Research Article

Nadir Toprak Elementlerinin Coğrafi Boyutu

Number: 2 September 15, 2026
EN TR

Nadir Toprak Elementlerinin Coğrafi Boyutu

Abstract

Nadir toprak elementleri (NTE), sahip oldukları fiziksel ve kimyasal özellikler sayesinde günümüzde yüksek teknoloji, yeşil enerji uygulamaları, enerji depolama sistemleri, savunma sanayisi, elektronik endüstrisi, otomotiv ve uzay-havacılık gibi stratejik sektörlerin temel hammaddeleri arasında yer almaktadır. Yaygın kullanım alanları bu elementlere yönelik küresel talebin hızla artmasını beraberinde getirmektedir. Bununla birlikte ekonomik olarak işletilebilir rezervlerin, üretim faaliyetlerinin ve özellikle ayrıştırma kapasitesinin sınırlı sayıdaki ülkede yoğunlaşması, NTE’leri yalnızca ekonomik açıdan değil, aynı zamanda jeopolitik ve stratejik açıdan da kritik doğal kaynaklar hâline getirmiştir. Bu çalışma, NTE’leri coğrafi bir bakış açısıyla ele alarak rezervlerin mekânsal dağılışı, üretim coğrafyası, kullanım alanları, küresel talep eğilimleri, jeopolitik etkileri, çevresel sonuçları bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmektedir. Araştırmadan elde edilen bulgular, enerji dönüşümü ve dijitalleşme süreçlerinin etkisiyle NTE’lere yönelik talebin önümüzdeki yıllarda artmaya devam edeceğini; buna karşılık rezervlerin, üretimin ve işleme teknolojilerinin belirli ülkelerde yoğunlaşmasının küresel tedarik zincirinde kırılganlıklar oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca madencilik faaliyetlerinin çevresel etkileri ile düşük geri dönüşüm oranlarının sürdürülebilir kaynak yönetimi açısından önemli sorunlar yarattığı da görülmüştür. Bu kapsamda, tedarik zincirinin çeşitlendirilmesi, geri dönüşüm teknolojilerinin geliştirilmesi, çevresel sürdürülebilirliğin güçlendirilmesi ve yüksek katma değerli üretim kapasitesinin artırılması, NTE’lere yönelik küresel stratejilerin temel bileşenleri olarak değerlendirilmektedir. Çalışma, NTE’lerin 21. yüzyılda maden arz güvenliği, teknolojik rekabet, ekonomik kalkınma ve jeopolitik dengeler üzerinde belirleyici rol oynayan stratejik doğal kaynaklar olduğunu / olacağını ortaya koymaktadır.

Keywords

References

  1. American Resources Corporation (AREC) (2026). Leading the critical mineral and rare earth supply chain. AREC Publication.
  2. Binnemans, K., Jones, P. T., Blanpain, B., Van Gerven, T., Yang, Y., Walton, A., & Buchert, M. (2013). Recycling of rare earths: A critical review. Journal of Cleaner Production, 51, 1-22. http://dx.doi.org/10.1016/j.jclepro.2012.12.037
  3. British Geological Survey (BGS) (2025). Global rare earth element mines, deposits and occurrences map. https://www.bgs.ac.uk/mineralsuk/download/global-rare-earth-element-mines-deposits-and-occurrences-map/
  4. Cebe, I. Z., Karvan, Z., Yolveren, O., Çimen, O. (2020). Nadir toprak elementleri, Orta Asya’daki cevherleşme alanları: Türkiye için olası iş birlikleri. B.’ enerji notları BEN. 39. Bilkent Üniversitesi. İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi.
  5. Chavan, S. (2026). Metals & minerals / rare earth elements (REE) market. https://www.persistencemarketresearch.com/market-research/rare-earth-elements-market.asp
  6. Çimen, O. & Dönmez, C. (2026). Nadir toprak elementlerinin jeolojik oluşum ortamları: Dünya ve Türkiye’den örnekler. Türkiye Jeoloji Bülteni, 69(2), 225-256. doi:10.25288/tjb.1845293
  7. Demir, I, Ayten, A.M., Top, S., Altiner, M., Kursunoğlu, S. (2026). Rare earth elements in the global economy: usage, recovery and the quest for supply security-a review. Mining, Metallurgy & Exploration, 43, 2061-2092. https://doi.org/10.1007/s42461-026-01559-3
  8. Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) (1995). Madencilik özel ihtisas komisyonu endüstriyel hammaddeler alt komisyonu nadir toprak elementleri çalışma grubu raporu. DPT Yayını.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Economic Geography

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 15, 2026

Submission Date

July 30, 2026

Acceptance Date

September 14, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 2

APA
Oral, M. (2026). Nadir Toprak Elementlerinin Coğrafi Boyutu. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, 2, 1-17. https://doi.org/10.7596/abbad.2007119
AMA
1.Oral M. Nadir Toprak Elementlerinin Coğrafi Boyutu. ABBAD. 2026;(2):1-17. doi:10.7596/abbad.2007119
Chicago
Oral, Muhammed. 2026. “Nadir Toprak Elementlerinin Coğrafi Boyutu”. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, nos. 2: 1-17. https://doi.org/10.7596/abbad.2007119.
EndNote
Oral M (September 1, 2026) Nadir Toprak Elementlerinin Coğrafi Boyutu. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi 2 1–17.
IEEE
[1]M. Oral, “Nadir Toprak Elementlerinin Coğrafi Boyutu”, ABBAD, no. 2, pp. 1–17, Sept. 2026, doi: 10.7596/abbad.2007119.
ISNAD
Oral, Muhammed. “Nadir Toprak Elementlerinin Coğrafi Boyutu”. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi. 2 (September 1, 2026): 1-17. https://doi.org/10.7596/abbad.2007119.
JAMA
1.Oral M. Nadir Toprak Elementlerinin Coğrafi Boyutu. ABBAD. 2026;:1–17.
MLA
Oral, Muhammed. “Nadir Toprak Elementlerinin Coğrafi Boyutu”. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, no. 2, Sept. 2026, pp. 1-17, doi:10.7596/abbad.2007119.
Vancouver
1.Muhammed Oral. Nadir Toprak Elementlerinin Coğrafi Boyutu. ABBAD. 2026 Sep. 1;(2):1-17. doi:10.7596/abbad.2007119