Orta Çağ’ın Doğusunda Güç Dengesi: Memlûk-İlhanlı İlişkilerinde Diplomasi, Ticaret ve Barış

Abstract

Bu makale, XIII.-XIV. yüzyıllarda Memlûk Sultanlığı ile İlhanlı Devleti arasındaki siyasî, askerî, diplomatik ve ticari ilişkileri incelemektedir. Devletlerarası ilişkilerde diplomasi her zaman önemli bir unsur olmuştur. Savaşlar, barış antlaşmaları, ticaret ve ticaret güzergâhları büyük ölçüde diplomatik ilişkilerle şekillendirilmiştir. XIII. ve XIV. yüzyıllarda Karadeniz, Anadolu, Bilâdüşşam ve Akdeniz'deki ticaret, Memlûkler ile İlhanlılar arasındaki diplomatik faaliyetlerden doğrudan etkilenmiştir. İlhanlılar diplomatik politikalarını Moğol geleneklerine göre belirlerken, Memlûkler köle temini ve ticari çıkarlarını ön planda tutarak hareket etmiştir. Bu diplomatik ilişkiler Akka Haçlı Krallığı, Altın Orda, Bizans İmparatorluğu ve Kilikya Ermeni Krallığı gibi diğer siyasi aktörleri de etkilemiştir. Barış dönemlerinde ticaret yeni bir boyut kazanmış ve iktisadi ilişkiler canlanmıştır. Makale, Memlûk Sultanlığı ile İlhanlı Devleti arasındaki ilişkilerin savaşlardan ibaret olmadığını; bu ilişkilerde diplomatik temaslar, elçilik heyetleri, geçici barış girişimleri ve ticari çıkarların da belirleyici rol oynadığını ortaya koymaktadır. Özellikle köle ticareti, Anadolu ve Bilâdüşşam ticaret yolları ile Akdeniz-Karadeniz hattındaki ekonomik faaliyetlerin, ilişkilerin şekillenmesinde önemli olduğunu ortaya koymaktadır.

Keywords

• Memlûkler
• İlhanlılar
• Barış
• Diplomasi
• Ticaret

Balance of Power in the Medieval East: Diplomacy, Trade and Peace in Mamluk-Ilkhanid Relations

Abstract

This article examines the political, military, diplomatic, and commercial relations between the Mamluk Sultanate and the Ilkhanid State during the thirteenth and fourteenth centuries. Diplomacy has always been an important element in interstate relations. Wars, peace treaties, trade, and trade routes were largely shaped by diplomatic relations. During the thirteenth and fourteenth centuries, trade in the Black Sea, Anatolia, Bilād al-Shām, and the Mediterranean was directly affected by the diplomatic activities between the Mamluks and the Ilkhanids. While the Ilkhanids determined their diplomatic policies according to Mongol traditions, the Mamluks acted by prioritizing the procurement of slaves and their commercial interests. These diplomatic relations also affected other political actors such as the Crusader Kingdom of Acre, the Golden Horde, the Byzantine Empire, and the Armenian Kingdom of Cilicia. During periods of peace, trade gained a new dimension and economic relations revived. The article reveals that the relations between the Mamluk Sultanate and the Ilkhanid State did not consist solely of wars; diplomatic contacts, embassies, temporary peace initiatives, and commercial interests also played a decisive role in these relations. In particular, it demonstrates that the slave trade, the trade routes of Anatolia and Bilād al-Shām, and the economic activities along the Mediterranean–Black Sea line were important in shaping these relations.

Keywords

• Mamluks
• Ilkhanids
• Peace
• Diplomacy
• Trade

References

1. Abouseif, Doris Behrens. Practising Diplomacy in The Mamluk Sultanate Gifts and Material Culture in The Medieval Islamic World. London-New York: IB Tauris, 2014.
2. Abu-Lughod, Janet. Avrupa Hegemonyasından Önce. Çev. Cansen Mavituna. İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları, 2020.
3. Ağır, Abdullah Mesut. “Sultan Kalavun Devri Memlûk-İlhanlı Münasebetleri II. Humus Savaşı H.679/M.1281.” Akademik Bakış, sy.15 (2008): 1-10.
4. Ağır, Abdullah Mesut. Memlûklarda Ticaret. Konya: Çizgi Yayınları, 2015.
5. Ahmed b. Alî el-Kalkaşendî. Subhu’l-aʿşâ fî Şınâʿati’l-İnşâ. C.1-14. Kahire: 1914.
6. Ahmed b. Alî el-Makrîzî. es-Sülûk li-maʿrifeti düveli’l-mülûk. C.1-8. Ed. Muhammed Abdulkadir Ata. Lübnan: 2018.
7. Akkuş Yiğit, Fatma. “Memlûk-Ermeni Münasebetleri.” Akademik Bakış Dergisi, sy.16, (2015): 171-206.
8. Aktan, Ali. “Memlûk-Haçlı Münasebetleri.” Belleten, sy.237 (1999): 411-452.

