Research Article

Orman yangınlarının yüzey koşulları ve biyofiziksel dinamikler üzerindeki etkileri: İzmir ili örneği

Number: 13 October 3, 2026
TR EN

Orman yangınlarının yüzey koşulları ve biyofiziksel dinamikler üzerindeki etkileri: İzmir ili örneği

Abstract

Giriş ve Hedefler Son yıllarda iklim değişikliğine bağlı sıcaklık artışları uzun süreli kuraklık koşulları ve artan nüfus baskısı nedeniyle Akdeniz ekosistemlerinde orman yangınlarının sıklığı belirgin biçimde artmıştır. Bu çalışma Akdeniz iklim kuşağında yer alan İzmir ilinde 2015–2025 yılları arasında meydana gelen orman yangınlarının mekânsal dağılımını, eğilimini, yangın şiddetini ve yangınlarla ilişkili biyofiziksel stres süreçlerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Yöntemler Bu kapsamda gerçekleştirilen uygulamalarda yangınlardan etkilenen alanların belirlenmesi ve yangın öncesi ile sonrası ekosistem koşullarının analiz edilmesi amacıyla Landsat 8–9 OLI görüntülerinden yararlanılmıştır. Yangın şiddetinin belirlenmesinde Fark Normalize Yanma Oranı (dNBR) kullanılmış; yüzey sıcaklığı, vejetasyon sağlığı ve yüzey nemliliğini temsil etmek için sırasıyla Sıcaklık Durum İndeksi (TCI), Vejetsayon Durum İndeksi (VCI) ve Vejetasyon Nemliliği Durum İndeksi (VMCI) hesaplanmıştır. Elde edilen zaman serilerine Mann–Kendall eğilim testi ve Sen'in Eğimi analizi uygulanarak biyofiziksel göstergelerdeki uzun dönemli eğilimler ortaya konulmuştur. Ayrıca dNBR ile TCI, VCI ve VMCI indeksleri arasındaki ilişkilerin belirlenmesinde Spearman korelasyon analizi gerçekleştirilmiştir. Bulgular Elde edilen çıktılar yüksek yangın şiddetine sahip alanların özellikle artan termal stres, azalan yüzey nemliliği ve zayıflayan vejetasyon koşulları ile ilişkili örüntüler içerdiğini göstermektedir. Eğilim analizleri aktif yangın alanlarında biyofiziksel stresin belirgin şekilde arttığını; buna karşılık eski yangın alanlarında ise kısmi ekolojik iyileşme ve vejetasyon toparlanmasının gözlendiği belirlenmiştir. Sonuçlar Bu çalışmada yangınların yalnızca anlık meteorolojik olayların bir sonucu olmadığı aynı zamanda uzun dönemli ekosistem stresi ve yüzey koşullarındaki değişimlerin bir çıktısı olduğu ortaya konulmuştur.

Keywords

Supporting Institution

Destekleyen kurum veya kuruluş bulunmamaktadır.

Ethical Statement

Bu çalışma insan katılımcılar, hayvanlar veya kişisel veriler üzerinde herhangi bir araştırma içermemektedir. Kullanılan veriler açık erişimli uzaktan algılama veri kaynaklarından temin edilmiştir. Bu nedenle çalışma için etik kurul onayı gerekmemektedir.

Thanks

Arazi çalışmalarının bir bölümüne sağladığı desteklerden dolayı Coğrafya Öğretmeni Elif Ece ÖZDAĞ’a teşekkürlerimi sunarım. Bu çalışmanın bir bölümüne ait ön bulgular 19–21 Aralık 2025 tarihlerinde Ayvalık'ta gerçekleştirilen VII. Uluslararası Coğrafya Eğitimi Kongresi'nde (UCEK-7) sözlü bildiri olarak sunulmuş ve kongre bildiri özetleri kitabında (ss. 64–65) yayımlanmıştır.

