Yadırgatma ile Muhatap Alma Arasında: Kaçınma Sorunu

Abstract

Bu makale, estetik ya da daha genel olarak duyusal bir sarsıntının neden her zaman etik bir karşılık üretmediği sorusunu ele almaktadır. Çalışmanın çıkış noktası, belirli karşılaşmaların özneyi dönüştürebileceği yönündeki yaygın sezgidir; ancak metin, etkilenim ile dönüşümün, görme ile gerçekten muhatap almanın aynı şey olmadığını ileri sürer. Bu problem, Stanley Cavell’in bilme, muhatap alma ve kaçınma arasında kurduğu ayrım üzerinden tartışılmaktadır. Cavell’in temel katkısı, sorunun çoğu durumda bilgi eksikliğinden değil, bilinen şeyin talep ettiği ilişkiyi üstlenmekten geri çekilmekten kaynaklandığını göstermesidir. Bununla birlikte makale, Cavell’in güçlü biçimde teşhis ettiği bu yapının gündelik algı, alışkanlık ve mesafe koşulları içinde nasıl işlediğini Şklovski ve Ginzburg aracılığıyla izlemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda çalışma, Viktor Şklovski’nin yadırgatma kavramını kimi durumlarda daha incelmiş bir geri çekilmeye de hizmet edebilen iç gerilimleriyle, Carlo Ginzburg’un mesafe problematiğini ise hem aşırı yakınlığın hem de aşırı uzaklığın farklı biçimlerde görmeyi körleştirebildiğini gösteren yönüyle ele almaktadır. Böylece kaçınmanın yalnızca ahlaki bir isteksizlik değil, alışkanlık, seyir konforu, mesafe rejimleri ve zamansal uzaklık tarafından da biçimlenen bir ilişki kipi olduğu gösterilir. Sonuç olarak makale, yadırgatmanın etik üstlenişin kendisi olmadığını, fakat alışkanlığın ve mesafe rejimlerinin görünmez kıldığı kaçınma biçimlerini duyulur hale getirerek muhatap almayı yeniden mümkün kılabilecek kırılgan bir dikkat eşiği açabildiğini savunmaktadır.

Keywords

• Yadırgatma
• Muhatap Alma
• Kaçınma
• Stanley Cavell
• Mesafe

Between Defamiliarization and Acknowledgment: The Problem of Avoidance

Abstract

This article examines why an aesthetic or, more broadly, sensory disruption does not always produce an ethical response. It begins from the intuition that certain encounters can transform the subject, yet argues that being affected is not the same as being transformed, and that seeing is not the same as acknowledging the other. The problem is developed through Stanley Cavell’s distinction between knowledge, acknowledgment, and avoidance. Cavell’s contribution lies in showing that the difficulty often stems not from a lack of knowledge, but from a withdrawal from the relation demanded by what is known. The article traces how the structure diagnosed by Cavell operates within everyday perception, habit, and regimes of distance by bringing Shklovsky and Ginzburg into the analysis. To this end, it brings together Viktor Shklovsky’s concept of defamiliarization, with its internal tensions that can sometimes support a more refined form of withdrawal, and Carlo Ginzburg’s problematic of distance, which shows how both excessive proximity and remoteness can obscure vision. Avoidance thus emerges not merely as reluctance, but as a mode of relation shaped by habit, spectatorial comfort, regimes of distance, and temporal remoteness. The article concludes that defamiliarization is not ethical acknowledgment itself; rather, it can render perceptible forms of avoidance concealed by habit and regimes of distance, opening a threshold of attention within which acknowledgment may become possible again.

Keywords

• Defamiliarization
• Acknowledgment
• Avoidance
• Stanley Cavell
• Distance

References

1. Badiou, A. (2004). Etik: Kötülük kavrayışı üzerine bir deneme (Çev. T. Birkan). Metis Yayınları. (Orijinal çalışma 1993 yılında yayımlandı.)
2. Baz, A. (2018). Stanley Cavell's argument of the ordinary. Nordic Wittgenstein Review, 7(2), 9–48. https://doi.org/10.15845/nwr.v7i2.3521
3. Boym, S. (1998). Estrangement as a lifestyle: Shklovsky and Brodsky. In S. R. Suleiman (Ed.), Exile and creativity: Signposts, travelers, outsiders, backward glances (pp. 240–262). Duke University Press.
4. Cavell, S. (1969). Must we mean what we say? A book of essays. Cambridge University Press.
5. Cavell, S. (1979). The claim of reason: Wittgenstein, skepticism, morality, and tragedy. Oxford University Press.
6. Cavell, S. (1988). In quest of the ordinary: Lines of skepticism and romanticism. University of Chicago Press.
7. Cavell, S. (2003). Disowning knowledge: In seven plays of Shakespeare. Cambridge University Press.
8. Deleuze, G., & Guattari, F. (1993). Felsefe nedir? (Çev. T. Ilgaz). Yapı Kredi Yayınları. (Orijinal çalışma 1991 yılında yayımlandı.)

9. Eldridge, R. (2003). Introduction: Between acknowledgment and avoidance. In R. Eldridge (Ed.), Stanley Cavell içinde (pp. 1–14). Cambridge University Press.
10. Ginzburg, C. (2009). Tahta gözler: Mesafe üzerine dokuz düşünce (Çev. A. Şişik). Metis Yayınları. (Orijinal çalışma 1998 yılında yayımlandı.)
11. Goodman, R. B. (1985). Cavell and the problem of other minds. Philosophical Topics, 13(2), 43–52.
12. Hamawaki, A. (2021). Stanley Cavell on what we say. Journal for the History of Analytical Philosophy, 9(9), 41–56. https://doi.org/10.15173/jhap.v9i9.4915
13. Naiman, E. (1998). Shklovsky's dog and Mulvey's pleasure: The secret life of defamiliarization. Comparative Literature, 50(4), 333–352. https://doi.org/10.2307/1771528
14. Nir, G. (2025). Unsolvable riddles and the truth of skepticism: Wittgenstein and Cavell. European Journal of Philosophy, 33(4), 1540–1556. https://doi.org/10.1111/ejop.13087
15. Rancière, J. (2019). Estetiğin huzursuzluğu (Çev. A. U. Kılıç). İletişim Yayınları. (Orijinal çalışma 2004 yılında yayımlandı.)
16. Shklovsky, V. (1990). Theory of prose (B. Sher, Çev.). Dalkey Archive Press.
17. Shklovsky, V. (1997). Art as technique. K. M. Newton (Ed.), Twentieth-century literary theory: A reader içinde (pp. 3–5). St. Martin's Press.