9. Aknerli Grigor. Okçu Milletin Tarihi. Çev. Hrant D. Andreasyan. İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2012.
10. Alâeddin Atâ Melik Cüveynî. Tarih-i Cihan Güşa. Çev. Mürsel Öztürk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2013.
11. Algar, Hamid. “Ahmet Teküder.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Erişim 17 Aralık 2025).
12. Alinge, Curt. Moğol Kanunları. Çev. Coşkun Üçok. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2022.
13. Allouche, Adel. “Tegüder’in Kalavun’a Ültimatonu.” Çev. Mustafa Uyar. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, sy.1 (2006): 243-254.
14. Altınordu Devleti Tarihine Ait Metinler. Haz. W. De Tıesenhausen. Çev. İsmail Hakkı İzmirli. İstanbul: Maarif Matbaası, 1941.
15. Amitai, Reuven. “Dangerous Liaisons: Armenian-Mongol-Mamluk Relations (1260-1292).” La Méditerranée des Arméniens (XIIe-XVe siècle). Ed. Gérard Dédéyan, Claude Mutafian. Paris: 2014, 191-206.
16. Ayaz, Fatih Yahya. “Memlük-Türkiye (Anadolu) Selçuklu Münasebetleri.” Selçuklu Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, sy.1 (2016): 73-115.
17. Ayaz, Fatih Yahya. “Memlük-İlhanlı Münasebetlerinde Bir Dönüm Noktası: Şakhab Savaşı (702/1303).” Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sy.15 (2007): 1-32.
18. Bal, Mehmet Suat. “Türkiye Selçukluları, Mısır Memlükleri ve Altın Orda Devleti’nin İlhanlılara Karşı Kurduğu İttifak.” Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, sy.17 (2005): 295-310.
19. Barkan, Ömer Lütfü. “Şark Ticaret Yolları Hakkında Notlar.” İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, sy.4 (1940): 448-456.
20. Barker, Hannah. That Most Precious Merchandise The Mediterranean Trade in Black Sea Slaves 1260-1500. Philadelphia: Philadephia University Press, 2019.
21. Barthold, W. “Gâzân.” Millî Eğitim Bakanlığı İslâm Ansiklopedisi. C.5/1. Ankara: Millî Eğitim Basımevi, 1979: 729-730.
22. Baypars Tarihi II. Çev. M. Şerefüddin Yaltkaya. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2000.
23. Baybars el-Mansuri. et-Tuhfetu’l-Mulûkiyye fi’d Devleti’t-Türkiyye. Çev. Hüseyin Polat. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2016.
24. Beckwith, Christopher I. İpek Yolu İmparatorlukları. Çev. Sinan Akbaytürk. İstanbul: Selenge Yayınları, 2023.
25. Broadbridge, Anne F. “Careers in Diplomacy among Mamluks and Mongols, 658–741/1260 1341.” Mamluk Cairo, a Crossroads for Embassies Studies on Diplomacy and Diplomatics. Ed. Frederic Bauden, Malika Dekkiche. Leiden-Boston: Brill, 2019, 263-301.
26. Cahen, Claude. Osmanlılardan Önce Anadolu. Çev. Erol Üyepazarcı. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2014.
27. Ciocîltan, Virgil. The Mongols and the Black Sea Trade in the Thirteenth and Fourteenth Centuries. Leiden-Boston: Brill, 2012.
28. Demir, Musa. Memlük-Haçlı İlişkileri. Konya: Çizgi Kitap, 2023.
29. Ebû Abdullah Muhammed İbn Battûta Tancî. İbn Battûta Seyahatnâmesi. Çev. A. Sait Aykut. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2019.
30. Ebü’l-Ferec İbnü’l-İbrî. Târîhu Muhtasari’d-Düvel. Çev. Şerafeddin Yaltkaya. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2011.
31. Ersan, Mehmet. Selçuklular Zamanında Anadolu’da Ermeniler. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2019.
32. Esposito, John L. Oxford İslam Sözlüğü. Çev. Nurullah Koltaş. İstanbul: Ayrıntı Yayınları 2013.
