TÜRKİYE ÇIKTI AÇIĞININ GÖZLENEMEYEN BİLEŞEN MODELLERİ İLE ÖLÇÜLMESİ

Eda Yalçın Kayacan; Şenay Üçdogruk Birecikli

TÜRKİYE ÇIKTI AÇIĞININ GÖZLENEMEYEN BİLEŞEN MODELLERİ İLE ÖLÇÜLMESİ

Abstract

Potansiyel çıktı ve çıktı açığı, parasal, mali ve işgücü piyasalarına ait politikaların idaresinde oldukça önemli bir role sahip olan ve gözlenemeyen ancak tahmin edilebilen değişkenlerdir. Potansiyel çıktı ve çıktı açığının tahminine yönelik kullanılan çeşitli istatistiksel ve ekonometrik teknikler mevcuttur. Çalışmamız çıktı açığının tahminlenmesinde, gözlenemeyen bileşen modellerine dayanan yöntemlere odaklanmaktadır.

Trend, mevsimsel, konjonktürel ve düzensiz bileşenleri içeren bir zaman serisi gözlenemeyen bileşenleri açısından doğrudan formule edilmekte ve serinin ayrışması ile doğrudan ekonomik yorum yapılabilmektedir. Söz konusu modeller durum–uzay formunda ifade edilmektedir.

Durum-uzay modelleri ise, gözlenen-gözlenemeyen değişkenler arasındaki ilişkiyi tanımlayan ölçüm denklemi ve gözlenemeyen değişkenlerin dinamiklerini tanımlayan geçiş denkleminden oluşmaktadır. Durum-uzay formunda gösterilen ölçüm ve geçiş denklemleri Kalman filtresini kullanarak en çok olabilirlik yöntemine dayanan istatistiksel yöntemlerle tahminlenmektedir.

Çalışmamızın amacı, 1998:Q1- 2016:Q2 dönemleri için Türkiye GSYH (Gayri safi yurtiçi hasıla- sabit 1998 bazlı-logaritmik değerleri üzerinden mevsimsel olarak düzeltilmiş) verisi kullanılarak, potansiyel çıktı ve çıktı açığının gözlenemeyen bileşen modelleri ile tahminlenmesidir.

GSYH serisinin en uygun temsilini bulmak için, bileşenleri açısından farklılaştırılarak, potansiyel çıktı ve çıktı açığı değerleri tahminlenmiştir. Literatürde GSYH’nın stokastik trend bileşeni ve AR(2) süreci izleyen durağan konjonktürel bileşen ile ifade edildiği temel çalışma Clark(1987)’de incelenmektedir. Çalışmamızda GSYH’nın stokastik trend bileşeni, AR(2) süreci izleyen durağan konjonktürel bileşen olup, 2009 yılının birinci çeyreğindeki müdahale değişkeni ile temsil edilen istatistiksel model şartlarını sağlayan ve tahminleme başarısı en yüksek olan modeldir. Modelde düzensiz bileşene ait varyasyonun sıfıra çok yakın elde edilmesi , modelde açıklanamayan bir adım olmadığını ve model varyasyonunun konjonktür ve trend tarafından açıklanabildiğini göstermektedir. Elde edilen potansiyel ve gerçekleşen çıktıya ait değerler grafik üzerinde incelendiğinde, gözlenemeyen bileşen modellerine dayanan teori ile elde edilmiş potansiyel ve gerçekleşen çıktının yükseliş ve düşme dönemlerinde birlikte hareket ettiği ve benzer kırılma noktalarını yakaladıkları da görülmektedir.

