Research Article

Osmanlı Devleti’nde Yabancıların Eğitim Faaliyetleri ve Müslüman Çocukların Ecnebi Mekteplerden Sakındırılması

Number: 2 June 15, 2026
TR EN

Osmanlı Devleti’nde Yabancıların Eğitim Faaliyetleri ve Müslüman Çocukların Ecnebi Mekteplerden Sakındırılması

Abstract

Bu çalışma, 19. yüzyıl Osmanlı modernleşme süreci bağlamında Müslüman ahalinin ecnebi mekteplere yönelimini çok boyutlu bir çerçevede ele alarak, söz konusu olgunun basit bir tercih değil; yapısal zorunluluklar, toplumsal beklentiler ve uluslararası dinamiklerin kesişiminde şekillenen karmaşık bir süreç olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle resmî Osmanlı mekteplerinin sayı ve nitelik bakımından yetersizliği, idari zafiyetler ve eğitim kalitesindeki düşüş, ecnebi mektepleri Müslüman aileler için güçlü bir alternatif haline getirmiştir. Bununla birlikte yabancı dil öğretiminin sağladığı ekonomik ve toplumsal avantajlar, bu okullara yönelimi daha da artırmış; böylece ecnebi mektepler yalnızca eğitim kurumu olarak değil, sosyal hareketlilik ve prestij aracı olarak da işlev görmüştür. Devlet memurlarının ve ileri gelen devlet adamlarının bile bu okulları tercih etmesi, resmî eğitim politikaları ile toplumsal gerçekler arasında birtakım çelişkiler bulunduğunu ortaya koymaktadır. Öte yandan ecnebi mekteplerin faaliyetleri, eğitim alanını aşarak siyasi, kültürel ve dini boyutlar kazanmış; bu durum Osmanlı yönetimi açısından bir kimlik ve güvenlik sorunu haline gelmiştir. Bu çalışma, ecnebi mektepler meselesinin Osmanlı modernleşmesinin imkân ve sınırlarını yansıtan önemli bir örnek olduğunu göstermekte ve Türk eğitim tarihi açısından önemli ip uçları sunmaktadır. Çalışmada konuyla ilgili literatürün yanı sıra Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi’nde yer alan bilgi ve belgelerden yararlanılmıştır.

Keywords

References

  1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi
  2. BOA, A] MKT.MHM, 700-5, L. 2, Tarih: 03.06.1311.
  3. BOA, A] MKT.MHM, 700-5, L. 2,11, 13, Tarih: 03.06.1311.
  4. BOA, A}MKT. MHM, 612-13, L7,8, Tarih: H.29.04.1321.
  5. BOA, A}MKT. MHM., 612-13, L5, Tarih: H.29.04.1321.
  6. BOA, A}MKT. MHM., 679-5, Tarih: H. 04.04.1314.
  7. BOA, A}MKT.MHM, 466-61, Tarih: 23.08.1290.
  8. BOA, BEO, 2892-218854, Tarih: 01.06.1324.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

History of Ottoman Education

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 15, 2026

Submission Date

May 15, 2026

Acceptance Date

June 15, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 2

APA
Türkkan, H., & Gökbuğa, F. (2026). Osmanlı Devleti’nde Yabancıların Eğitim Faaliyetleri ve Müslüman Çocukların Ecnebi Mekteplerden Sakındırılması. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, 2, 1-23. https://doi.org/10.7596/abbad.1951533
AMA
1.Türkkan H, Gökbuğa F. Osmanlı Devleti’nde Yabancıların Eğitim Faaliyetleri ve Müslüman Çocukların Ecnebi Mekteplerden Sakındırılması. ABBAD. 2026;(2):1-23. doi:10.7596/abbad.1951533
Chicago
Türkkan, Hakan, and Ferdi Gökbuğa. 2026. “Osmanlı Devleti’nde Yabancıların Eğitim Faaliyetleri Ve Müslüman Çocukların Ecnebi Mekteplerden Sakındırılması”. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, nos. 2: 1-23. https://doi.org/10.7596/abbad.1951533.
EndNote
Türkkan H, Gökbuğa F (June 1, 2026) Osmanlı Devleti’nde Yabancıların Eğitim Faaliyetleri ve Müslüman Çocukların Ecnebi Mekteplerden Sakındırılması. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi 2 1–23.
IEEE
[1]H. Türkkan and F. Gökbuğa, “Osmanlı Devleti’nde Yabancıların Eğitim Faaliyetleri ve Müslüman Çocukların Ecnebi Mekteplerden Sakındırılması”, ABBAD, no. 2, pp. 1–23, June 2026, doi: 10.7596/abbad.1951533.
ISNAD
Türkkan, Hakan - Gökbuğa, Ferdi. “Osmanlı Devleti’nde Yabancıların Eğitim Faaliyetleri Ve Müslüman Çocukların Ecnebi Mekteplerden Sakındırılması”. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi. 2 (June 1, 2026): 1-23. https://doi.org/10.7596/abbad.1951533.
JAMA
1.Türkkan H, Gökbuğa F. Osmanlı Devleti’nde Yabancıların Eğitim Faaliyetleri ve Müslüman Çocukların Ecnebi Mekteplerden Sakındırılması. ABBAD. 2026;:1–23.
MLA
Türkkan, Hakan, and Ferdi Gökbuğa. “Osmanlı Devleti’nde Yabancıların Eğitim Faaliyetleri Ve Müslüman Çocukların Ecnebi Mekteplerden Sakındırılması”. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, no. 2, June 2026, pp. 1-23, doi:10.7596/abbad.1951533.
Vancouver
1.Hakan Türkkan, Ferdi Gökbuğa. Osmanlı Devleti’nde Yabancıların Eğitim Faaliyetleri ve Müslüman Çocukların Ecnebi Mekteplerden Sakındırılması. ABBAD. 2026 Jun. 1;(2):1-23. doi:10.7596/abbad.1951533