Enerji Güvenliği Bağlamında Türkiye'nin Rusya ve Avrupa Birliği ile Enerji İlişkileri

Year 2025, Volume: 15 Issue: 2, 401 - 428, 31.12.2025

Serdar Yılmaz , Özgür Yılmaz

https://doi.org/10.31679/adamakademi.1457232

Abstract

Enerji güvenliği, küresel ekonominin en önemli bileşenlerinden biri olmakla beraber ekonomik ve sosyal gelişimin önemli bir parçası, sürdürülebilir kalkınmanın temel faktörü ve ülkelerin ulusal ve uluslararası politikalarını belirleyen stratejik bir etkendir. Sanayileşme ve teknolojinin gelişmesiyle birlikte enerji güvenliği; küresel, bölgesel ve yerel ölçekte günlük hayatın ayrılmaz bir parçası olmuştur. Nitekim Türkiye’nin enerji güvenliği meselesi de yerel kaynakların, ithalat bağımlılığının, jeopolitik dinamiklerin ve bölgesel iş birliğinin hassas bir şekilde değerlendirilmesini gerektiren çok yönlü bir meseledir. Türkiye enerji sektörünü geliştirmeye devam ederken ve komşularıyla yapıcı enerji ilişkilerini konsolide ederken bu zorlukların üstesinden gelmek, sürdürülebilir, çeşitlendirilmiş ve güvenli bir enerji geleceği sağlamak için oldukça önemlidir. Bu çalışmada Türkiye’nin enerji güvenliği bağlamında Rusya ve Avrupa Birliği (AB) ile enerji ilişkileri değerlendirilmektedir. Türkiye’nin enerji güvenliğinin önündeki potansiyel risklere odaklanılmaktadır. Bu bağlamda çalışmada şu sorulara yanıt aranacaktır: Türkiye’nin enerji arzı güvenliğinde ve bağımsızlığında karşılaşabileceği potansiyel riskler nelerdir? Türkiye’nin Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) dönemindeki enerji politikaları nasıl şekillenmiştir? Türkiye’nin AB ile enerji iş birliği nasıl şekillenmektedir? Türkiye’nin Rusya ile enerji iş birliğinin potansiyel avantajları ve riskleri nelerdir? Doğu Akdeniz’deki son gelişmeler Türkiye’nin enerji ilişkilerini nasıl etkilemiştir? Sorulara verilen yanıtlar doğrultusunda Türkiye’nin enerji güvenliğini sağlamak için enerji kaynaklarını çeşitlendirmesi ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yatırım yapması gerektiği ile enerji altyapısının güçlendirilmesi, bölgesel iş birliğinin teşvik edilmesi neticesinde enerji arzı güvenliğinin daha rahat sağlanabileceği sonuçlarına ulaşılmıştır.

Keywords

Enerji Güvenliği , Türkiye , Rusya , Avrupa Birliği , Enerji İlişkileri

Ethical Statement

Etik beyan gerektiren bir çalışma değildir.

Supporting Institution

Yok

Thanks

Yok

Türkiye's Energy Relations with Russia and the European Union in the context of Energy Security

Abstract

Energy security is one of the most crucial components of the global economy, as well as a significant aspect of economic and social development. It is considered a fundamental factor in sustainable development and a strategic influence shaping both national and international policies of countries. With the advancement of industrialization and technology, energy security has become an inseparable part of daily life at the global, regional, and local levels. Indeed, Türkiye’s energy security issue is multifaceted, requiring a sensitive evaluation of local resources, import dependency, geopolitical dynamics, and regional cooperation. Overcoming these challenges while continuing to develop its energy sector and consolidate constructive energy relations with its neighbors is crucial for Türkiye to ensure a sustainable, diversified, and secure energy future. This study evaluates Türkiye’s energy relations with Russia and the European Union (EU) within the context of its energy security. It focuses on potential risks to Türkiye’s energy security and seeks to answer the following questions: What are the potential risks to Türkiye’s energy supply security and independence? How have energy policies evolved during the Justice and Development Party (AK Party) era in Türkiye? How is Türkiye’s energy cooperation with the EU evolving? What are the potential benefits and risks of Türkiye’s energy cooperation with Russia? How have recent developments in the Eastern Mediterranean affected Türkiye’s energy relations? Based on the answers to these questions, it is concluded that diversifying energy sources, investing in renewable energy, strengthening energy infrastructure, and promoting regional cooperation are essential measures for Türkiye to ensure energy supply security.