Keywords

Çıktı Açığı

References

Box, G.E.P., Jenkins, G.M. and Reinsel, G.C. (1994). “Time series analysis: Forecasting and Control”, 3rd edition. Prentice Hall, NewJersey.
Clark, P. K. (1987): “The Cyclical Component of U.S. Economic Activity,” Quarterly Journal of Economics, 102, 797-814.
Dungey, Mardi, Jan P.A.M. Jacobs, Jing Tian, and Simon van Norden. 2015. “Trend in Cycle or Cycle in Trend? New Structural Identifications for Unobserved-Components Models of U.S. Real Gdp.” Macroeconomic Dynamics 19 (4): 776–90.
Harvey, A. C. (1990).”Forecasting, Structural Time Series Models and the Kalman Filter”. Cambridge University Press.
Harvey, A.C. and S.J. Koopman (1992), "Diagnostic checking of unobserved components time series models", Journal of Business and Economic Statistics, 10:377-389.
Harvey, A. C. and A. Jaeger (1993): “Detrending, Stylized Facts and the Business Cycle,” Journal of Applied Econometrics, Vol.8, 231-247.
Harvey, A.C. and A. Scott (1994), "Seasonality in dynamic regression models", The Economic Journal. 104:1324-1345.
Harvey, A. And Shephard, N. (2004). “State Space and Unobserved Component Models: Theory and Applications”. Cambridge University Press.

Harvey, A and Proietti, T.(2005). “Readings in Unobserved Components Models”. Oxford University Press.
Jacques, J. (2007).“An Introduction to State Space Time Series Analysis”. Oxford University Press.
Jones, R.H.(1993). “Longitudinal Data with Serial Correlation: A State Space Approach”. London: Chapman and Hall.
Kitagawa, G., and W Gersch (1996).” Smoothness Priors Analysis of Time Series”. Berlin: Springer-Verlag.
Koopman, S. and Durbin, J. (2012).”Time Series Analysis by State Space Methods”, Second Edition. Oxford University Press.
Koopman S J, Harvey A C, Doornik J A and Shephard N. (2000).” STAMP: Structural Time Series Analyzer, Modeler and Predictor”.
Kuttner, K.N. (1994): “Estimating Potential Output as a Latent Variable,” Journal of Business and Economic Statistics, Vol.12 (3), 361-68.
Kuttner, K.N. (1999): “A Time-Series Approach to Potential Output,” Manuscript, Federal Reserve Bank of New York.
Luati A., Proietti T. and Reale M. (2012). “The Variance Profile”. Journal of the American Statistical Association, 107, 607–621.
Meinhold, R. J. and Singpurwalla, N.D., (1983). “Understanding Kalman filter”. Amer. Statistician, 37, 123-127.
Nakstad, Yoon Shin. 2006. “Structural Time Series Models : Theory and Application Department of Economics,”
Nelson, C. and C.I. Plosser (1982):“Trends and Random Walks in Macroeconomic Series,” Journal of Monetary Economics 10, 139-162.
Proietti T. (1998). “Seasonal Heteroscedasticity and Trends.” Journal of Forecasting. Vol. 17, pp. 1-17. 16
Proietti T. (1999). “Characterising Business Cycle Asymmetries by Smooth Transition Structural Time Series Models, Studies in Nonlinear Dynamics and Econometrics”, Volume 3.3, pp. 141-156, MIT Press, Cambridge, MA.
Proietti T. (2000). “Comparing seasonal components for structural time series models. International Journal of Forecasting”, 16, 2, p. 247-260.
Proietti, T. (2012). “Seasonality, Forecast Extensions and Business Cycle Uncertainty.” Journal of Economic Surveys, 26, 555-569.
S.Ravichandran and Prajneshu (2001) “State space modelling versus ARIMA Time Series Modeling” in Journal of Indian Soc. Of Ag.Statistics, 54(1), 2001, PP.43-51.
Young, P. (1984). “Recursive Estimation and Time-Series Analysis”. Berlin: Springer-Verlag.
Watson, M.W. (1986): “Univariate Detrending Methods With Stochastic Trends,” Journal of Monetary Economics 18 49-75.
Zafer Dilaver,”Structural Times Series Modeling of Energy Demand Surrey Energy” Economics Centre (SEEC) School of Economics Faculty of Business, Economics and Law University of Surrey, UK.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Conference Paper

