A STUDY ON THE CRITERIA FOR DETERMINING THE SCOPE OF APPLICATION OF ADMINISTRATIVE LAW IN TURKISH AND GERMAN LAW

Abstract

This study comparatively examines the theoretical and practical challenges encountered in determining the scope of application of administrative law within the frameworks of Turkish and German legal systems. Precisely delineating the boundaries of administrative law is of vital importance for identifying the competent judicial authority, determining the applicable administrative liability regime, and establishing the applicability of administrative procedural law. The article addresses this fundamental distinction along two main axes: first, the differentiation of administrative law from constitutional law, and second, its distinction from private law. With regard to its separation from constitutional law, the study reveals the insufficiency of the material and organic criteria traditionally employed in Turkish law to distinguish state functions, while analyzing the theory of dual direct constitutional relevance as adopted in German law. In delineating the boundaries between administrative law and private law, the methodological limitations of classical criteria—such as public authority, public service, and the prerogatives of public authority, which have long dominated Turkish and French legal systems—are critically evaluated in terms of their inadequacy in capturing the complexity of modern state activities. In this context, doctrinal approaches developed in German law, including the legislative competence criterion, the interest theory, the subordination theory, the modified subject theory, and the two-stage theory (Zweistufentheorie), are comparatively discussed in light of judicial decisions. In the final section, which focuses on problematic areas, fields that present difficulties in legal characterization—such as administrative contracts, administrative acts (including traffic accidents involving public service vehicles), and bans on entering public premises (Hausverbot)—are analyzed in detail through German judicial precedents, as well as the subject theory and the center of gravity theory. The study concludes that, given the diversity and complexity of administrative activities, no single theoretical approach is sufficient on its own; therefore, an eclectic evaluation combining multiple criteria is indispensable.

Keywords

• Scope of Administrative Law
• Administrative Function
• Public Service Criterion
• Privileges of Public Authority
• Two-Stage Theory
• Modified Subject Theory
• Administrative Contracts
• Administrative Actions
• Comparative Law
• Competent Jurisdiction

TÜRK VE ALMAN HUKUKUNDA İDARE HUKUKUNUN UYGULANMA ALANININ BELİRLENMESİNE İLİŞKİN KISTASLAR ÜZERİNE BİR İNCELEME

Abstract

Bu çalışmada, bağımsız bir disiplin olan idare hukukunun uygulama alanının belirlenmesinde karşılaşılan teorik ve pratik sorunlar, Türk ve Alman hukuku ekseninde karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. İdare hukukunun uygulama alanının kesin sınırlar ile tespiti, somut uyuşmazlıklarda görevli yargı yolunun tayini, idareye uygulanacak mali sorumluluk rejiminin belirlenmesi ve idari usul kurallarının geçerliliği bakımından hayati bir önem taşımaktadır. Makalede bu temel ayrım, idare hukukunun öncelikle anayasa hukukundan, ardından da özel hukuktan ayrılması şeklinde iki temel eksen üzerinden ele alınmaktadır. İdare hukukunun anayasa hukukundan ayrılması bağlamında, Türk hukukunda devlet fonksiyonlarını ayırmak için kullanılan maddi ve organik kriterlerin yetersizliği ortaya konulurken; Alman hukukunda kabul gören "çifte doğrudan anayasallık" teorisi incelenmektedir. İdare hukuku ile özel hukuk arasındaki sınırların çizilmesinde ise Türk ve Fransız hukuklarına uzun süre egemen olan kamu gücü, kamu hizmeti ve kamu gücü ayrıcalıkları ölçütlerinin günümüzdeki modern devlet faaliyetlerini kavramadaki metodolojik eksiklikleri eleştirilmektedir. Bu bağlamda Alman doktrininde geliştirilen yasama yetkisi, menfaat, itaat ve modifiye edilmiş süje teorisi ile iki aşamalı teori (Zweistufentheorie) gibi yaklaşımlar yargı kararları ışığında mukayeseli olarak tartışılmaktadır. Çalışmanın problemli alanlara ayrılan son bölümünde, idarenin özel hukuk sözleşmeleri, idari eylemler (kamu araçlarının karıştığı trafik kazaları vb.) ve kamu alanlarına ve binalarına giriş yasağı (Hausverbot) gibi hukuki nitelendirmesi güç olan konular Alman yargı içtihatları, konu ve ağırlık teorileri ışığında detaylıca analiz edilmektedir. Ulaşılan temel sonuç, idari faaliyetlerin çeşitliliği karşısında hiçbir teorinin tek başına yeterli olamayacağı ve bu kriterlerin mutlaka eklektik bir yaklaşımla değerlendirilmesinin zorunlu olduğudur.

