Denizcilik Sektöründe Yeşil Aklamanın Önlenmesi: Konteyner Hat Operatörleri Üzerine Bir İnceleme

Öz

Kıt doğal kaynakların hızla tükenmesi, sürdürülebilirliği yirmi birinci yüzyılın öncelikli meselelerinden biri haline getirmiştir. Bu doğrultuda, ekolojik dengenin korunması ve çevresel zararın azaltılması amacıyla ulusal ve uluslararası düzeyde çeşitli hukuki düzenlemeler yürürlüğe konulmuş, artan toplumsal farkındalık ise müşterilerin sürdürülebilirlik stratejilerini merkezine alan şirketlere yönelme eğilimini güçlendirmiştir. İşletmeler bu süreçte yeşil odaklı stratejiler belirleyerek bunları pazarlama faaliyetlerine dönüştürmüş, ancak bu stratejilerin önemli bir kısmının gerçeği yansıtmaması yeşil aklama (greenwashing) kavramının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Günümüzde uluslararası ticarette giderek artan çevresel düzenlemeler ve değişen müşteri tercihleri, birçok firmanın gerçekte sürdürülebilir olmayan uygulamalarını yeşil bir çerçevede sunmasına imkân vermekte; bu durum, söz konusu stratejilerin ne ölçüde gerçek bir çevresel sorumluluk içerdiği ve hangi noktada yeşil aklama kapsamında değerlendirilebileceği sorusunu gündeme getirmektedir. Küresel ticaretin en önemli unsurlarından biri olan denizcilik sektörü de bu dönüşümden etkilenmiş, özellikle deniz taşımacılığının Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi’ne dâhil edilmesi sektörde sürdürülebilir yatırımların ivme kazanmasını sağlamıştır. Bu köklü değişim sonucunda denizcilik şirketleri sürdürülebilirlik stratejilerini benimseyerek kamuoyu ile paylaşmış, ancak bu stratejilerin yeşil aklama niteliği taşıyıp taşımadığının dikkatle değerlendirilmesi zorunlu hâle gelmiştir. Bu çalışmada, denizcilik sektöründe yeşil aklama olgusu konteyner hat operatörlerinin sürdürülebilirlik stratejileri üzerinden ele alınacak, Avrupa Birliği Yeşil Aklama mevzuatı çerçevesinde mevcut önlemler tartışılacak ve sektörde ortaya çıkabilecek olası yeşil aklama uygulamalarına karşı çözüm önerileri sunulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Yeşil Aklama
• Yeşil Beyan
• Uluslararası Ticaret
• Deniz Taşımacılığı
• Konteyner Taşımacılığı.

Preventing Greenwashing in the Maritime Sector: An Examination of Container Shipping Operators

Öz

The rapid depletion of scarce natural resources has made sustainability one of the top priorities of the twenty-first century. In this context, various legal regulations have been enacted at the national and international levels to protect ecological balance and reduce environmental damage. Increasing social awareness has strengthened the trend of customers turning to companies that place sustainability strategies at the center of their operations. Businesses have identified green-focused strategies and transformed them into marketing activities, but the fact that a significant portion of these strategies do not reflect reality has led to the emergence of the concept of greenwashing. Today, increasing environmental regulations in international trade and changing customer preferences allow many companies to present their practices, which are not truly sustainable, within a green framework. This raises the question of the extent to which these strategies involve genuine environmental responsibility and at what point they can be considered greenwashing. The maritime sector, one of the most important elements of global trade, has also been affected by this transformation. In particular, the inclusion of maritime transport in the European Union Emissions Trading System has accelerated sustainable investments in the sector. As a result of this fundamental change, shipping companies have adopted sustainability strategies and shared them with the public, but it has become imperative to carefully evaluate whether these strategies constitute greenwashing. This study will examine the phenomenon of greenwashing in the maritime sector through the sustainability strategies of container line operators, discuss existing measures within the framework of European Union greenwashing legislation, and propose solutions to potential greenwashing practices that may emerge in the sector.

Anahtar Kelimeler

• Greenwashing
• Green Claim
• International Trade
• Maritime Transport
• Container Shipping

