Yeni Nesil Kooperatiflerin Alternatif Kamusal Alan Açma ve Gıda Egemenliği İdeallerinin Kesişiminde Son Yıllardaki Seyri: Kadıköy Kooperatifi Örneği

Bu makale, Türkiye’de kentli “yeni nesil” gıda kooperatiflerinin nasıl bir alternatif kamusal alan ve örgütlenme/siyaset rasyonalitesi inşa etmeye çalıştığını ve bu bağlamda halkların gıda egemenliğini örmede nasıl bir rolleri olduğunu ele almaktadır. Bu tartışmaları 2018-2019 döneminde ve 2024’te gerçekleştirilen on beş derinlemesine görüşme ve katılımcı gözleme dayanan saha çalışmalarının ışığında yapmaktadır. Yatay ve katılımcı bir alternatif örgütlenme modeli ile gıda egemenliği hareketinde kendini konumlandıran Kadıköy Kooperatifi 2018-2020 yıllarında gıdayı vesile edinerek alternatif kamusal alan açmaya çalışan alandaki öncü aktörlerden biridir. Bu sebeple, bu makale Kadıköy Kooperatifi deneyimine odaklanmakta ve bu örnekten yola çıkarak son yıllarda Türkiye’deki siyasi, ekonomik ve toplumsal dinamiklerin bu kooperatifleri ideallerine giden yolda nasıl etkilediğini irdelemektedir. Bu kooperatiflerin yurttaşları gıda siyasetine dahil etme çabalarını ve mevcut işleyişlerini kıyaslamalı bir perspektifle ortaya koymakta, bu örgütlenmelerin varlığını ve simgesel önemini katılımcılarının sözlerine kulak vererek tartışmaktadır. 2020 sonrasında bu kooperatiflere olan ilginin azalması ve bu örgütlenmelerin seyrine dair sosyolojik analizlerin yetersiz olması sebebiyle bu makale alana özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

This article discusses how “new generation” urban food cooperatives in Turkey attempt to build an alternative public space and organizational/political rationality and what these efforts signify in the context of food sovereignty movement. It draws on data from fifteen in-depth interviews and participant observations conducted during field studies in 2018-2019 and 2024. Kadıköy Cooperative emerged as a pioneering actor in this field with a horizontal and participatory organizational model between 2018 and 2020. Thus, this paper focuses on the Kadıköy Cooperative case and, based on this example, examines how the political, economic, and social dynamics of recent years have influenced new-generation food cooperatives in Turkey on their path toward these ideals. It presents the efforts and current operations of these cooperatives to engage citizens in food politics from a comparative perspective. It discusses their existence and symbolic importance by listening to the voices of their participants. Due to the decline in interest in these cooperatives after 2020 and the lack of sociological analyses on the trajectory of these organizations, this article aims to provide an original contribution to the field.