2024 Türkçe Dersi Öğretim Programının ve Dinleme/İzleme Öğrenme Çıktılarının Değerlendirilmesi: Teori ve Uygulama

Abstract

Bu çalışmada Türkçe öğretmenleri ve alan uzmanlarının görüşleri doğrultusunda 2024 Türkçe Dersi Öğretim Programı’nın ve programdaki dinleme/izleme öğrenme çıktılarının uygulanabilirliğinin ve niteliğinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması kullanılarak yapılandırılmıştır. Çalışmada Millî Eğitim Bakanlığına bağlı ortaokul ve imam hatip ortaokullarında görev yapan, 2024 Türkçe Dersi Öğretim Programı’nı (TDÖP) 5. sınıflarda uygulayan 11 Türkçe öğretmeni ile dinleme/izleme alanında akademik çalışmalar yapan ve dersler veren 6 öğretim elemanı amaçlı örnekleme yöntemiyle çalışma grubu olarak belirlenmiştir. Veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Toplanan veriler içerik analizi tekniğiyle analiz edilmiş ve yorumlanmıştır. Bulgulara göre, programın teoride iyi ancak uygulanmasının güç olduğu, dinleme/izleme öğrenme çıktılarının açıklamaya muhtaç olduğu, atölye çalışmalarının faydalı ancak yoğunluğu nedeniyle uygulanmasının zor olduğu, dinleme/izleme strateji, yöntem ve tekniklerinin yeterli olduğu, dinleme/izleme metinlerinin yalnızca dinlemeye yönelik olduğu, izleme metinlerine ve multimedya destekli etkinliklere yer verilmesi gerektiği sonuçlarına ulaşılmıştır.

Keywords

• Türkçe Dersi Öğretim Programı
• dinleme/izleme
• öğrenme çıktısı
• öğretmen görüşleri
• öğretim elemanı görüşleri

Evaluation of the 2024 Turkish Language Curriculum and Listening/Viewing Learning Outcomes: Theory and Practice

Abstract

In this study, in line with the opinions of Turkish language teachers and field experts, the aim is to reveal the applicability and quality of the 2024 Turkish Language Curriculum and the listening/viewing learning outcomes. This study was structured using a case study as a qualitative research method. In this study, 11 Turkish language teachers working in lower-secondary schools and Imam Hatip lower-secondary schools affiliated to the Ministry of National Education (MoNE), implementing the 2024 Turkish Language Curriculum in 5th grades as well as 6 lecturers who conduct academic studies and deliver courses on listening/viewing, were determined as the study group by a purposeful sampling method. In this study, a semi-structured interview form prepared by the researchers was used as a data collection tool. The data obtained were analyzed through the content analysis and categorized and interpreted. According to the findings, it was concluded that the curriculum was good in theory but challenging to implement, the listening/viewing learning outcomes needed explanation, the workshops were useful but challenging to implement due to their intensity, the listening/monitoring strategies, methods and techniques were sufficient, the listening/viewing texts were only for listening, and the curriculum should include monitoring texts and multimedia supported activities.

Keywords

• Turkish Language Curriculum
• listening/viewing
• learning outcomes
• teacher opinions
• lecturer opinions

References

1. Akpınar, B., Özer, B., Oral, B. ve Köksalan, B. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin program geliştirme ve felsefi düzlemde analizi. Ekev Akademi Dergisi, 99, 59-73.
2. Aktaş, E. ve Eş, A. T. (2024). 2019 ve 2024 Ortaokul Türkçe dersi öğretim programlarının okuma becerisi bağlamında karşılaştırılması. Journal of History School, 17(73), 3527-3556.
3. Berk, Ş. ve Özer, B. (2024). “Türkiye yüzyılı” maarif modeli (TYMM) öğretim programlarına ilişkin düşünceler. Journal of History School, 17(73), 3241-3256.
4. Bobbitt, J. F. (2017). Eğitim programı (Çev: M. E. Rüzgar), Ankara: Pegem Akademi.
5. Bulut, B. (2013). Etkin dinleme eğitiminin dinlediğini anlama, okuduğunu anlama ve kelime hazinesi üzerine etkisi (Yüksek lisans tezi). Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
6. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2024). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
7. Creswell, J. W. (2009). Research design: Qualitative, quantitative and mixed methods approaxhes (3rd. edition). CA: Sage.
8. Creswell, J. W. (2012). Educational research: planning, conducting, and evaluating quantitive and qualitive research. London: Pearson.