Kaynakça

1. A.P. Moller Maersk 2024 Yılı Raporu, Erişim Adresi: https://investor.maersk.com/static-files/31bf05a1-6f0c-4fbd-a3c7-3f58e044f668, (12.09.2025).
2. A.P. Moller Maersk, Sürdürülebilirlik Web Sayfası, Erişim Adresi: https://www.maersk.com/sustainability, (09.09.2025).
3. AB 2011/83 Tüzüğü, Tüketici Hakları Direktifinin Avrupa Parlamentosu ve Konsey’in 25 Ekim 2011 tarihli ve 2011/83/EU sayılı Direktifi, Tüketici haklarına ilişkin olup, 93/13/EEC sayılı Konsey Direktifi ile 1999/44/EC sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifini değiştiren ve 85/577/EEC sayılı Konsey Direktifi ile 97/7/EC sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifini yürürlükten kaldıran Direktifi, Avrupa Birliği Resmî Gazetesi, L 304/64–65. Erişim Adresi: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32011L0083, (12.07.2025).
4. AB 2015/757 Tüzüğü, Avrupa Parlamentosu ve Konsey’in 29 Nisan 2015 tarihli ve (AB) 2015/757 sayılı Tüzüğü, gemilerden kaynaklanan karbon dioksit emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanması ile ilgili kuralların belirlenmesine ilişkin düzenlemeler. Avrupa Birliği Resmi Gazetesi, L123, 55–76. Erişim Adresi: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2015/757/oj/eng (22.01.2025).
5. AB 2023/1805 Tüzüğü, Deniz Taşımacılığında Yenilenebilir ve Düşük Karbonlu Yakıtların Kullanımı Hakkında ve 2009/16/EC sayılı Direktifi tadil eden 13 Eylül 2023 tarihli ve (AB) 2023/1805 sayılı Tüzük. Avrupa Birliği Resmî Gazetesi, L 234, 48–100. Erişim Adresi: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32023R1805, (22.01.2025).
6. AB 2023/959 Tüzüğü, Avrupa Parlamentosu ve Konsey’in 10 Mayıs 2023 tarihli ve (AB) 2023/959 sayılı Tüzüğü, iklim değişikliğiyle mücadele ve çevresel sürdürülebilirliği teşvik etmek amacıyla belirli sektörlerde sera gazı emisyonlarının azaltılmasına ilişkin düzenlemeler. Avrupa Birliği Resmi Gazetesi, L130, 1–15. Erişim Adresi: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2023/959/oj/eng, (11.02.2025).
7. AB 2024/825 Tüzüğü, Yeşil Dönüşümde Tüketicilerin Güçlendirilmesine İlişkin Direktif - Avrupa Parlamentosu ve Konsey’in 28 Şubat 2024 tarihli ve (AB) 2024/825 sayılı Direktifi, Tüketicilerin yeşil dönüşüm sürecinde haksız ticari uygulamalara karşı daha iyi korunmaları ve daha doğru bilgilendirilmeleri yoluyla güçlendirilmesine ilişkin olarak 2005/29/EC ve 2011/83/EU sayılı Direktiflerin değiştirilmesine dair Direktif, Avrupa Birliği Resmi Gazetesi, 2024/825, Erişim Adresi: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202400825, (02.07.2025).
8. AB Komisyonu, Yeşil Beyan Web sayfası, Erişim Adresi: https://environment.ec.europa.eu/topics/circular-economy/green-claims_en, (12.06.2025).