33. Favereau, Marie. “The Golden Horde and The Mamluks.” Golden Horde Review, sy.5 (2017): 93-115.
34. Fleet, Kate. Erken Osmanlı Döneminde Türk-Ceneviz Ticareti, Çev. Özkan Akpınar. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2009.
35. Galstyan, A.G. Ermeni Kaynaklarına Göre Moğollar. Çev. İlyas Kemaloğlu. İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2017.
36. Georges Pachymenes. Bizanslı Gözüyle Türkler. Çev. İlcan Bihter Barlas. İstanbul: İlgi Kültür Sanat Yayınları, 2019.
37. Gregory Abû’l-Farac. Abû’l-Farac Tarih. C.2. Çev. Ömer Rıza Doğrul. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1987.
38. Gökhan, İlyas. “Türkiye Selçukluları ile Kilikya Ermenileri Arasındaki Siyasi İlişkiler.” Nevşehir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy.1 (2012): 70-108.
39. Göksu, Erkan. Okla Yükselen Millet. İstanbul: Okçular Vakfı Yayınları, 2018.
40. Gül, Muammer. “Mısır Memlûklarının Hudud Kalesi Rumkale ve Anadolu’da Memlûk İzleri.” Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, sy.2 (2002): 359-366.
41. Gül, Muammer. Ortaçağlarda Doğu, Güneydoğu Anadolu. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2010.
42. Güneş Yağcı, Zübeyde. “Köle Kaynağı Bakımından Kafkasya’nın Önemi.” Yeni Türkiye Dergisi, sy.71 (2015): 429-444.
43. Gürbüz, Meryem. Hârizmşahlar Devlet Teşkilatı – Ekonomi – Kültür. İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 2014.
44. Harekât, İbrahim. “Berîd.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Erişim 17 Aralık 2025).
45. Heyd, W. Yakın Doğu Ticaret Tarihi. Çev. Enver Ziya Karal. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2000.
46. Hilal, Adil. Moğol Batı Avrupa İlişkileri ve İslâm Dünyasına Etkileri. Çev. Ahsen Batur. İstanbul: Selenge Yayınları, 2019.
47. Holt, P.M. “The Ilkhan Aḥmad's Embassies to Qalawun: Two Contemporary Accounts.” Bulletin of the School of Oriental and African Studies University of London, sy.1 (1986): 128-132.
48. Holt, P.M. “Mamluk-Frankish Diplomatic Relations in the Reign of Qalawun (678-89/1279-90).” The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, sy.2 (1989): 278-289.
49. Holt, P.M. Early Mamluk Diplomacy (1260-1290) Treaties of Baybars & Qalawun with Christian Rulers. Leiden-New York-Köln: Brill, 1995.
50. Holt, P.M. Haçlılar Çağı 11.Yüzyıldan 1517’ye Yakındoğu. Çev. Özden Arıkan, İzmir: Islık Yayınları, 2020. İbn Bibi. el-Evâmirü’l-Alâi’yye fi’l-Umuri’l-Alâ’iyye (Selçuknâme). C. 2. Çev. Mürsel Öztürk, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1996.
51. İbn Kesir. el Bidâye ve’ n-Nihâye. C. 1-15. Çev. Mehmet Keskin, İstanbul: Çağrı Yayınları, 1995.
52. İbn Muhammed Yûnînî. Early Mamluk Syrian Historiography Yunini’s Dhaly Mirat Al-Zaman (English and Arabic Edition). C.2. Haz. Lio Guo, Brill: 1998.
53. İbn Tağrîberdî. en-Nücûmu’z-Zâhire’de Memlûk Sultanları (Parlayan Yıldızlar). Çev. Ahsen Batur, İstanbul: Selenge Yayınları, 2023.
54. Jakckson, Peter. Moğollar ve İslâm Dünyası Fetihten İhtidâya. Çev. Ali Fahri Doğan. İstanbul: Selenge Yayınları, 2022.
55. Kafesoğlu, İbrahim. Harezmşahlar Devleti Tarihi (485-618 / 1092-1221). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2000.
56. Kamalov, İlyas. “Altın Orda-Bizans Münasebetleri (1261-1453).” Karadeniz Araştırmaları Dergisi, sy.4 (2005): 3-20.
57. Kamalov, İlyas. Moğolların Kafkasya Politikası. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 2003.
