TR
EN
Beslenme paradoksu: ultra-işlenmiş gıdaların biyolojik, davranışsal ve toplumsal yansımaları üzerine bir derleme
Abstract
Amaç: Bu derleme, ultra-işlenmiş gıdaların biyolojik, davranışsal ve toplumsal yansımalarını "Beslenme Paradoksu" çerçevesinde ele alarak, ultra-işlenmiş gıda tüketimini belirleyen mekanizmaları ve sağlık üzerindeki etkilerini bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Kapsam: Literatür taraması, ultra-işlenmiş gıda tüketiminin vücut ağırlığı artışı, metabolik mekanizmalar, psikolojik ve sosyal etkenler ile kronik hastalık riskleri üzerindeki etkilerini incelemiştir. Ayrıca NOVA sistemi gibi sınıflandırma yaklaşımları eleştirel bir perspektifle değerlendirilmiştir.
Ana Temalar/Bulgular: Ultra-işlenmiş gıda tüketimi, hormonal dengesizlikler, bağırsak mikrobiyotası değişiklikleri, bağımlılık potansiyeli ve düşük sosyoekonomik durum gibi faktörlerle ilişkilidir. Kardiyovasküler hastalıklar, tip 2 diyabet, bazı kanser türleri, metabolik sendrom, mortalite riski ve depresyon gibi kronik hastalıklarla güçlü bağlantıları tespit edilmiştir. Tüketicinin, ultra-işlenmış gıdaların potansiyel zararlarını bilmesine rağmen ürüne yönelimi, ekonomik uygunluk, ulaşılabilirlik ve pazarlama stratejileri gibi etkenlerle açıklanmaktadır.
Sonuç: Bu derleme, ultra-işlenmiş gıdaların yarattığı "Beslenme Paradoksu"nun üstesinden gelmek için multidisipliner müdahale stratejilerine acil ihtiyaç olduğunu göstermektedir. Bireysel çabalardan öte, gıda sistemlerinde köklü değişiklikler ve güçlü halk sağlığı politikaları gereklidir. Gelecek çalışmalar, beslenme ve psikopatoloji arasındaki kesişim noktalarına odaklanarak daha bütüncül yaklaşımlar geliştirmelidir.
Keywords
References
- Asensi, M. T., Napoletano, A., Sofi, F. ve Dinu, M., (2023). Low-grade inflammation and ultra-processed foods consumption: A review. Nutrients, 15, 1546. doi: 10.3390/nu15061546
- Babalola, O. O., Akinnusi, E., Ottu, P. O., Bridget, K., Oyubu, G., Ajiboye, S. A., ... Iwaloye, O., (2025). The impact of ultra-processed foods on cardiovascular diseases and cancer: Epidemiological and mechanistic insights. Aspects of Molecular Medicine, 100072. doi: 10.1016/j.amolm.2025.100072
- Baker, P., Machado, P., Santos, T. M., Sievert, K., Backholer, K., Hadjikakou, M., ... Lawrence, M., (2020). Ultra-processed foods and the nutrition transition: Global, regional and national trends, food systems transformations and political economy drivers. Obesity Reviews, 21, e13126. doi: 10.1111/obr.13126
- Braesco, V., Souchon, I., Sauvant, P., Haurogné, T., Maillot, M., Féart, C. ve Darmon, N., (2022). Ultra-processed foods: how functional is the NOVA system? European Journal of Clinical Nutrition, 76, 1245-1253. doi: 10.1038/s41430-022-01099-1
- Canhada, S., Vigo, Á., Luft, V. C., Levy, R. B., Matos, S. M. A., Molina, M. del C. B., ... Schmidt, M. I., (2023). Ultra-processed food consumption and increased risk of metabolic syndrome in adults: The ELSA-Brasil. Diabetes Care, 46, 369-376. doi: 10.2337/dc22-1505
- Çelik, Ö. M., Güler, Ü. ve Ekici, E. M., (2025). Factors affecting ultraprocessed food consumption: Hedonic hunger, food addiction, and mood. Food Science & Nutrition, 13, e70248. doi: 10.1002/fsn3.70248
- Chen, X., Zhang, Z., Yang, H., Qiu, P., Wang, H., Wang, F., ... Nie, J., (2020). Consumption of ultra-processed foods and health outcomes: A systematic review of epidemiological studies. Nutrition Journal, 19, 86. doi: 10.1186/s12937-020-00604-1
- Crimarco, A., Landry, M. J. ve Gardner, C. D., (2022). Ultra-processed foods, weight gain, and co-morbidity risk. Current Obesity Reports, 11, 80-92. doi: 10.1007/s13679-021-00460-y
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Nutritional Science, Food Properties, Public Health Nutrition
Journal Section
Other
Publication Date
July 20, 2026
Submission Date
January 23, 2026
Acceptance Date
February 13, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 21 Number: 73
APA
Selvi, S., & Ergün, C. (2026). Beslenme paradoksu: ultra-işlenmiş gıdaların biyolojik, davranışsal ve toplumsal yansımaları üzerine bir derleme. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, 21(73), 109-128. https://izlik.org/JA75RR83UL
AMA
1.Selvi S, Ergün C. Beslenme paradoksu: ultra-işlenmiş gıdaların biyolojik, davranışsal ve toplumsal yansımaları üzerine bir derleme. ABMYO Dergisi. 2026;21(73):109-128. https://izlik.org/JA75RR83UL
Chicago
Selvi, Sema, and Can Ergün. 2026. “Beslenme Paradoksu: Ultra-Işlenmiş Gıdaların Biyolojik, Davranışsal Ve Toplumsal Yansımaları üzerine Bir Derleme”. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi 21 (73): 109-28. https://izlik.org/JA75RR83UL.
EndNote
Selvi S, Ergün C (July 1, 2026) Beslenme paradoksu: ultra-işlenmiş gıdaların biyolojik, davranışsal ve toplumsal yansımaları üzerine bir derleme. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi 21 73 109–128.
IEEE
[1]S. Selvi and C. Ergün, “Beslenme paradoksu: ultra-işlenmiş gıdaların biyolojik, davranışsal ve toplumsal yansımaları üzerine bir derleme”, ABMYO Dergisi, vol. 21, no. 73, pp. 109–128, July 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA75RR83UL
ISNAD
Selvi, Sema - Ergün, Can. “Beslenme Paradoksu: Ultra-Işlenmiş Gıdaların Biyolojik, Davranışsal Ve Toplumsal Yansımaları üzerine Bir Derleme”. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi 21/73 (July 1, 2026): 109-128. https://izlik.org/JA75RR83UL.
JAMA
1.Selvi S, Ergün C. Beslenme paradoksu: ultra-işlenmiş gıdaların biyolojik, davranışsal ve toplumsal yansımaları üzerine bir derleme. ABMYO Dergisi. 2026;21:109–128.
MLA
Selvi, Sema, and Can Ergün. “Beslenme Paradoksu: Ultra-Işlenmiş Gıdaların Biyolojik, Davranışsal Ve Toplumsal Yansımaları üzerine Bir Derleme”. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, vol. 21, no. 73, July 2026, pp. 109-28, https://izlik.org/JA75RR83UL.
Vancouver
1.Sema Selvi, Can Ergün. Beslenme paradoksu: ultra-işlenmiş gıdaların biyolojik, davranışsal ve toplumsal yansımaları üzerine bir derleme. ABMYO Dergisi [Internet]. 2026 Jul. 1;21(73):109-28. Available from: https://izlik.org/JA75RR83UL