9. AB Komisyonu, Yeşil Dönüşüm İçin Tüketicileri Güçlendirme Bilgi Notu, 30 Mart 2022, Erişim Adresi: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/attachment/872173/Factsheet%20Empowering%20Consumers.pdf, (22.08.2025).
10. AB Yeşil Beyanlar Direktifi Tasarısı, Avrupa Parlamentosu ve Konsey’in Açık çevresel beyanların doğrulanması ve iletilmesine ilişkin Direktifi’ne Yeşil Beyanlar Direktifi dair Teklifi, Erişim Adresi: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52023PC0166, (14.07.2025).
11. AK 2005/29 sayılı Tüzüğü, Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi, Avrupa Parlamentosu ve Konsey, “İç pazarda işletmeden tüketiciye yönelik haksız ticari uygulamalara ilişkin ve 84/450/EEC sayılı Konsey Direktifi ile 97/7/EC, 98/27/EC ve 2002/65/EC sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifleri ile (EC) No 2006/2004 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Tüzüğünü değiştiren 2005/29/EC sayılı Direktif (Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi)”, 11 Mayıs 2005, AB Resmî Gazetesi, L 149, 11.6.2005, Erişim Adresi: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32005L0029, (12.07.2025).
12. Akkan, E. (2022). İtici Güçleri ve Sonuçları ile Yeşil Aklamanın Kavramsal Analizi. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(2), 84-102.
13. Aksoy, M. A. (2016). 2005/29/At Haksız Ticari Uygulamalar Direktifinde Düzenlenen Haksız Rekabet Halleri ve Uygulama Örnekleri. Journal of Istanbul University Law Faculty, 73(1), 279-318.
14. Alkayış, A. (2020). Çevre ve Etik İlişkisinin Eğitim Felsefesi Bakımından Sorunsallaştırılması. Bingöl Araştırmaları Dergisi, 7(1), 75-98.
15. Andersen, A. F. (2024). Uncovering Greenwashing Practices within the Maritime Sector (Yüksek Lisans Tezi), University of South-Eastern Norway, Erişim Adresi: https://openarchive.usn.no/usnxmlui/bitstream/handle/11250/3135440/no.usn%3Awiseflow%3A7111279%3A59123142.pdf?sequence=1&isAllowed=y, (18.09.2025).
16. Avrupa Komisyonu, (22.03.2023). Tüketicinin Korunması: Sürdürülebilir Seçimlerin Önünü Açmak ve Yeşil Aklamaya Son Vermek (Basın bülteni No. IP/23/1692). Avrupa Komisyonu Resmî Basın Köşesi. Erişim Adresi: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_23_1692, (12.07.2025).
17. Bilim Temelli Hedefler Girişimi (SBTi), Erişim Adresi: https://sciencebasedtargets.org/about-us#who-we-are, (12.09.2025).
18. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD (United Nations Conference on Trade and Development), 2025 yılı Deniz Taşımacılığı Raporu, Erişim Adresi: https://unctad.org/system/files/official-document/rmt2025_en.pdf, (01.10.2025).
19. Bladt, D. Van Capelleveen, G. ve Yazan, D. M. (2024). The Influence of Greenwashing Practices on Brand Attitude: A Multidimensional Consumer Analysis in Germany. Business Strategy and the Environment, 33(2), 597-625.
20. Boran, T. (2023). Çevre Dostu Mesajlar: Yeşil Pazarlama Mı Yoksa Yeşil Yıkama Mı? Bir Literatür Taraması. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 24(2), 323-339.
21. Brito, M. Silveira, L. ve Kovačić, M. (2025). Greenwashing or Sustainable Environmental Practices? The Case of Cruise Tourism. Scientific Journal of Maritime Research-Pomorstvo, 39(1), 5-21.
22. Carreño, I. (2023). To Address Greenwashing and Misleading Environmental Claims, the European Commission Publishes a Proposal on “Green Claims” and Their Substantiation. European Journal of Risk Regulation, 14(3), 607-611.
23. Çetiner, B. (2025). AB ve Türk Hukukunda Yeşil Aklamanın (Greenwashing) Önlenmesi. İstanbul Hukuk Mecmuası, 83(2), 487-505.
24. De Freitas Netto, S. V., Sobral, M. F. F., Ribeiro, A. R. B. ve Soares, G. R. D. L. (2020). Concepts and Forms of Greenwashing: A Systematic Review. Environmental Sciences Europe, 32(1), 19. 1-12. Delmas, M. A. ve Burbano, V. C. (2011). The Drivers of Greenwashing. California Management Review, 54(1), 64-87. Demiral, D. J. (2022). Greenwashing’ten Yeşil Aklamaya: Türkiye’de Yapılan Akademik Çalışmalar Üzerinden Kuramsal Bir Bakış. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(4), 77-93.
25. Demirci, K. (2021). Sürdürülebilir Geleceğin Önündeki Tehdit: Yeşil Boyama (Greenwashing) Türkiye Kentleri Üzerinden Bir Değerlendirme. Kent ve Çevre Araştırmaları Dergisi, 3(2), 34-55.
26. Ecer, K. Güner, O. ve Çetin, M. (2021). Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Türkiye Ekonomisinin Uyum Politikaları. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 9(2), 125-144.
27. Evans, L. (2024). The Green Claims Directive: The Future Legal Framework for Advertising with Environmental. Zeitschrift fur das gesamte Lebensmittelrecht (ZLR), Eur. Food & Feed L. Rev. 19(4), 174-183.
28. Faber, G. ve Sick, V. (2022). Identifying and Mitigating Greenwashing of Carbon Utilization Products. Global CO2 Initiative. Erişim Adresi: https://deepblue.lib.umich.edu/handle/2027.42/171930, (12.07.2025).