58. Kanat, Cüneyt. “Bahrî Memlûkler Zamanında Sultanlara ve Devlet Adamlarına Düzenlenen Bazı Suikastlar.” Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, sy.3 (2000): 23-56.
59. Kanat, Cüneyt. “Baybars Zamanında Memlûk-İlhanlı Münasebetleri (1260-1277).” Tarih İncelemeleri Dergisi, sy.1 (Haziran 2001): 31-45.
60. Kanat, Cüneyt. “İlhanlı Hükümdarı Teküdar’ın Müslümanlığı Kabulü ve Bunun Memlûk Devleti’ndeki Yankıları.” Türklük Araştırmaları Dergisi, sy.12 (2002): 233-247.
61. Keleş, Bahattin. Bahrî Memlûklerde İktisadî ve Ticarî Hayat. İstanbul: Siyer Yayınları, 2018.
62. Kerimüddin Mahmud-i Aksarayî. Müsâmeratü’l-Ahbâr. Çev. Mürsel Öztürk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2002.
63. Kesik, Muharrem. “Muînüddin Süleyman Pervâne.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Erişim 17 Aralık 2025).
64. Kesik, Muharrem. Anadolu Türk Beylikleri. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2019. Kılıç, Mustafa. “Memluk Sultanı Eşref Halil ve Siyasi Faaliyetleri.” Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sy.14/1 (2010): 133-171.
65. Koç, Hüsniye. İlhanlı Devleti’nin İktisadî Hayatı. Konya: Çizgi Kitap, 2024.
66. Koçak, Muhammet Emin. “Moğollar Zamanında Ticaretin Beşiği: İpek Yolu.” Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, sy.1 (2019): 37-46.
67. Kortantemir, Samira. Bahrî Memlûklar’da Üst Yönetim Mensupları ve Aralarındaki İlişkiler. İzmir: Ege Üniversitesi Yayınları, 1993.
68. Korykoslu Hayton. Doğu Ülkeleri Altın Çağı. Çev. Altay Tayfun Özcan. İstanbul: Selenge Yayınları, 2015.
69. Köprülü, M. Fuad. “Berîd.” Millî Eğitim Bakanlığı İslâm Ansiklopedisi. C.2. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Basımevi, 1979, 541-549.
70. Kubat, Abdullah. “Nüveyrî’nin Nihâyetü’l-Ereb fî Fünûni’l-Edeb Adlı Eserine Göre Gâzân Han ile Sultan el-Melikü’n-Nâsır Muhammed Mektuplaşmaları.” Kamu Yönetimi Sosyal Bilimler Dergisi, sy.6 (2026): 445-476.
71. Kubat, Abdullah. “Memlûklu Müelliflerin Kaleminden Moğolların Ortadoğu’da Yaptığı Tahribatlar.” Ahbar, sy.4 (2025): 94-104.
72. Küçükyıldız, Nagehan. “Savaş ve Diplomasi Arasında: Emîr Kutlugşâh Noyân’ın İlhanlılardaki Stratejik Rolü.” Journal of Universal History Studies (JUHIS), sy.8/2 (2025): 226-259.
73. Küçükyıldız, Nagehan. “Ebû Sa’id Bahâdır’ın Ölümü Üzerine Bazı Mülahazalar.” Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, sy.7 (2025): 387-400.
74. Levanoni, Amalia. A Turing Point in Mamluk History The Third Reign of al-Nasir Muhammed Ibn Qalawun (1310-1341). Leiden-New York-Köln: Brill, 1995.
75. Lewis, Bernard. “The Mongols, the Turks and the Muslim Polity.” Transactions of the Royal Historical Society, sy.18 (1968): 49-68.
76. Marco Polo. Dünyanın Hikâye Edilişi. Terc. Işık Ergüden, Z. Zühre İlkgelen. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2019.
77. May, Timothy. Moğol İmparatorluğu. Çev. Ülke Evrim Uysal. İstanbul: Kronik Kitap, 2021.
78. Moğolların Gizli Tarihi. Çev. Ahmet Temir. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2019.
79. Morton, Nicholas. The Mongol Storm. London: Basic Book, 2022.
80. Muhyiddin b. Abdülzâhir, Teşrîf el-Eyyâm vel-‘Usûr fî Siret el-Melik el- Mansûr. Nşr. Murad Kâmil. Kahire: 1961.
81. Muhyiddin b. Abdülzâhir, Er-Ravzu'z-Zahir fi Sireti'l-Meliki'z-Zahir. Riyad: 1972.
82. Müverrih Vardan, Türk Fetihleri Tarihi. Çev. Hrant D. Andreasyan. Haz. İlhan Aslan. Ed. Fuat Hacısalihoğlu. İstanbul: Post Yayınları, 2017.