Keywords

• İdare Hukukunun Kapsamı
• İdari Fonksiyon
• Kamu Hizmeti Ölçütü
• Kamu Gücü Ayrıcalıkları
• İki Aşamalı Teori
• Modifiye Edilmiş Süje Teorisi
• İdari Sözleşmeler
• İdari Eylemler
• Karşılaştırmalı Hukuk
• Görevli Yargı Yolu

References

1. Akıllıoğlu, Tekin. “Kamu Yararı Kavramı Üzerine Düşünceler.”, İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi 9, S. 1-3 (2011): 11-22.
2. Akyılmaz, Bahtiyar, Sezginer, Murat ve Kaya, Cemil, Açıklamalı – İçtihatlı Türk İdari Yargılama Hukuku. Ankara: Savaş Yayınevi, 2019.
3. Akyılmaz, Bahtiyar, Sezginer, Murat ve Kaya, Cemil, Türk İdare Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025.
4. Atay, Ender Ethem. İdare Hukuku. Ankara: Turhan Kitabevi, 2016.
5. Atay, Ender Ethem. İdari Yargılama Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2023.
6. Ayanoğlu, Taner. Uyuşmazlık Mahkemesi Kararlarına Göre İdari Eylemin Tanımlanması. İstanbul: Legal Yayıncılık, 2004.
7. Bachof, Otto. “Über öffentliches Recht.”, İçinde Verwaltungsrecht zwischen Freiheit, Teilhabe und Bindung: Festgabe aus Anlaß des 25jährigen Bestehens des Bundesverwaltungsgerichts, editör Ludwig Heigl ve Konrad Redeker. Münih: C.H. Beck, 1978.
8. Becker, Ulrich ve Sichert, Markus, “Einführung in die kommunale Rechtsetzung am Beispiel gemeindlicher Benutzungssatzungen.”, Juristische Schulung 40, S. 2 (2000): 144-48.