References

  1. Aksoy, T., Çabuk, A., 2018. Orman yangını sonrası uzaktan algılama yöntemleri ile yangın şiddetinin tespiti İzmir menderes orman yangını örneklemi. Uluslararası Marmara Fen ve Sosyal Bilimler Kongresi, 1221-1226.
  2. Alevkayalı, Ç., 2026. Karstik Ekosistemlerde Vejetasyon Su Stresinin Uzaktan Algılama ile İzlenmesi: Eğirdir Gölü Havzası Örneği. Türk Uzaktan Algılama ve CBS Dergisi, 7(1), 212-226. https://doi.org/10.48123/rsgis.1856448.
  3. Alevkayalı, Ç., 2025. Yangınların zamansal ve mekânsal kümelenme süreçlerinin izlenmesi: İzmir ili örneği. In VII. Uluslararası Coğrafya Eğitimi Kongresi (UCEK-7) Bildiri Özetleri Kitabı (19-21 Aralık, Ayvalık, Türkiye ss. 64–65).
  4. Baniya, B., Tang, Q., Xu, X., Haile, G. G., Chhipi-Shrestha, G., 2019. Spatial and temporal variation of drought based on satellite derived vegetation condition index in Nepal from 1982–2015. Sensors, 19(2), 430. https://doi.org/10.3390/s19020430.
  5. Bekem Kara, İ. Kara, C. 2020. Kayseri ili yapısal yangınların incelenmesi. Afet ve Risk Dergisi, 3(2), 195-207. https://doi.org/10.35341/afet.773766.
  6. Bento, V. A., Gouveia, C. M., DaCamara, C. C., Libonati, R., Trigo, I. F., 2020. The roles of NDVI and Land Surface Temperature when using the Vegetation Health Index over dry regions. Global and Planetary Change, 190, 103198, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.gloplacha.2020.103198.
  7. Bilal, M., 2025. Spectral indices alone are not enough: A critical assessment of pre-fire wildfire risk mapping. Ecological Informatics, 91, 103435, 1-8. https://doi.org/10.1016/j.ecoinf.2025.103435.
  8. Cihan, A., Cerit, K., Erener, A., 2022. Yangın alanında uydu görüntüleri ile yer yüzey sıcaklık değişimi gözlemi ve mekânsal alan tespiti. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 8(1), 142-155. https://doi.org/10.21324/dacd.942724.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Forest Ecosystems, Forestry Fire Management

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 3, 2026

Submission Date

June 9, 2026

Acceptance Date

July 14, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 13

APA
Alevkayalı, Ç. (2026). Orman yangınlarının yüzey koşulları ve biyofiziksel dinamikler üzerindeki etkileri: İzmir ili örneği. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 13, 1967015. https://doi.org/10.53516/ajfr.1967015
AMA
1.Alevkayalı Ç. Orman yangınlarının yüzey koşulları ve biyofiziksel dinamikler üzerindeki etkileri: İzmir ili örneği. AJFR. 2026;(13):1967015. doi:10.53516/ajfr.1967015
Chicago
Alevkayalı, Çağan. 2026. “Orman Yangınlarının Yüzey Koşulları Ve Biyofiziksel Dinamikler üzerindeki Etkileri: İzmir Ili örneği”. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, nos. 13: 1967015. https://doi.org/10.53516/ajfr.1967015.
EndNote
Alevkayalı Ç (October 1, 2026) Orman yangınlarının yüzey koşulları ve biyofiziksel dinamikler üzerindeki etkileri: İzmir ili örneği. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi 13 1967015.
IEEE
[1]Ç. Alevkayalı, “Orman yangınlarının yüzey koşulları ve biyofiziksel dinamikler üzerindeki etkileri: İzmir ili örneği”, AJFR, no. 13, p. 1967015, Oct. 2026, doi: 10.53516/ajfr.1967015.
ISNAD
Alevkayalı, Çağan. “Orman Yangınlarının Yüzey Koşulları Ve Biyofiziksel Dinamikler üzerindeki Etkileri: İzmir Ili örneği”. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi. 13 (October 1, 2026): 1967015. https://doi.org/10.53516/ajfr.1967015.
JAMA
1.Alevkayalı Ç. Orman yangınlarının yüzey koşulları ve biyofiziksel dinamikler üzerindeki etkileri: İzmir ili örneği. AJFR. 2026;:1967015.
MLA
Alevkayalı, Çağan. “Orman Yangınlarının Yüzey Koşulları Ve Biyofiziksel Dinamikler üzerindeki Etkileri: İzmir Ili örneği”. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, no. 13, Oct. 2026, p. 1967015, doi:10.53516/ajfr.1967015.
Vancouver
1.Çağan Alevkayalı. Orman yangınlarının yüzey koşulları ve biyofiziksel dinamikler üzerindeki etkileri: İzmir ili örneği. AJFR. 2026 Oct. 1;(13):1967015. doi:10.53516/ajfr.1967015