83. Northurp, Linda S. From Slave to Sultan The Career of Al-Mansur Qalawun and The Consolidation of Mamluk Rule in Egypt and Syria. Stuttgard: Franz Steiner Verlag Stuttgard, 1998.
84. Northurp, Linda S. “The Bahri Mamluk Sultanate 1250 1390.” The Cambridge History of Egypt I: Islamic Egypt 640-1517. Ed. Carl F. Petry. Cambridge: Cambridge University Press 2006, 242-289.
85. Ostrogosky, George. Bizans Tarihi. Çev. Fikret Işıltan. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2019.
86. Ögel, Bahaddin. “Türkiye Selçuklularında Ordu ve Mehter.” Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi, sy.1 (1986): 1-20.
87. Örs, Derya. “Târih-i Olcaytu: İnceleme ve Çeviri.” Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, 1992.
88. Özaydın, Abdülkerim. “Nevbet.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Erişim 17 Aralık 2025).
89. Özaydın, Abdülkerim. “Halîl b. Kalavun.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Erişim 17 Aralık 2025).
90. Özbek, Süleyman. “Memlük Sultanı Baybars'ın Anadolu'daki Moğol İdarecisi Samagar Noyan'a Gönderdiği Ok Üzerine.” Askeri Tarih Bülteni, sy.33 (1992): 82-91.
91. Özbek, Süleyman. “Türkiye Selçukluları-Memluk Münasebetleri.” Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy.2 (1999): 43-61.
92. Özdal, Ahmet N. Ortaçağ Ekonomisi ve Müslüman Tüccarlar (X.-XIV. Yüzyıllar). İstanbul: Selenge Yayınları, 2016.
93. Özgüdenli, Osman Gazi. “Moğollar.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Erişim 17 Aralık 2025).
94. Özgüdenli, Osman Gazi. Gâzân Han ve Reformları (1295-1304). İstanbul: Kaknüs Yayınları, 2009.
95. Ros Gonzales de Clavijo, Anadolu Türkistan ve Timur. Çev. Ömer Rıza Doğrul. İstanbul: Ses Yayınları, 1993.
96. Roux, Jean Paul. Moğol İmparatorluğu Tarihi. Çev. Aykut Kazancıgil, Ayşe Bereket. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2020.
97. Petry, Carl F. The Mamluk History A Short History. Cambridge: Cambridge Press, 2022.
98. Preiss, Reuven Amitai. Mongols and Mamluks: The Mamluk-Ilhanid War 1260-1281. Cambridge: Cambridge University Press, 1995.
99. Runciman, Steven. Haçlı Seferleri Tarihi. C.3. Çev. Fikret Işıltan. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2019.
100. Ryan, James D. “Christian Wives of Mongol Khans: Tartar Queens and Missionary Expectations in Asia.” Journal of the Royal Asiatic Society, sy.3 (1998): 411-421.
101. Reşîdüddin Fazlullah, Câmiu’t Tevârih (İlhanlılar Kısmı). Çev. İsmail Aka, Mehmet Ersan, Ahmad Hesamipour Khelejani. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2022.
102. Sağlam, Ahmet. “Memlûk-İlhanlı Diplomatik İlişkileri.” Belleten, sy.293 (2018): 83-158.
103. Sağlam, Ahmet. En-Nâsır Muhammed Devri Memlûk Türk Devleti. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2021.
104. Spuler, Bertold. İran Moğolları. Çev. Cemal Köprülü. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2011.
105. Subaşı, Ömer. Gürcü-Moğol İlişkisi Güney Kafkasya 1220-1346. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2015.
106. Subaşı, Ömer. Moğollarda Kadın, Evlilik ve Dış Siyaset. İstanbul: Selenge Yayınları, 2021.
107. Sümer, Faruk. Anadolu’da Moğollar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2022.
108. Sümer, Faruk. “Teküder.” Millî Eğitim Bakanlığı İslâm Ansiklopedisi. C.12/1. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Basımevi, 1979: 144-145.