Keywords

Energy Security , Türkiye , Russia , European Union , Energy Relations

Ethical Statement

No need for an ethical statement

Supporting Institution

Not applicable

Thanks

Not applicable

References

• Altunyuva, F. B. (2021). Çok Boyutlu Bir Kavram Olarak Enerji Güvenliği: Türkiye’de Enerji Güvenliği Alanındaki Politika Yapıcı Aktörlerin Rolü, Doktora Tezi, İstanbul, Maltepe Üniversitesi.
• Altun, Y., ve İşleyen, Ş. (2018). Bazı OECD Ülkelerinde Yenilenebilir Enerji Kaynaklarından Elektrik Üretimine Yönelim Üzerine Ampirik Bir Çalışma. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(3), 1577-1590.
• Anadolu Ajansı. (2022). “Gaz Tedarikinde Köşeye Sıkışan AB’nin Kaynak Arayışında Güney Gaz Koridoru Öne Çıkıyor” https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/gaz-tedarikinde-koseye-sikisan-abnin-kaynak-arayisinda-guney-gaz-koridoru-one-cikiyor/2751651(Erişim Tarihi 03.03.2024)
• Avrupa Birliği Başkanlığı. (2023). “TR-AB Mali İşbirliği” https://www.ab.gov.tr/tr-ab-mali-isbirligi_5.html (Erişim Tarihi 01.01.2024)
• Aydın, A. (2016). Türkiye ile Rusya Arasındaki Doğalgaz İşbirliğinin Türkiye’nin Enerji Güveliğine Etkisi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 9(43), 744-755.
• Bilgin, M. (2010). Turkey’s Energy Strategy: What Difference Does It Make to Become an Energy Transit Corridor, Hub or Center?, UNISCI Discussion Papers, 23, 113-128.
• Bilgin, M. (2012). Türkiye’nin Enerji Güvenliği ve Bölgesel İlişkileri. XXI. Yüzyılda Türk Dış Politikasının Analizi içinde (ss. 779-800). Sönmezoğlu, Özgür Baklacıoğlu ve Terzi (Ed.). İstanbul: DER Yayınları.
• Bilgin, M. (2017). The Shale Revolution and Beyond: Has Turkey Faced the Consequences of US Energy Transition?. Perceptions: Journal of International Affairs, 22(2), 4-30.
• Biresselioğlu, M. E. (2019). Clashing Issues in the Eastern Mediterranean: What About Turkey? Insight Turkey, 21(4), 115-134.
• Bremmer, I ve Johnston, R. (2009) “The Rise and Fall of Resource Nationalism,” Survival, Vol. 51, No. 2, April, ss. 149-158.
• Caşın, M. H., Nifti, E. ve Gücüyener, A. (2015). Kritik Enerji Altyapı Güvenliği El Kitabı. Hazar Strateji Enstitüsü.
• Çelikpala, M. (2022). “Doğu Akdeniz’de İşbirliğini Enerji Üzerinden Okumak”, Panorama, https://www.uikpanorama.com/blog/2022/10/10/hbv1/ (Erişim Tarihi 09.02.2024)
• Christie, E. H., Franco, J., Urban, W ve Wirl, F. (2010). China's foreign oil policy: genesis, deployment and selected effects, FIW-Research Reports, No. 2009/10-03, FIW - Research Centre International Economics, Vienna
• Çoban, O., ve Kılınç, N. Ş. (2016). Enerji Kullanımının Çevresel Etkilerinin İncelenmesi. Marmara Coğrafya Dergisi, (33), 589-606.
• Daily Sabah. (2023). Türkiye Launches Black Sea Gas Deliveries in Historic Milestone. https://www.dailysabah.com/business/energy/turkiye-launches-black-sea-gas-deliveries-in-historic-milestone (Erişim Tarihi 01.02.2024)
• Demirbaş, A. (2003). Energy and Environmental Issues Relating to Greenhouse Gas Emissions in Turkey. Energy Conversion and Management, 44(1), 203-213.
• Erdem, K. ve Şenel, M. C. (2013). Dünyada ve Türkiye’de Enerji Durumu-Genel Değerlendirme. Mühendis ve Makina, 54(639), 32-44.
