“Risâle-i Tedbîr-i ‘Umrân-ı Mülkî” Adlı Risâlede İbn-i Haldun'un İktisadi Düşüncelerinin Yansımaları

Osmanlı Devleti’nin farklı dönemlerinde devlet düzeninde yaşanan aksaklıkları ve bunların çözüm yollarını ortaya koymak gayesiyle çeşitli ıslahatnameler, risaleler ya da raporlar hazırlanmıştır. Değişen şartlar göz önüne alındığında, ilk dönemlerdeki daha çok askeri bozulmaları ele alan risalelerden farklı olarak, 19. yüzyılda hazırlanan bazı risaleler, iktisadi düşünceyi ilgilendiren görüşleri kapsamakta ve bu yönde teklifler sunmaktadır. Bunlardan birisi de, Risâle-i Tedbîr-i ‘Umrân-ı Mülkî başlığını taşıyan elyazmasıdır. Viyana Milli Kütüphanesi’nde bulunan ve muhtemelen tek nüsha olan bu eser, dönemin iktisadi düşüncesine ışık tutacak mahiyettedir. 1833 yılında kaleme alınmış olduğu anlaşılan ve Osmanlı Devleti’nde iktisadi düşünce tarihi bakımından mevcut kaynaklar içerisinde ilk telif eser olarak nitelendirilebilecek bu elyazması, esas olarak politik ekonomiye dair bilgiler ihtiva etmekte ve bazı bölümlerinde yer yer İbn-i Haldun’a ait görüşlere de yer vermektedir.

Birçok disipline konu olan görüşleriyle İbn-i Haldun’un iktisadi ve mali görüşleri de önem arz etmektedir. Bu açıdan Osmanlı Devleti’nde telif olunan ilk iktisat elyazmasında İbn-i Haldun’a ait fikirlerin yer almış olması dikkate değerdir. Bu sebeple, ele alınan çalışmanın başlıca amacı, Risâle-i Tedbîr-i ‘Umrân-ı Mülkî’nin müellifinin İbn-i Haldun’a ait aktardığı görüşleri ve eleştirileri ortaya koymaktır.