109. Şeşen, Ramazan. Sultan Kalavun ve Oğlu el-Melükü’l Eşref Devri (1279-1293). İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2018.
110. Şeşen, Ramazan. Selâhaddin’den Baybars’a Eyyûbîler – Memluklar (1193-1260). İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2023.
111. Şeşen, Ramazan. Sultan Baybars ve Dönemi. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2024.
112. Şihabeddin b. Fazlullah el-Ömerî. Türkler Hakkında Gördüklerim ve Duyduklarım (Mesâliku’l Ebsâr). Çev. Ahsen Batur, İstanbul: Selenge Yayınları, 2019.
113. Taşkın, Batuhan. “Türkiye Selçuklu Sultanı II. İzzeddin Keykâvus’un Kişiliğinin ve Kararlarının Psikotarih Yaklaşımıyla Değerlendirilmesi.” Ahbar, sy.3 (Mayıs 2025): 7-22.
114. Taşkın, Batuhan. Esaretin Diplomasisi. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2025.
115. Thorau, Peter. The Lion of Egypt: Sultan Baybars I and The Near East in The Thirteenth Century. İngilizce çev. P.M. Holt, London and New York: Longman, 1992.
116. Togan, Zeki Velidi. “Hârizm.” Millî Eğitim Bakanlığı İslâm Ansiklopedisi. C.5/1. Ankara: Millî Eğitim Basımevi, 1979: 240-257.
117. Tsugitaka, Sato. “Slave Traders and Karimi Merchants During The Mamluk Period: A Comparative Study.” Mamluk Studies Review, sy.1 (2006): 141-156.
118. Tural, Murat. Hristiyan Dünyası ve Moğollar. İstanbul: Timaş Akademi Yayınları, 2021.
119. Turan, Osman. “Eski Türklerde Ok’un Hukuki Bir Sembol Olarak Kullanılması.” Belleten, sy.35 (1945): 305-318.
120. Turan, Osman. Selçuklular Zamanında Türkiye. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2019.
121. Türker, Özgür. Ükten, S. Serkan. “Haçlılar, Moğollar ve Ortadoğu’da Haçlı-Moğol Münasebetleri.” Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, sy.1 (2014): 319-344.
122. Umar, Bilge. Kilikia: Bir Tarihsel Coğrafya Araştırması ve Gezi Rehberi. İstanbul: İnkılap Yayınları, 2000.
123. Usta, Ahmet. Hilal ile Haç Arasında Hayatlar. İstanbul: İletişim Yayınları, 2022.
124. Uydu Yücel, Muallâ. “X-XIII. Yüzyıllar’da Karadeniz’in Kuzeyinde Yaşayan Türk Kavimlerinin Ekonomik ve Ticari Hayatları.” Osmanlı Öncesi ile Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemlerinde Esnaf ve Ekonomi Semineri. C.1. İstanbul: Dünya Basımevi Yayınları, 2003, 143-152.
125. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. “Emir Çoban Soldoz ve Demirtaş.” Belleten, sy.124 (1967): 601-646.
126. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Edgüer, Rıdvan Nafiz. Sivas Şehri, haz. Recep Toparlı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2020.
127. Vahram Rabuni. Rubenyanların Tarihi. Çev. ve Not. İlhan Aslan, İstanbul: Post Yayınları, 2023.
128. Yakubovskiy, A. Yu. Altın Ordu ve Çöküşü. Çev. Hasan Eren. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2021.
129. Yıldız, Hakkı Dursun. “Abbâsîler.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Erişim 17 Aralık 2025).
130. Yiğit, İsmail. “Memlükler.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Erişim 17 Aralık 2025).
131. Yuvalı, Abdulkadir. İlhanlılar Tarihi. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2019.
132. Yuvalı, Abdulkadir. “Gâzân Han.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Erişim 17 Aralık 2025).
133. Ziyâde, Nikola. “Ayn-ı Câlût’da Moğolların Yenilgisi Arap Medeniyetini Kurtardı.” Çev. İbrahim Ethem Polat. Nüsha, sy.11 (2003): 153-158.