9. Çağ, H. D. (2025). 2024 ortaokul Türkçe öğretim programındaki dinleme/izleme öğrenme çıktılarının 5. sınıf ders kitabındaki görünümleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(1), 249-265.
10. Çarkıt, C. ve Altun, K. (2020). Ortaokul Türkçe derslerinde eleştirel dinleme/izleme uygulamaları üzerine bir eylem araştırması. OPUS- Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(25), 3497-3527.
11. Doğan, Y. (2014). Dinleme eğitimi: Kuram, uygulama, ölçme ve değerlendirme. Güzel, A. ve Karatay, H. (Ed.), Türkçe öğretimi el kitabı içinde (ss. 151-180). Ankara: Pegem Akademi.
12. Doğan, Y. (2019). Dinleme/izleme becerisi ile Türkçe dersi öğretim programında bu becerinin geliştirilmesi için önerilen yöntemlere yönelik bir analiz. Milli Eğitim Dergisi 48(1), 31-56.
13. Doğan, F. N. (2024). Türkçe ders kitaplarındaki dinleme/izleme metinlerine yönelik etkinlikler. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (41), 19-37.
14. Durukan, E. (2013). Öğretmen görüşleri açısından Türkçe dersi öğretim programı kazanımları. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 5(8), 1-14.
15. Duyul, S., Duyul, Y., Kesman, M. ve Kesman, M. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli konusunda öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 5(3), 1-19.
16. Emiroğlu, S. (2013). Türkçe öğretmeni adaylarının dinleme sorunlarına ilişkin görüşleri. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Türkçenin Eğitimi Öğretimi Özel Sayısı, 6(11), 269-304.
17. Epçaçan, C. (2013). Temel bir dil becerisi olarak dinleme ve dinleme eğitimi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Türkçenin Eğitim ve Öğretimi Özel Sayısı, 11, 331-352.
18. Erkek, G. S., & Duru, K. (2024). Ortaokul Türkçe ders kitaplarının K12 Beceriler Çerçevesi’nde belirlenen dinleme/izleme alan becerilerine göre incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 53(241), 453-472.
19. Fisher, D. and Frey, N. (2008). Better learning through structured teaching: A framework for the gradual release of responsibility, association for supervision and curriculum development, Alexandria: ASCD. https://eric.ed.gov/?id=ED509133
20. Garip, S. ve Göçer, A. (2022). Türkçe dersi etkileşimli sınıf ortamlarında dinleme becerisinin gelişimi ve değerlendirilmesi. Journal of Multidisciplinary Studies in Education, 6(4), 112-132.
21. Göçer, A. ve Akgül, O. (2024). Türkçe dersi dinleme/izleme becerisinin geliştirilmesinde kısa filmlerin kullanımı. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 11(22), 67-87.
22. Gündüz, A., ve Demir, S. (2020). Dinleme stratejilerinin uygulanabilirliğine dair Türkçe öğretmenlerinin görüşleri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 4(9), 1697-1719.
23. Hansen, A. (2003). İletişim araştırmalarında içerik çözümlemesi. Ankara: Alternatif Yayınları.
24. Hiner, A. (2016). Critical listening: The key to effective communication. California: Winthrop University. http://www2.winthrop.edu/login/uc/hmxp/files/CriticalListening.pptx
25. Holmes, N. G., Wieman, C. E., & Bonn, D. (2015). Teaching critical thinking. Proceedings of the National Academy of Sciences, 112(36), 1199-1204.
26. İncekara, R. ve Alver, M. (2023). İlkokul ve ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki dinleme/izleme metinlerinin tür ve kazanımlara uygunluğu. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 15(29), 504-528.
27. İşeri, K. ve Yılmaz, İ. (2008). Dinleme edimine ilişkin etkinliklerin değerlendirilmesi. Dil Dergisi, 139, 7-24.
28. İşeri, K. ve Baştuğ, M. (2016). Yeni Türkçe dersi öğretim programının değerlendirilmesi. International Journal of Language Academy, 4(4), 17-35.
29. Kaplan, K. ve Demir, M. (2022). Türkçe dersi öğretim programının (2019) bağlam-girdi-süreç-ürün (CIPP) modeli ile değerlendirilmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 13(1), 770-785.
30. Karadağ, Ö. (2012). Anlama becerileri açısından Türkçe dersi öğretim programı (6, 7, 8. sınıflar)’na eleştirel bir bakış. Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 36(1), 97-110.
31. Karakoç Öztürk, B. Ve Alyaprak, A. M. (2024). 2019 ve 2024 ortaokul Türkçe dersi öğretim programlarının eğitim programı ögeleri açısından değerlendirilmesi. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 9(2), 1122-1158.
32. Kaya, M. ve Aydın, E. (2024). 2019 Türkçe dersi öğretim programı ile 2024 Türkçe dersi öğretim programının karşılaştırılması. Harran Maarif Dergisi, 9(1), 108-146.
33. Kayman, F. ve Özdemir, H. (2025). 2024 ortaokul Türkçe dersi öğretim programı: öğretmen görüşleri ve öneriler. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 14(2), 517-531.
