KAZVİNÎ’NİN ASÂR’INDA TÜRK COĞRAFYASI

Öz

Kazvinî’nin Asâru’l-Bilâd Ahbâru’l-İbâd adlı eseri Yedi iklime göre 700’den fazla şehir ve yerleşim hakkında bilgi veren zengin bir coğrafya kaynağıdır. Daha önce bu eserin analitik bir çalışmasını araştırmacıların hizmetine sunmuştuk. Bu alanda bir başka makaleyi “Kazvinî’nin Âsâr’ında Geçen Tabiata Dâir Bilgiler” ismiyle yayınladık ve söz konusu makalede kitapta ele alamadığımız tabiat konularını işlemiştik. Ardından, Âsâr’da geçen Türklerle ilgili konuları “Kazvinî’nin Âsâr’ında Türkler, Devletleri, Şehirleri ve Kültürleri Hakkında Bilgiler” başlığı altında yayınlamıştık. Türklerle ilgili makalede, çoğunluğu Beşinci ve Altıncı iklimde olmak üzere Türklerin yaşadığı 26 şehir, yerleşim yeri ve ülkeden bahsetmiştik. Bu makalede Âsâr’ın tamamında bahsi geçen Türk coğrafyası bir bütün olarak verilecektir. Her bir iklimin girişinde, Kazvinî’nin o iklimle ilgili olarak verdiği temel bilgiler yer alacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Kazvinî
• Âsâru’l-Bilâd Ahbâru’l-İbâd
• Coğrafya
• Türk Yurdu
• Türk Coğrafyası

References

1. Ağarı, Murat, Kazvinî ve Âsâru’l-Bilâd ve Ahbâru’l-İbâd’ı-İnceleme ve Değerlendirme-, İstanbul, Ayışığı Kitapları, 2019
2. Ağarı, Murat, "lrak ve Belh Cografya Ekolleri ve ilk Temsilcileri- İbn Hurdazbih, Ya'kubi ve İstahri", Türkiyat Araştırmalan Enstitüsü Dergisi, Yıl: 14, Sayı: 34, 2007, ss.: 169-192
3. Ağarı, Murat, “İslâm Coğrafyacılarında Yedi İklim Anlayışı”, AÜİF Dergisi, C.: 47, Sayı: II, 2006, ss.: 157-176
4. Ağarı, Murat, “Kazvinî’nin Âsâr’ında Geçen Tabiata Dâir Bilgiler”, YYÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S: 11, Y: 2006, ss: 60-87
5. Ağarı, Murat, “Kazvinî’nin Âsâr’ında Türkler, Devletleri, Şehirleri ve Kültürleri Hakkında Bilgiler”, Türk Dünyası Araştırmaları, S: 214, Y: 2015, ss: 109-140
6. Aliev, Saleh Muhammedoğlu, “İbn Fadlân”, DİA, C: 19, s. 477.
7. Aydın, Mustafa, “Tiflis”, DİA, C: 41, s. 150
8. Ayengin, Tevhit, “Rükün”, DİA, C: 35, s. 286