Authors

Eda Yalçın Kayacan
DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ
Türkiye

Şenay Üçdogruk Birecikli This is me
DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ

Publication Date

December 10, 2017

Submission Date

November 12, 2017

Acceptance Date

December 23, 2017

Published in Issue

Year 2017 Volume: 2 Number: 2

IZ

https://izlik.org/JA58FM36ZL

Cite

RIS / Bibtex

APA

Yalçın Kayacan, E., & Üçdogruk Birecikli, Ş. (2017). TÜRKİYE ÇIKTI AÇIĞININ GÖZLENEMEYEN BİLEŞEN MODELLERİ İLE ÖLÇÜLMESİ. Aydın İktisat Fakültesi Dergisi, 2(2), 33-48. https://izlik.org/JA58FM36ZL

AMA

1.Yalçın Kayacan E, Üçdogruk Birecikli Ş. TÜRKİYE ÇIKTI AÇIĞININ GÖZLENEMEYEN BİLEŞEN MODELLERİ İLE ÖLÇÜLMESİ. AİFD. 2017;2(2):33-48. https://izlik.org/JA58FM36ZL

Chicago

Yalçın Kayacan, Eda, and Şenay Üçdogruk Birecikli. 2017. “TÜRKİYE ÇIKTI AÇIĞININ GÖZLENEMEYEN BİLEŞEN MODELLERİ İLE ÖLÇÜLMESİ”. Aydın İktisat Fakültesi Dergisi 2 (2): 33-48. https://izlik.org/JA58FM36ZL.

EndNote

Yalçın Kayacan E, Üçdogruk Birecikli Ş (December 1, 2017) TÜRKİYE ÇIKTI AÇIĞININ GÖZLENEMEYEN BİLEŞEN MODELLERİ İLE ÖLÇÜLMESİ. Aydın İktisat Fakültesi Dergisi 2 2 33–48.

IEEE

[1]E. Yalçın Kayacan and Ş. Üçdogruk Birecikli, “TÜRKİYE ÇIKTI AÇIĞININ GÖZLENEMEYEN BİLEŞEN MODELLERİ İLE ÖLÇÜLMESİ”, AİFD, vol. 2, no. 2, pp. 33–48, Dec. 2017, [Online]. Available: https://izlik.org/JA58FM36ZL

ISNAD

Yalçın Kayacan, Eda - Üçdogruk Birecikli, Şenay. “TÜRKİYE ÇIKTI AÇIĞININ GÖZLENEMEYEN BİLEŞEN MODELLERİ İLE ÖLÇÜLMESİ”. Aydın İktisat Fakültesi Dergisi 2/2 (December 1, 2017): 33-48. https://izlik.org/JA58FM36ZL.

JAMA

1.Yalçın Kayacan E, Üçdogruk Birecikli Ş. TÜRKİYE ÇIKTI AÇIĞININ GÖZLENEMEYEN BİLEŞEN MODELLERİ İLE ÖLÇÜLMESİ. AİFD. 2017;2:33–48.

MLA

Yalçın Kayacan, Eda, and Şenay Üçdogruk Birecikli. “TÜRKİYE ÇIKTI AÇIĞININ GÖZLENEMEYEN BİLEŞEN MODELLERİ İLE ÖLÇÜLMESİ”. Aydın İktisat Fakültesi Dergisi, vol. 2, no. 2, Dec. 2017, pp. 33-48, https://izlik.org/JA58FM36ZL.

Vancouver

1.Eda Yalçın Kayacan, Şenay Üçdogruk Birecikli. TÜRKİYE ÇIKTI AÇIĞININ GÖZLENEMEYEN BİLEŞEN MODELLERİ İLE ÖLÇÜLMESİ. AİFD [Internet]. 2017 Dec. 1;2(2):33-48. Available from: https://izlik.org/JA58FM36ZL