Sinemada Performatizm ve Performatist Karakterler: Postmodernizm Sonrası Duygulanımın ve Anlamın Yeniden İnşası Üzerine Bir İnceleme

Bu makale, Alman kültür kuramcısı Raoul Eshelman tarafından geliştirilen “performatizm” kavramını sinema sanatı bağlamında ele almaktadır. Postmodernizmin ironi, parçalanma, anlam yokluğu ve değer rölativizmiyle örülü estetik eğilimine karşı bir tepki olarak ortaya çıkan performatizm, sanatın yeniden duygulanım, samimiyet, bağlanma, mucize ve aşkın anlam üretebileceğini iddia eden bir paradigma olarak okunmaktadır. Çalışmada, Eshelman’ın ortaya koyduğu performatist çerçeve, niteliksel ve yorumbilimsel bir analizle, amaçlı olarak seçilen 5 örnek film (Forrest Gump, Lola Rentt, The Idiots, American Beauty ve Amélie) bağlamında tartışılmıştır. Her bir film; ‘çerçeve-içi kapanma’, ‘kahraman tipolojisi’, ‘monist anlatım’, ‘alımlayıcı üzerindeki ikna mekanizmaları’ ve ‘teist anlatı mantığı’ kategorileri çerçevesinde çözümlenmiştir. Bulgular, performatist sinemanın yalnızca tematik bir tercih değil, tutarlı olarak biçim-içerik mimarisi sunan bir paradigma olduğunu ortaya koymaktadır. Performatist karakter, postmodern özneye damgasını vuran ironik mesafe ve parçalanmışlık yerine, monolitik bir kararlılığı, naif ama dönüştürücü bir sevgi kapasitesini ve etrafındaki dünyayı anlamla yeniden donatma misyonunu üstlenir. Sonuç olarak, performatist filmler, postmodern ironinin sınırlarına ulaştığı bir kültürel uğrakta, ‘aşkınlığı’, ‘bağlantısallığı’ ve ‘duygulanımı’ yeniden kurgulamak gibi bir işleve sahip olabilmektedir.

This article examines the concept of “performatism,” developed by the German cultural theorist Raoul Eshelman, within the context of cinematic art. Emerging as a reaction against the aesthetic tendencies of postmodernism—which are closely interwoven with irony, fragmentation, the absence of meaning, and value relativism—performatism is interpreted as a paradigm claiming that art can once again generate affect, sincerity, commitment, miracles, and transcendent meaning. Utilizing a qualitative and hermeneutic analysis based on Eshelman’s performatist framework, this study discusses five purposively selected sample films: Forrest Gump, Run Lola Run (Lola Rennt), The Idiots, American Beauty, and Amélie. Each film is analyzed through the categories of ‘double framing,’ ‘hero typology,’ ‘monist narrative,’ ‘mechanisms of persuasion on the recipient,’ and ‘theistic narrative logic.’ The findings reveal that performatist cinema is not merely a thematic preference but a paradigm that consistently offers a cohesive form-content architecture. Rather than embodying the ironic distance and fragmentation that mark the postmodern subject, the performatist character undertakes a monolithic determination, a naive yet transformative capacity for love, and a mission to reinvest the surrounding world with meaning. In conclusion, at a cultural juncture where postmodern irony has reached its limits, performatist films function to reconstruct ‘transcendence.’