• European Commission. (2014). European Energy Security Strategy. Brussels. s.2. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52014DC0330 (Erişim Tarihi 02.02.2024)
• Faus, P. (2021). The Impact of AKP’s Nuclear Policy on Turkey’s (Energy) Security (Master’s Thesis), Masaryk University Department of International Relations and European Studies, Faculty of Social Studies.
• Fraser, S. (2022). “No waiting”: Turkey, Russia to act on Putin’s gas hub offer. The Independent. https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/vladimir-putin-ap-recep-tayyip-erdogan-turkey-russia-b2202773.html (Erişim Tarihi 24.11.2024)
• Haghighi, S. S. (2007). Energy Security: The External Legal Relations of the European Union with Major Oil and Gas Supplying Countries. United Kingdom: Hart Publishing.
• Harunoğulları, M. (2020). Enerji Dağıtım Merkezi Perspektifinden Türkiye’nin Enerji Jeopolitiği. Mukaddime, 11(1), 177-211.
• Hatipoğlu, E. (2019). Enerji Güvenliği, Güvenlik Yazıları Serisi, No: 44, Kasım. DOI:10.13140/RG.2.2.30702.56643 (Erişim Tarihi 21.02.2024)
• Goldman, I. M. (2008). Petrostate: Putin, Power and the new Russia, Oxford University Press, Oxford. Göral, E. (2023). The Impact of Energy Security on Turkish Foreign Policy. LAÜ Sosyal Bilimler Dergisi, XIV(I), 88-103.
• Independent Türkçe. (2024). “Rus gazetesi: Türkiye, Rusya’dan kömür alımını artırıp doğalgaz ithalatını azalttı” (Erişim Tarihi 15.03.2024)
• International Energy Agency. (2021). Turkey 2021 Energy Policy Review. IEA.
• International Energy Agency. (2024). Energy System of Türkiye. https://www.iea.org/countries/turkiye (Erişim Tarihi 13.03.2024)
• International Energy Security: Common Concept for Energy Producing, Consuming and Transit Countries. pp. 1-28, https://www.energycharter.org/fileadmin/DocumentsMedia/Thematic/International_Energy_Security_2015_en.pdf (Erişim Tarihi 11.03.2024).
• İpek, P. (2012). “Enerji Güvenliğinin Ekonomi Politiği ve Türk Dış Politikası”, Dış Politika Teorileri Bağlamında Türk Dış Politikası’nın Analizi Cilt I, (Der) Ertan Efegil ve Rıdvan Kalaycı, Nobel Yayıncılık, Ankara.
• Kabakçı, F. (2023). “Türkiye’nin doğal gaz depolama kapasitesi 13,4 milyar metreküpe çıkacak”. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/turkiyenin-dogal-gaz-depolama-kapasitesi-13-4-milyar-metrekupe-cikacak/3076742 (Erişim Tarihi 18.03.2024)
• Koulouri, A. ve Mouraviev, N. (2019). Energy Security Policy Challenges and Solutions for Resource Efficiency. Switzerland: Palgrave Macmillan.
• KPMG Türkiye. (2023). Enerji Sektörel Bakış 2023. İstanbul.
• Kruyt, B., Vuuren, D.P., Vries, H. J. M,. Ve Groenenberg, H. (2009). “Indicators for energy security”, Energy Policy Elsevier, 37(6), 2166–2181.
• Özev, M. H. (2017). Küresel Denklemde Türkiye’nin Enerji Güvenliği. SETA.
• Özdemir, B. Z. (2024). Türkiye’nin Petrol Üretimi ve Gabar Petrolü. SETA. https://www.setav.org/odak/odak-turkiyenin-petrol-uretimi-ve-gabar-petrolu (Erişim Tarihi 20.11.2024)
• Roberts, P. (2014). The End of Oil: On the Edge of a Perilous New World. New York: Houghton Mifflin Company.