29. Genç, E. (2013). Yeşile Boyama Kavramının Analitik İncelenmesi: Sertifikalı Etiketlerin Sertifikasızlarla Karşılaştırılması. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 20(2), 151-175.
30. Gürçam, S. (2022). The Neoliberal Initiative of the Aviation Industry to Fight the Climate Crisis: Greenwashing. International Journal of Environment and Geoinformatics, 9(3), 178-186.
31. Hora, M. ve Subramanian, R. (2018). Relationship Between Positive Environmental Disclosures and Environmental Performance: An Empirical Investigation of The Greenwashing Sin of The Hidden Trade- Off. Journal of Industrial Ecology, 23(4), 855-868.
32. İMMİB. (2025, 4 Ağustos). Erişim Adresi: https://immib.org.tr/tr/dunya-limit-asim-gunu-24-temmuza-geriledi (18.09.2025).
33. İş Etiği Enstitüsü (Institute of Business Ethics – IBE), Erişim Adresi: https://www.ibe.org.uk/knowledge-hub/what-is-business-ethics.html, (22.07.2025).
34. Kocabıyık, S. ve Başer, E.T. (2025). 2024/825 Sayılı Yeşil Tüketici Direktifinin Yeşil Yıkamayla Mücadele Kapsamında Değerlendirmesi. Prof. Dr. Havva Güzin Üçışık’a Armağan Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 31 (1), 629-639. DOI: 10.33433/maruhad.1708780.
35. Koçer, L. L. ve Delice, T. (2017). Yeşile Boyama ve Yeşil Güven Arasındaki İlişkide Algılanan Yeşil Riskin ve Algılanan Tüketici Şüpheciliğinin Aracılık Rolü. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (50), 1-25.
36. Küçükoğlu, M. T. (2012). Etik Değerler ve Etiğin Kurumsallaşması. Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 4(1), 177-185.
37. Lyon, T. P. ve Montgomery, A. W. (2015). The Means and End of Greenwash. Organization ve Environment, 28(2), 223-249.
38. Mair, J. (2015). Towards A Research Agenda For Environmentally Sustainable Events. In 7th Symposium of Psychology of Tourism, Hospitality. academia. edu. Erişim Adresi: http://www. academia. edu/download/41571509/Towards_a_research_agenda_for_environmen20160125-3622-kcdvd4. pdf. (09.08.2025).
39. Nemes, N. Scanlan, S. J. Smith, P. Smith, T. Aronczyk, M. Hill, S. Lewis, S. L. Montgomery, A. W. Tubiello, F. N. ve Stabinsky, D. (2022). An Integrated Framework to Assess Greenwashing. Sustainability, 14(8), 4431. https://doi.org/10.3390/su14084431.
40. Pizzetti, M. Gatti, L. ve Seele, P. (2021). Firms Talk, Suppliers Walk: Analyzing The Locus of Greenwashing in The Blame Game and Introducing ‘Vicarious Greenwashing’. Journal of Business Ethics, 170(1), 21-38.
41. Rekabet Kurumu, Terimler Sözlüğü, per se tanımı, Erişim Adresi: https://www.rekabet.gov.tr/tr/Sayfa/Yayinlar/rekabet-terimleri-sozlugu/terimler listesi?icerik=55a98264-0d2b-41cd-ae00-9425a7624595, (22.07.2025).
42. Science Based Targets Initiative (SBTi), Erişim Adresi: https://sciencebasedtargets.org/about-us#who-we-are, (22.09.2025).
43. Şenel, Ö. Yeniçeri, T. (2025). Yeşil Aklama Yapan Markalara Karşı Tüketici Tepkileri Üzerinde Etkili Faktörlerin İncelenmesi: Ciddi Oyun Üzerinden Bir Uygulama. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), 161-187.
44. T.C. Dışişleri Bakanlığı, Avrupa Birliği Başkanlığı, Web Sayfası, Yeşil Dönüşüm İçin Tüketicilerin Güçlendirilmesini Amaçlayan Direktif Haberi, Erişim Adresi: https://www.ab.gov.tr/yesil-donusum-icin-tuketicilerin-guclendirilmesini-amaclayan-direktif-ab-resmi-gazetesinde-yayimlandi_53745.html. (19.07.2025).
45. TerraChoice Environmental Marketing Inc. (2007). The “Six Sins of Greenwashing: A Study of Environmental Claims in North American Consumer Markets. Erişim Adresi: http://sustainability.usask.ca/documents/Six_Sins_of_Greenwashing_nov2007.pdf, (12.07.2025).
46. TerraChoice Environmental Marketing Inc., (2009), The Sins of Greenwashing Home and Family Edition, Erişim Adresi: https://www.twosides.info/wp-content/uploads/2018/05/Terrachoice_The_Sins_of_Greenwashing__Home_and_Family_Edition_2010.pdf, (18.07.2025).
47. Topal, İ. Nart, S. Akar, C. ve Erkollar, A. (2020). The Effect of Greenwashing on Online Consumer Engagement: A Comparative Study in France, Germany, Turkey, and The United Kingdom. Business Strategy and the Environment, 29(2), 465-480.
48. Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı, AB Yeşil Aklamanın Önlenmesine İlişkin Mevzuat Erişim Adresi: https://ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/yesil-mutabakat/ab-dongusel-ve-surdurulebilir-sanayi-politikalari/ab-yesil-aklamanin-onlenmesine-iliskin-mevzuat (22.07.2025).
49. Uluslararası Enerji Ajansı, (2025, May 19). Clean energy investment in emerging and developing economies and COP28 pathway, 2030, Erişim Adresi: https://www.iea.org/data-and-statistics/charts/clean-energy-investment-in-emerging-and-developing-economies-and-cop28-pathway-2030, (29.07.2025).