Bir Değerlendirme.” Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 19, no. 3 (2014): 195–210.
28. Karabulut, Bilal. “İslamofobi, Zenofobi ve Irkçılığın İnsan Hakları Bağlamında Karşılaştırmalı Bir Analizi.” Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi no. 44 (2022): 118–139.
29. Karslı, Necmi. “İslamofobi’nin Psikolojik Olarak İncelenmesi.” Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 13, no. 1 (2013): 75–100.
30. Keohane, Daniel. The EU and Counter-Terrorism. London: Centre for European Reform, 2005. https://www.cer.org.uk/sites/default/files/publications/attachments/pdf/2011/wp629_terrorism_counter_keohane-1499.pdf.
31. Laegaard, Sune. “Analyzing Quran Burnings in a Framework of Political Moralism and Political Realism.” Ethics & Global Politics, July 2025, 1–14.
32. Miş, Nebi. “Güvenlikleştirme Teorisi ve Siyasal Olanın Güvenlikleştirilmesi”. Akademik İncelemeler Dergisi 6, sy. 2 (Temmuz 2014): 345-81.
33. Neocleous, Mark. Critique of Security. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2008.
34. Rapoport, David. “The Four Waves of Rebel Terror and September 11.” Anthropoetics: The Journal of Generative Anthropology 8 (2002).
35. Richards, Anthony. Conceptualizing Terrorism. Oxford: Oxford University Press, 2015.
36. Runnymede Trust. Islamophobia: A Challenge for Us All. Report of the Runnymede Trust Commission on British Muslims and Islamophobia. London: Runnymede Trust, 1997.
37. Said, Edward W. Orientalism. 1. baskı. New York: Pantheon Books, 1978.
38. Saul, Ben. “Terörizmin Tanımlanması.” İçinde Terörizmin El Kitabı, der. Erica Chenoweth, Richard English, Andreas Gofas ve Stathis N. Kalyvas, çev. Ensar Macit ve İmran Samancı, 69–85. Ankara: Siyasal Kitabevi, 2022.
39. Schmitt, Carl. The Concept of the Political. Translated by George Schwab. Chicago: University of Chicago Press, 2007.
40. Skare, Erik. “Staying Safe by Being Good? The EU’s Normative Decline as a Security Actor in the Middle East.” European Journal of International Security 8, no. 3 (2023): 337–353.
41. Şakar, Zübeyr. “Psycho-Polıtıcal Reasons of Rısıng Populısm and Populıst Movements”. The Journal of Political Psychology 4, no: 2 (30 Aralık 2024): 6-22.
42. Şimşek, Murat. «Terörizm: Kavramsal Bir Çalışma.» Akademik Bakış Dergisi no. 54 (2016): 319–335.
43. Tangör, Burak, ve Sevinç Sayın. “AB’nin Terörizmle Mücadele Stratejisi: Yeni Bir Bütünleşme Alanı Mı?”. Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi 11, sy. 1 (Mayıs 2012): 85-118. https://doi.org/10.1501/Avraras_0000000173.
44. United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). Counter-Terrorism University Module Series, Module 1: Introduction to International Counter-Terrorism Legal Framework. Viyana: UNODC, 2018.
45. Waever, Ole. Securitization and Desecuritization. Vol. 5. Copenhagen: Centre for Peace and Conflict Research, 1993.
46. Wilders, Geert. “Islam is wat mij betreft geen religie.” De Telegraaf, 23 December 2014. Erişim 26 Eylül 2025. https://www.pvv.nl/nieuws/geert-wilders/9610-telegraaf-interview-geert-wilders-islam-is-wat-mij-betreft-geen-religie.html
47. Wilkinson, Paul. “The Strategic Implications of Terrorism.” In Terrorism & Political Violence: A Sourcebook, edited by M. L. Sondhi. New Delhi: Indian Council of Social Science Research, Har-Anand Publications, 2000.
48. Wolfers, Arnold. “‘National Security’ as an Ambiguous Symbol.” Political Science Quarterly 67, no. 4 (1952): 481–502.
49. Zenginoğlu, Samet. “Uluslararası Terörizm ve AB.” Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi no. 25 (2016): 157–178.