Enflasyon Düzeltmesinin Ertelenmesinin Hukuki Sonuçlarının ve Alternatif Mekanizmaların Yeterliliğinin Değerlendirilmesi

Mali tablolar tarihi maliyet esasına göre tutulmaları nedeniyle enflasyon ortamında satın alma gücündeki değişimleri yansıtmakta yetersiz kalmaktadır. Enflasyon düzeltmesi, mali tabloların enflasyon etkisinden arındırılarak vergi matrahının reel kazancı yansıtmasını amaçlayan bir mekanizmadır. Yüksek enflasyon şartlarının oluşması halinde bilanço esasına göre defter tutan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin enflasyon düzeltmesi yapması gerekmektedir. Buna karşılık, kanun koyucu tarafından belirli dönemler için şartların oluşup oluşmadığına bakılmaksızın enflasyon düzeltmesinin ertelenmesi öngörülmüştür. Bunun sonucunda yürürlükteki kanun hükmü belirli dönemler için, başka bir kanun hükmüyle yasaklanmıştır. Kanun koyucunun bu kararı, vergilemenin esaslı unsurlarından vergi matrahını etkilemekte olup vergilendirme ilkeleri yönünden tartışmaya açıktır. Ayrıca bu dönemler, yeniden değerleme bakımından yüksek enflasyon şartlarının oluşmadığı dönem olarak kabul edilmiştir. Bunun yanında finansal raporlama rejimi TMS 29 kapsamında mali tabloların düzenlenmesi mümkündür. Bu çalışmada enflasyon düzeltmesinin ertelenmesi, mali güce göre vergilendirme, kanunilik ve hukuki güvenlik ilkeleri çerçevesinde incelenmekte, ayrıca enflasyon düzeltmesinin yerine TMS 29 rejiminin ve yeniden değerlemenin alternatif mekanizma olarak yeterliliği değerlendirilmektedir.

Financial statements prepared on the basis of historical cost prove inadequate in reflecting changes in purchasing power under inflationary conditions. Inflation adjustment constitutes a corrective mechanism aimed at neutralising the distortive effects of inflation on financial statements, thereby ensuring that the tax base corresponds to real economic earnings. Where the statutory conditions of high inflation are satisfied, income and corporate taxpayers who maintain accounts on a balance sheet basis are legally obligated to apply inflation adjustment. Notwithstanding this, the legislature has, on a certain periods, expressly provided for the deferral of inflation adjustment irrespective of whether the underlying statutory conditions have been fulfilled. Consequently, the very obligation imposed by statute has been simultaneously suspended by another provision for the certain periods. This legislative course of action directly bears upon the tax base, which form some of the substative elements of taxation, and accordingly gives rise to siginificant questions from the perspective of constitutional principles. Moreover, for the application of revaluation, the deferral periods have been accepted as the statutory condition of high inflation are not satisfied. In addition, within the financial reporting framework, it remains open to enterprises to prepare their financial statement in accordance with IAS 29. This study examines the deferral of inflation adjustment through constitutional principles of ability-to-pay, legality, and legal certainty. As regards, the adequacy of the application of inflation accounting under IAS 29 and revaluation as functional alternative mechanisms to inflation adjustment are assessed.