9. Berg, Wilfried. “Zum Widerruf ehrkränkender Behauptungen im Öffentlichen Recht - VG Düsseldorf, NJW 1982, 2333.”, Juristische Schulung, 1984: 521-26.
10. Bettermann, Karl August. “Vom Rechtsschutz des Bürgers gegen Rundfunk-Rufmord.”, Neue Juristische Wochenschrift 30, S. 10 (1977): 513-19.
11. Bilgin, Hüseyin. İdari Davalar ve Çözüm Yolları. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025.
12. Çağlayan, Ramazan. “İdarî Eylemden Doğan Tam Yargı Davalarında Dava Açma Süreleri.”, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 9, S. 3-4 (2005): 17-33.
13. Çağlayan, Ramazan. İdare Hukuku Dersleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025.
14. Çağlayan, Ramazan. İdari Yargılama Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2023.
15. Çakmak, Naci Münci. “İdare Hukukunun Anlamı ve Önemi.”, Journal of Istanbul University Law Faculty 69, S. 1-2 (2011): 707-17.
16. Çekiç, Onur. “Türk Parlamento Hukukunda Yasama İşlemi Türleri ve Diğer (İsimsiz) Yasama Türleri.”, Yasama Dergisi S. 12 (2009): 107–135.
17. Çelik, Dursun. “İdarî İşlemlerin Hukuka Uygunluk Karinesi ve İdarenin Kanuniliği İlkesi Bir Dilemma mı?”, İçinde Uluslararası Akdeniz Hukuk Kongresi 2022 Tam Metin Kitabı: International Congress of Akdeniz Law 2022 Proceedings Book, editör Ayşe Arat, Cem Ümit Beyoğlu, Osman Levent Özay ve Mehmet Altunkaya. Ankara: Adalet Yayınevi, 2022.
18. Cremer, Wolfram. “Recht der Parlamentsverwaltung – Verwaltungsrecht?”, İçinde Verwaltungsrecht als politisches Recht – Referate des XXI. Deutsch-Polnischen Verwaltunjgskolloquiums vom 22. bis 25. September 2019 in Berlin, editör Matthias Ruffert ve Hinnerk Wißmann. Borrberg Verlag, 2021.
19. Dadaş, Emre ve Çelik, Dursun, “Kamu Denetçiliği Kurumunun Görev Alanına Dair Bir Değerlendirme.”, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 14, S. 2 (2024): 1061-75.
20. Demirkol, Selami. “İdare Hukukunda İdari Eylemler Olgusu.”, Sayıştay Dergisi S. 40 (2001): 1-17.
21. Detterbeck, Steffen. Allgemeines Verwaltungsrecht mit Verwaltungsprozessrecht. Münih: C.H. Beck, 2023.
22. Dietlein, Johannes. “Rechtsfragen des Zugangs zu kommunalen Einrichtungen.”, Juristische Ausbildung, 2002: 445-53.
23. Duran, Lütfi. İdare Hukuku Ders Notları. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, Fakülteler Matbaası, 1982.
24. Duran, Lütfi. İdare Hukuku Meseleleri. İstanbul: Fakülteler Matbaası, 1964.
25. Ehlers, Dirk. “Verwaltung und Verwaltungsrecht im demokratischen und sozialen Rechtsstaat.”, İçinde Allgemeines Verwaltungsrecht, editör Dirk Ehlers ve Hermann Pünder, 1-254. Berlin: Verlag de Gruyter, 2016.
26. Ehlers, Dirk. Verwaltung in Privatrechtsform. Berlin: Duncker & Humblot, 2019.
27. Ehlers, Dirk ve Schneider, Jens-Peter, “§ 40 Zulässigkeit des Verwaltungsrechtswegs.”, İçinde Verwaltungsrecht - Verwaltungsgerichtsordnung (VwGO), Kommentar, 48. EL, editör Friedrich Schoch ve Schneider, Jens-Peter. Münih: C.H. Beck, 2025.
28. Erbguth, Wilfried. “Privatrechtliches Handeln der Verwaltung und Privatisierung.”, Studentische Zeitschrift für Rechtswissenschaft Heidelberg, 2011: 17-32.
29. Erichsen, Hans-Uwe. “Die Zulässigkeit einer Klage vor dem Verwaltungsgericht.”, Juristische Ausbildung 16 (1994): 418-23.
30. Forsthoff, Ernst. Lehrbuch Des Verwaltungsrechts: 1. Allgemeiner Teil. Münih: C.H. Beck, 1973.