9. Cerrahoğlu, İsmail, “Abdullah b. Mesûd”, DİA, C: I, s. 114.
10. Chang, N.-Kuan Lin, “Tibet”, DİA, C: 41, s. 123
11. Çelebi, İlyas, “Mu’tezile”, DİA, C: 31, s. 391.
12. ed-Dîb, Abdülazîm, “Cüveynî, İmâmü’l-Haremeyn”, DİA, C: 8, s. 141
13. Güner, Ahmet, “Merdâvîc b. Ziyâr”, DİA, C: 29, s. 178
14. İpşirli, Mehmet, “Câbî”, DİA, C: 6, s. 529
15. İstahri, Mesâlikü’l-Memâlik, Brill, 1927
16. İstahri, Ülkelerin Yolları-Değerlendirme-Metin-, çev: M. Ağarı, İstanbul, Ayışığı Kitapları, 2020
17. Kandemir, M. Yaşar, “Ebû Bürde, Büreyd b. Abdullah”, DİA, C: 10, s. 115
18. Kazvinî, Zekeriya b. Muhammed, Âsâru’l-Bilâd ve Ahbâru’l-İbâd, tah.: F. Sezgin, Göttingen, 1848
19. Kılıç, Hulusi, “Cevherî, İsmâil b.Hammâd”, DİA, C: 7, s. 459
20. Koçak, İnci, “Mis’ar b. Mühelhil”, DİA, C: 30, s. 176.
21. Konukçu, Enver, “Halaç”, DİA, C: 15, s. 228
22. Kut, Günay, “Acâibü’l-Mahlûkât”, DİA, C: 1, s. 316
23. Kucur, Sadi S., “İsmâil b. Ahmed”, DİA, C: 23, s. 84
24. Küçükaşçı, Mustafa Sabri, “Irak”, DİA, C: 19, s. 86
25. Merçil, Erdoğan, “Büveyhîler”, DİA, C: 6, s. 496
26. Muhammedcanov, Abdullah, “Taşkent,” DİA, C: 40, s. 145
27. Nizamü’l-Mülk, Siyasetname, çev: M. T. Ayar, İstanbul, Türkiye İş Bankası yay., 3. Bsk. 2011.
28. Örs, Derya, “Siyâvuş”, DİA, C: 37, s. 309
29. Özaydın, Abdülkerim, “Muhammed b. Tekiş”, DİA, C: 30, s. 581
30. Özaydın, Abdülkerim, “Türk”, DİA, C: 41, s. 475
31. Özaydın, Abdülkerim, “Sencer”, DİA, C: 36, s. 507
32. Özdemir, Mehmet, “Ebû Hâmid el-Gırnâtî”, DİA, C: 10, s. 128
33. Öztürk, Mustafa-M. Suat Mertoğlu, “Zemahşerî”, DİA, C: 44, s. 235.
34. Salman, Hüseyin, “Karluklar”, DİA, C: 24, s. 509
35. Saray, Mehmet, “Başkırt”, DİA, C: 5, s. 130
36. Saray, Mehmet, “Kırgızistan”, DİA, C: 25, s. 442
37. Sinanoğlu, Mustafa, “Seneviyye”, DİA, C: 36, s. 521
38. Sümer, Faruk, “Ahlat”, DİA, C: 2, s. 19
39. Sümer, Faruk, “Dokuz Oğuzlar”, DİA, C: 9, s. 500
40. Sümer, Faruk, “Oğuzlar”, DİA, C: 33, s. 325
41. Sümer, Faruk, “Peçenekler”, DİA, C: 34, s. 213
42. Şeşen, Ramazan, İbn Fadlân Seyahatnamesi ve Ekleri, İstanbul, Yeditepe Yay., 9. Bsk. 2019
43. Taneri, Aydın, “Hârizmşahlar”, DİA, C: 16, s. 229
44. Taşağıl, Ahmet, “Hazarlar”, DİA, C: 17, s. 116
45. Tefazzulî, Ahmed, “Enûşirvân”, DİA, C: 11, s. 255
46. Tolmacheva, Marina, “İstahrî”, DİA, C: 23, s. 203.
47. Tolmacheva, Marina, “Makdisî, Muhammed b. Ahmed”, DİA, C: 27, s. 431.
48. Tomar, Cengiz, “İbnü’l-Fakîh”, DİA, C: 21, s. 39.
49. Tümer, Günay, “Bîrûnî”, DİA, C: 6, s. 206
50. Yazıcı, Tahsin, “Beyhakî, Muhammed b. Hüseyin”, DİA, C: 6, s. 63.
51. Yazıcı, Tahsin, “Efrâsiyâb”, DİA, C: 10, s. 478
52. Yıldız, Hakkı Dursun, “Bermekîler”, DİA, C: 5, s. 517