• Roberts, J. (2004). The Turkish Gate: Energy Transit and Security Issues. Turkish Policy Quarterly, 3(4), 17–45.
• Sali, Ö. M. (2022). Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasında Doğu Akdeniz Adaları. Uluslararası İlişkiler ve Diplomasi, 5(1), 38-61.
• Selçuk, I. Ş. (2010). Küresel Isınma, Türkiye’nin Enerji Güvenliği ve Geleceğe Yönelik Enerji Politikaları. Ankara: Ankara Barosu Yayınları.
• Siddi, M. (2019). The EU’s Botched Geopolitical Approach to External Energy Policy: The Case of the Southern Gas Corridor. Geopolitics, 24(1), 124-144.
• Stevens, P. (2008). “National Oil Companies and International Oil Companies in the Middle East: Under the Shadow of Government and the Resource Nationalism Cycle,” Journal of World Energy Law & Business, Vol. 12, No. 1, ss. 5-30.
• Şahin, M. O. ve Şahin, S. (2017). 1980 Sonrası Hükümet Programlarında Türkiye’nin Değişen Enerji Politikaları, Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 7(13), 72-82.
• Tagliapietra, S. (2012). The Rise of Turkey and the New Mediterranean Challenges and Opportunities for Energy Cooperation in a Region in Transition.
• Tagliapietra, S., ve Zachmann, G., (2015). Designing A New EU-Turkey Strategic Gas Partnership, Bruegel Policy Contribution.
• TANAP. (2024). TANAP Projesi. https://www.tanap.com/tanap-projesi (Erişim Tarihi 18.03.2024)
• Tanchum, M. (2021). Eastern Mediterranean Energy and Regional Cooperation: 2021 Outlook, IEMed. Mediterranean Yearbook 2021, 80-84.
• Tanıtım ve Medya Başkanlığı. (2015). AK Parti 2002 Genel Seçimleri Seçim Beyannamesi. https://www.akparti.org.tr/media/318780/3-kasim-2002-genel-secimleri-secim-beyannamesi-sayfalar.pdf (Erişim Tarihi: 20.11.2024)
• T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2024). Doğal Gaz. https://enerji.gov.tr/bilgi-merkezi-enerji-dogalgaz (Erişim Tarihi 20.11.2024)
• T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2024). Elektrik. https://enerji.gov.tr/bilgi-merkezi-enerji-elektrik (Erişim Tarihi: 19.03.2024)
• T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2024). Kömür. https://enerji.gov.tr/bilgimerkezi-tabiikaynaklar-komur (Erişim Tarihi: 22.11.2024)
• Tozar, B. ve Güzel, E. (2011). Enerji Lojistiği Perspektifinde Hazar Petrollerinin Türk Boğazlarına Etkileri. Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi, 3(2), 1-14.
• Turan, C. (2018) 1980 Sonrası Türkiye’nin Enerji Politikası, (Yüksek Lisans Tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• World Energy Council/Oliver Wyman (2018). World Energy Trilemma Index. United Kingdom: WEC. s.9
• Yergin, D. (2011). The Quest. New York: The Penguin Press.
• Yergin, D. (2012). The Quest: Energy, Security, and the Remaking of the Modern World. London: Penguin Books.
• Yılmaz, S. (2017). “Doğal Kaynak Milliyetçiliği Bağlamında Rusya-Avrupa Birliği İlişkilerinde Bir Dış Politika Aracı Olarak Enerji”, Uluslararası İlişkilerde Güvenlik Kuramları, (Ed.), Sibel Turan, Nergiz Özkural Köroğlu, London: TP London Press.
• Yorkan, A. (2009). Avrupa Birliği’nin Enerji Politikası ve Türkiye’ye Etkileri. Bilge Strateji, 1(1), 24-39.