31. Gern, Alfons. Der Vertrag zwischen Privaten über öffentlichrechtliche Berechtigungen und Verpflichtungen: Zur Dogmatik des öffentlichrechtlichen Vertrages. Berlin: Duncker & Humblot, 1977.
32. Giacometti, Zaccaria. Allgemeine Lehren Des Rechtsstaatlichen Verwaltungsrechts: (Allgemeines Verwaltungsrecht Des Rechtsstaates). Zürih: Polygraphischer Verlag, 1960.
33. Giese, Friedrich. Allgemeines Verwaltungsrecht: Vorlesungsgrundriss. Tübingen: J.C.B. Mohr Siebeck, 1952.
34. Giritli, İsmet, Bilgen, Pertev, Akgüner, Tayfun ve Kahraman, Berk, İdare Hukuku. İstanbul: Der Yayınları, 2013.
35. Gözler, Kemal. İdare Hukuku Cilt I. Bursa: Ekin Yayınevi, 2019.
36. Gözler, Kemal ve Kaplan, Gürsel, İdare Hukuku Dersleri. Bursa: Ekin Yayınevi, 2025.
37. Gözübüyük, A. Şeref ve Tan, Turgut, İdare Hukuku Cilt I Genel Esaslar. Ankara: Turhan Kitabevi, 2021.
38. Gözübüyük, Şeref ve Tan, Turgut, İdare Hukuku: Cilt 2, İdari Yargılama Hukuku. Ankara: Turhan Kitabevi, 2022.
39. Guckelberger, Annette. Allgemeines Verwaltungsrecht mit Verwaltungsprozessrecht und Staatshaftungsrecht. Baden-Baden: Nomos Verlagsgesellschaft, 2023.
40. Gurlit, Elke. “Bestimmung der Rechtsnatur von Verwaltungsverträgen.”, İçinde Allgemeines Verwaltungsrecht, editör Dirk Ehlers ve Hermann Pünder. Frankfurt: C.F. Müller, 2022.
41. Gülan, Aydın. “Kamu Hizmeti Kavramı.”, İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi 9, S. 1-3 (2011): 147-59.
42. Günday, Metin. İdare Hukuku. Ankara: İmaj Yayınevi, 2011.
43. Güneş, Turan. Türk Pozitif Hukukunda Yürütme Organının Düzenleyici İşlemleri. Ankara: Sevinç Matbaası, 1965.
44. Güzel, Oğuzhan. “Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında İdarî Yargının Görev Alanına Yönelik Müdahalelerin Değerlendirilmesi.”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 17, S. 1–2 (2013): 1483-1524.
45. Güzel, Oğuzhan. “Danıştay Kararları Işığında Türk Hukukunda Hükümet Tasarrufları.”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 25, S. 2 (2017): 217-47.
46. Güzel, Oğuzhan. Hukuk Devletinde İdarî Davaya Konu Olabilecek İşlem Kavramı. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, 2015.
47. Hufen, Friedhelm. Verwaltungsprozessrecht. Münih: C.H. Beck, 2024.
48. İnanç, Mehmet. Özel Hukuk Tüzelkişilerinin İdari İşlemleri. İstanbul: Oniki Levha Yayıncılık, 2018.
49. Ipsen, Hans P. Öffentliche Subventionierung Privater. Köln: Heymann, 1956.
50. Ipsen, Jörn. Allgemeines Verwaltungsrecht. Münih: Verlag Franz Vahlen, 2019.
51. Jellinek, Walter. Verwaltungsrecht. Bad Homburg: Gehlen, 1966.
52. Kalabalık, Halil. İdare Hukuku Dersleri Cilt–I. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2023.
53. Kaplan, Gürsel. “İdare Hukukunun Arkaik ve Anakronik bir Kurumu: Fiili Yol.”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11, S. 1-2 (2007): 887-918.
54. Kaya, Cemil. “Danıştay İçtihatlarında Hükümet Tasarrufu Teorisinden Devletin Hükümranlık / Egemenlik Hakkı Teorisine.”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi S. 7 (2016): 637-63.
55. Kent, Bülent. “Almanya’da İdari Yargı Teşkilatı.”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 15, S. 2 (2007): 185-214.
56. Koch, Hans-Joachim, Rubel, Rüdiger, Heselhaus, Sebastian ve Hofmann, Ekkehard, Allgemeines Verwaltungsrecht. München: Verlag Franz Vahlen, 2023.
57. Koç, Emin. “Türk Hukuku’nda Devlet İşlemlerine Karşı Başvuru Yollarını Gösterme Yükümlülüğü.”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi S. 145 (2019): 301-47.