34. Kelly, A. V. (2009). The cirruculum: Theory and practice. London: SAGE.
35. Kember, D. ve McNaught, C. (2007) Enchancing university teaching: lessons from research into award-winning teachers, London: Routledge.
36. MEB. (2024). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı (5, 6, 7, ve 8. sınıflar). Ankara: MEB Devlet Kitapları Müdürlüğü.
37. Memiş, M. ve Kalyoncu, M. R. (2024). 2024 Türkçe öğretim programı ile 2019 Türkçe Öğretim Programı’nın karşılaştırmalı incelenmesi. International Journal of Language Academy, 12(2), 176-199.
38. Miles, M. B., & Huberman, M. A. (1994). An expanded sourcebook qualitative data analysis. London: Sage.
39. Mutlu, H. H., Süğümlü, Ü. ve Çinpolat, E. (2019). Türkçe dersi öğretim programı (2018) temelinde hazırlanan ortaokul Türkçe ders kitaplarının öğretmen görüşleriyle değerlendirilmesi. Milli Eğitim, 48(224), 101-121.
40. Önal, A.ve Maden, S. (2024). Dinleme/izleme eğitimi ile ilgili lisansüstü tezler düzeyinde sunulan öneriler (2015-2021 arası). Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(14), 103-121.
41. Özbay, M. ve Daşöz, T. (2014). Üst biliş ve dinleme eğitimi. Intenational Journal of Languages’ Education and Teaching, 109-130.
42. Özdaş, F. ve Kavan, N. (2024). Türkçe dersi öğretim programına yönelik bir ihtiyaç analizi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 1126-1140.
43. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
44. Peksöz, M. (2024). 2024 İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (1-4. Sınıflar) ile 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı’nın (1-8. Sınıflar) karşılaştırmalı incelemesi. Temel Eğitim, 7(27), 18-33.
45. Priestley, M. ve Biesta G. (2013). Reinventing the curriculum: new trends in curriculum policy and practice. London: Bloomsbury.
46. Purohit, R. (2023). Skills approach to leadership. EPRA International Journal of Environmental Economics, Commerce and Educational Management, 10(2), 23-29.
47. Robertson, A. K. (2004). Etkili dinleme. (Çev.: E. S. Yarmalı). İstanbul: Hayat Yayınları.
48. Sayın, H. ve Doğan, Y. (2023). İlköğretim Türkçe ders kitaplarındaki dinleme/izleme metinlerinin söz varlığı bakımından incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, (65), 512-548.
49. Sevim, O. ve Kaya, E. (2013). Ortaokul Türkçe dersi dinleme eğitimi etkinliklerinin öğretmen görüşleri açısından incelenmesi: Durum çalışması. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 11(1), 277-296.
50. Susar Kırmızı, F. ve Yurdakal, İ. H. (2018). Sınıf öğretmenlerinin 2018 Türkçe öğretim programına ilişkin görüşleri. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırma Dergisi, 5(1), 64-76.
51. Şahin, K., & Köseoğlu, E. (2025). İlkokul Türkçe ders kitaplarının 2024 ilkokul Türkçe dersi öğretim programındaki dinleme/izleme becerileri açısından incelenmesi. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 11(56), 70-94.
52. Şahin, T. G. ve Özcan, M. (2023). Ortaokul Türkçe dersinde dinleme becerisi etkinliklerine ilişkin öğretmen bakış açıları. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(36), 409-425.
53. Şentürk, R. (2025). Dinleme/izleme becerisine ilişkin görev biçimlerinin Türkçe ders kitaplarındaki dağılımı. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(3), 538-559.
54. Uzun, O., Aytan, T. ve Ungan, S. (2022). Türkçe ders kitaplarında yer alan dinleme/izleme metni ve etkinliklerinin Türkçe öğretim programı doğrultusunda incelenmesi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 13, 366-401.
55. Voogt, J. ve Roblin, N. P. (2012). A comparative analysis of international frameworks for 21st century competences: implications for national curriculum policies. Journal of Curriculum Studies, 44(3), 299-321.
56. Walsh, T. (2016). 100 years of primary curriculum development and implementation in Ireland: A tale of a swinging pendulum. Irish Educational Studies, 35(1), 1-16. http://doi.org/10.1080/03323315.2016.1147975
57. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
58. Yıldırım, F. ve Er, O. (2013). Türkçe dersi öğretim programı dinleme/izleme alanı amaç ve kazanımlar boyutunun öğretmen görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 2(2), 231-250.
59. Yıldırım, N. (2025). Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı’nın (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli-2024) konuşma öğrenme alanı bağlamında değerlendirilmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 14(2), 568-586.
60. Yılmaz Abalı, B. (2019). Dinleme becerisi ve sosyal duygusal öğrenme becerisi arasındaki ilişkinin belirlenmesi üzerine bir inceleme (Yüksek lisans tezi). Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Burdur.