Zambır, Argun ve Duzele Çalgıları Üzerine Kültürel Bir İnceleme

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 23, 1 - 16, 13.01.2026

Gazi Bilgiç , Veli Garip

Öz

Uygarlıkların her çağda kendilerine ait kültür unsurları vardır. Kültür unsurları birden fazla disiplin kapsamında değerlendirilebilir ve bu unsurlar bulundukları toplum için önemlidir. Toplumun konu hakkındaki görevi ise kendi toplumu içerisindeki veya çevresinde kendisine benzer kültür unsurlarını toplum içinde canlı tutmak, tanıtmak ve korunmasını sağlamaktır. Bu amaçla yola çıktığımız çalışmamızda ise ele aldığımız kültür unsurları, Güneydoğu, Doğu illerimizde icra edilen ve Ortadoğu’nun bazı bölgelerinde icra edilen Argun, Zambır ve Duzele isimli çalgılardır. Çalışmamızda ele aldığımız üç çalgının bilgilerine Mehmet Gazi Bilgiç’in saha çalışmaları neticesinde ulaşılmıştır. Bu çalgılar arasında ağırlıklı olarak Duzele çalgısı incelenmiştir. Çalışmamızda öncelik olarak çalgıların, icra edildiği yörelerin, tarihi ve müzikal yapısı ele alınmıştır. Çalışmamızın amacı ise ele alınan üç çalgının müzikal ve tarihsel serüvenini tanıtmak ve nefesli çalgılar literatüründe yer almasını sağlamaktır. Çalışmamıza 1 yüksek lisans tezi, 1 sanatta yeterlilik tezi, 1 kitap, 1 makale ve bir özel eğitim enstitüsünün ders notları çalışmamıza yazılı kaynak oluşturmuştur. Sözlü olarak ise belirtilen tezlerin yazarı Ahmet Serdar Kastelli ve Yasin Türk çalışmamıza kaynak kişi olarak görüşme yapılmıştır. Çalışmamızda nitel araştırma yöntemlerinden betimsel araştırma yöntemi kullanılarak ele aldığımız nefesli çalgılar grubunun özelliklerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışmamız Güneydoğu illerinden Gaziantep, Doğu ilinden Şırnak ve Hakkâri, Ortadoğu bölgesinde bulunan Irak ülkesinin Süleymaniye, Erbil, Duhok kentleri, Suriye’nin Halep kenti ve Mısır ile sınırlı tutulmuştur. Bulgular ve yorum kısmında çalışmada incelenen çalgıların kavramsal çerçevenin dışında kaynak eklemesi yapılmıştır. İncelenen çalgılardan Duzele’ nin ve diğer çalgıların fotoğraflı belgesi çalışmamızda işlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Zambır , Argun , Duzele , Irak , Gaziantep.

Kaynakça

• Asker, H. (2022). Türk dünyası çalgıları. Osmaniye: Hasret Basımevi.
• Acar, Ö. ve Duman, B. (2024). Irak Türkmenleri’nin Türkmen Dilini ve Kültürünü Koruma Çabaları. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 15, 1681-1698.
• Bayburtlu, A. S. (2016). Erzurum Yöresi Müziklerinin Kültürel Özelliği: Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2 (2), 262-278.
• Bayburtlu, A.S. (2017). Kültür Etnomüzikoloji ve Müzikoloji İlişkisi: Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3 (1), 77-87.
• Ekici, S. (2013). Gaziantep &Barak Müzik Kültürü. Gaziantep: Logos Matbaacılık.
• Demir, E. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Teknikleri Üzerine Betimsel Bir Çalışma. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25 (46), 313-328.
• Genç, H. (2019). Gaziantep İli Halk Çalgılarından Zambır Üzerine Bir İnceleme. (Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi), Ege Üniversitesi SBE, İzmir.
• Kaplan, A. (2005). Kültürel Müzikoloji, İstanbul, Bağlam Yayıncılık.
• Karasar, N. (1982). Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar, İlkeler, Teknikler. Ankara: Bilim Yayınlar.
• Kastelli, A.S. (2004), Türk halk oyunlarında kullanılan nefesli çalgıların orkestrasyon içindeki kullanımı ve yörelere göre incelenmesi, Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi), Ege Üniversitesi SBE, İzmir.
• Kastelli, A.S. (2014), Anadolu geleneksel nefesli çalgıları ve bu çalgılar üzerine özgün bağdalar, Yayınlanmış Sanatta Yeterlilik Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi SBE, Afyonkarahisar.
• Mahmoudi, Ö. ve Baloğlu, B. Ş. (2024). Barak Yöresi Uzun Havalarının Karakteristik Yapısını Oluşturan Yerel ve Müzikal Unsurların İncelenmesi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 11(107), 1006-1018.
• Mcmillian, James H. And Sally Schumacher, (1984). Research in Education: A Conceptual Introduction: Boston and Toronto, Little Brown and Company. Viya Özel Eğitim Enstitüsü Ders Notları, Irak Zakho.
• Yerkazan, H. (2017). Hadislerde Geçen Musiki Enstrümanları. Geçmişten Günümüze Dini Musiki Sempozyumu 3-4 Kasım 2017.
• Repertükül, Repertuar Türküleri Külliyaatı, Gaziantep. https://www.repertukul.com/Yoreler-- GAZIANTEP (Erişim T. 01.01.2023).
• Çift Klarnet, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Double_clarinet (Erişim T. 01.09.2025).
• Çete, A., Gaziantep Müzik Kültürü/1. http://baltalimani.com/pdf/GaziantepMuzikKulturu.pdf (Erişim T. 01.01.2023).
• Zülfikar, H. (2022). Alan/Saha Araştırması. Tübitak Bilim ve Toplum Başkanlığı Popüler Bilim Yayınları. https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/alan_saha_arastirmasi#:~:text=Ara%C5 %9Ft%C4%B1rmada%2C%20veri%20elde%20etme%20s%C3%BCrecinin,ger%C3 %A7ekle%C5%9Ftirildi%C4%9Fi%20ara%C5%9Ft%C4%B1rma%20tekni%C4%9Fi ne%20verilen%20isimdir. (Erişim T. 23.09.2025).