58. Koç, Emin. “Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin İdari İşlem Niteliği Taşıyan İşlemleri.”, Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 13, S. 1 (2025): 109-37. Erişim Tarihi: Haziran 25, 2025. https://doi.org/10.56701/shd.1567568.
59. Koçoğlu, Safa. “Kamu Yararına Çalışan Derneklerde Vergi Muafiyeti.”, Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi S. 35 (2025): 181-209.
60. Krebs, Walter. “Verträge und Absprachen zwischen der Verwaltung und Privaten.”, Veröffentlichungen der Vereinigung der Deutschen Staatsrechtslehrer 52 (1993): 248-84.
61. Leisner, Walter. “Unterscheidung zwischen privatem ve öffentlichem Recht.”, JuristenZeitung 61, S. 18 (2006): 869-75.
62. Maurer, Hartmut ve Waldhoff, Christian, Allgemeines Verwaltungsrecht. Münih: C.H. Beck, 2024.
63. Mayer, Otto. Deutsches Verwaltungsrecht Band I. Leipzig: Duncker & Humblot, 1924.
64. Odyakmaz, Zehra, Kaymak, Ümit ve Güzel, Oğuzhan, Kamu Denetçiliği Kurumunun Kanunu Işığında T.C Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsmanlık) ve Kararları. Ankara: Yetkin Yayınları, 2023.
65. Oğurlu, Yücel. “İdare Hukukunda 'Fiili Yol' ve Yargısal Denetimi.”, Kamu Hukuku Arşivi Dergisi 6, S. 1 (2003): 59-71.
66. Onar, Sıddık Sami. İdare Hukukunun Umumî Esasları, Cilt I. İstanbul: İsmail Akgün Matbaası, 1966.
67. Onar, Sıddık Sami. İdare Hukukunun Umumî Esasları, Cilt III. İstanbul: İsmail Akgün Matbaası, 1966.
68. Özay, İl Han. “Radyo ve Televizyon Üst Kurulu.”, İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi S. 10 (Ocak 1995).
69. Özay, İl Han. “Türkiye’de İdarî Yargının İşlev ve Kapsamı.”, İçinde İdari Yargıda Son Gelişmeler Sempozyumu. Ankara: Danıştay Başkanlığı Yayınları, 1982.
70. Özay, İl Han. Günışığında Yönetim. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2017.
71. Özbudun, Ergun. Türk Anayasa Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2019.
72. Özyörük, Mukbil. İdare Hukuku Ders Notları. 1977.
73. Pestalozza, Christian. Formenmißbrauch des Staates. Münih: Beck, 1973.
74. Peters, Hans Joachim. Lehrbuch Des Verwaltungsrechts. Stuttgart: Kohlhammer Verlag, 1949.
75. Pietzner, Rainer ve Ronellenfitsch, Michael, Das Assessorexamen im Öffentlichen Recht: Verwaltungsprozess, Verwaltungsverfahren. Münih: Verlag Franz Vahlen, 2019.
76. Ramsauer, Ulrich ve Tegethoff, Carsten, “§ 54 Zulässigkeit des öffentlich-rechtlichen Vertrags.”, İçinde Verwaltungsverfahrensgesetz (VwVfG): Kommentar, editör Ferdinand O. Kopp ve Ulrich Ramsauer. Münih: C.H. Beck, 2017.
77. Reimer, Philipp. “§ 10 Wechselwirkungen von Verfassungs- ve Verwaltungsrecht.”, İçinde Handbuch des Verwaltungsrechts, Band I: Grundstrukturen des deutschen Verwaltungsrechts, editör Wolfgang Kahl ve Markus
78. Ludwigs. Frankfurt: C.F. Müller, 2021.
79. Roth, Helmut. Die kommunalen öffentlichen Einrichtungen. Frankfurt: Peter Lang, 1998.
80. Sancakdar, Oğuz, Önüt, Lale Burcu, Doğan, Eser Us, Turhan, Mine Kasapoğlu ve Seyhan, Serkan, İdare Hukuku Teorik Çalışma Kitabı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025.
81. Sarıca, Ragıp. İdarî Kaza, Cilt I. İstanbul: Kenan Matbaası, 1949.
82. Schmidt, Rolf. Allgemeines Verwaltungsrecht. Grasberg: Dr. Rolf Verlag, 2024.
83. Schmidt-Aßmann, Eberhard. “Die Lehre von den Rechtsformen des Verwaltungshandelns.”, Deutsches Verwaltungsblatt, 1989: 533-41.
84. Schmitt Glaeser, Walter ve Horn, Hans-Detlef, Verwaltungsprozessrecht: Kurzlehrbuch mit Systematik zur Fallbearbeitung. Berlin: Springer, 2000.
85. Sezginer, Murat. “İdari İşlem - İcrailik - Ayrılabilir İşlem - Yargısal Denetim.”, Journal of Istanbul University Law Faculty 69, S. 1-2 (2011): 241-50.
86. Sezginer, Murat. İptal Davasının Uygulama Alanı Bakımından Ayrılabilir İşlem Kuramı. Ankara: Yetkin Yayınları, 2000.
87. Siegel, Thorsten. “§ 54 Zulässigkeit des öffentlich-rechtlichen Vertrags.”, İçinde Verwaltungsverfahrensgesetz (VwVfG): Kommentar, editör Ulrich Stelkens, Heinz Joachim Bonk ve Michael Sachs. Münih: C.H. Beck, 2023.
88. Siegel, Thorsten. Allgemeines Verwaltungsrecht. Frankfurt: C.F. Müller, 2024.
89. Sodan, Helge. “§ 40 Verwaltungsrechtsweg.”, İçinde Verwaltungsgerichtsordnung: VwGO, editör Helge Sodan ve Jan Ziekow. Berlin: Nomos / C.H. Beck, 2025.
90. Stelkens, Ulrich. “Das behördliche Hausrecht.”, Juristische Ausbildung 32, S. 5 (2010): 363-69.
91. Stern, Klaus. Das Staatsrecht Der Bundesrepublik Deutschland Bd. 2. Münih: C.H. Beck, 1980.
92. Stober, Rolf ve Kluth, Winfried, Verwaltungrecht I: Ein Studienbuch. Münih: C.H. Beck, 2017.
93. Thieme, Werner. Verwaltungslehre. Köln: Heymann, 1984.
94. Ulusoy, Ali. Türk İdare Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları, 2023.
95. Von Boetticher, Christian. Parlamentsverwaltung ve parlamentarische Kontrolle. Berlin: Duncker & Humblot, 2002.
96. Waldhoff, Christian. “Verwaltung und Verwaltungsrecht.”, İçinde Handbuch des Verwaltungsrechts, Band I: Grundstrukturen des deutschen Verwaltungsrechts, editör Wolfgang Kahl ve Markus Ludwigs. Heidelberg: C.F. Müller, 2021.
97. Werner, Fritz. “Verwaltungsrecht als konkretisiertes Verfassungsrecht.”, Deutsches Verwaltungsblatt 74 (1959): 527-33.
98. Wolff, Hans J. “Der Unterschied zwischen öffentlichem und privatem Recht.”, Archiv des öffentlichen Rechts 76, S. 2 (1950): 205-17.
99. Wolff, Hans J. ve Bachof, Otto, Verwaltungsrecht: Ein Studienbuch 1. Münih: C.H. Beck, 1974.
100. Wollenschläger, Ferdinand. “Verwaltungsrecht und Privatrecht.”, İçinde Handbuch des Verwaltungsrechts, Band I: Grundstruktüren des deutschen Verwaltungsrechts, editör Wolfgang Kahl ve Markus Ludwigs. Heidelberg: Müller Verlag, 2021.
101. Wöckel, Holger. “§ 40 Verwaltungsrechtsweg.”, İçinde Verwaltungsgerichtsordnung (VwGO) Kommentar, editör Erich Eyermann. Münih, 2022.
102. Yaşar, Hasan Nuri. İdare Hukuku Genel Esaslar. İstanbul: Der Yayınları, 2013.
103. Yıldırım, Ramazan, Çınarlı, Serkan ve Azak, Kerim, Türk İdare Hukuku Dersleri Cilt: I. Ankara: Adalet Yayınevi, 2025.
104. Yıldırım, Ramazan, Çınarlı, Serkan ve Azak, Kerim, Türk İdare Hukuku Dersleri Cilt: II. Ankara: Adalet Yayınevi, 2025.
105. Yıldırım, Turan, Yasin, Melikşah, Kaman, Nur, Özdemir, H. Eyüp, Üstün, Gül, Çakır, Hüseyin Melih ve Tekinsoy, Özge Okay, İdare Hukuku. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2022.
106. Yıldız, Hayrettin. “Fransız Hukukunda Fiili Yolun Yeni Hukuki Rejimi ve Fiili Yolun Türkiye Uygulaması.”, Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi 8, S. 2 (2019): 303-36.
107. Yıldız, Hayrettin. “İdare Hukukunun Kısa Tarihçesi.”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 22, S. 4 (2018): 198.
108. Yüksel, Ayşen. “İdare Hukukunun Tatbik Sahası.”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16, S. 1 (1959): 71-90.
109. Zuleeg, Manfred. “Die Anwendungsbereiche des öffentlichen Rechts und des Privatrechts.”, Verwaltungsarchiv 73 (1982): 384-404.