Zihinsel Yetersizliği Olan Bireylerde Sosyal Uyumu Artırmada Sanat Temelli Ergoterapi Müdahalelerinin Etkisi

Abstract

Bu çalışmanın amacı, zihinsel yetersizliği olan bireylerde sosyal uyumu artırmada sanat temelli ergoterapi müdahalelerinin etkisini incelemektir. Araştırma, ön test-son test ve izlem ölçümlerini içeren randomize kontrollü deneysel bir çalışma olarak planlanmıştır. Çalışmanın örneklemini, İstanbul’da bir özel eğitim ve rehabilitasyon merkezine devam eden, hafif ve orta düzey zihinsel yetersizlik tanısı almış 15–18 yaş aralığındaki toplam 30 birey oluşturmuştur. Katılımcılar rastgele yöntemle müdahale grubu (n=15) ve kontrol grubu (n=15) olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Müdahale grubuna 12 hafta boyunca haftada bir kez yaklaşık 40 dakika süren sanat temelli ergoterapi grup müdahalesi uygulanmıştır. Müdahale programında mandala, maske yapımı ve kolaj etkinliklerinden yararlanılmıştır. Kontrol grubu ise kurumun rutin eğitim ve rehabilitasyon programına devam etmiştir. Veriler, Sosyal Etkileşim Anksiyetesi Ölçeği (SIAS) ve Matson Çocuklarda Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği (MESSY) kullanılarak müdahale öncesinde (T0), müdahale sonrasında (T1) ve müdahaleden dört hafta sonra gerçekleştirilen izlem değerlendirmesinde (T2) toplanmıştır. Veriler IBM SPSS Statistics 27.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, müdahale grubunda uygun sosyal becerilerin anlamlı düzeyde arttığını, problem davranışların ve sosyal etkileşim kaygısının ise anlamlı düzeyde azaldığını göstermiştir. İzlem değerlendirmelerinde elde edilen kazanımların büyük ölçüde korunduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, sanat temelli ergoterapi müdahalelerinin zihinsel yetersizliği olan bireylerde sosyal uyumu geliştirmede etkili ve sürdürülebilir bir rehabilitasyon yaklaşımı olduğu düşünülmektedir.

Keywords

• Ergoterapi
• sanat temelli müdahaleler
• sosyal beceriler
• sosyal uyum
• zihinsel yetersizlik

References

1. KAYNAKLAR 1. Bigby, C., Anderson, S., & Cameron, N. (2014). Identifying conceptualizations and theories of change embedded in interventions that facilitate community participation for people with intellectual disability: A scoping review. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 27(6), 499– 518. https://doi.org/10.1111/jar.12088
2. 2. Verdonschot, M. M. L., de Witte, L. P., Reichrath, E., Buntinx, W. H. E., & Curfs, L. M. G. (2009). Community participation of people with an intellectual disability: A review of empirical findings. Journal of Intellectual Disability Research, 53(4), 303–318. https://doi.org/10.1111/j.1365- 2788.2008.01144.x
3. 3. Arslan, U., & Asqarova, S. (2022). Occupational therapy intervention on mental health in the COVID-19 pandemic: telerehabilitation. Journal of Medical Topics and Updates, 1(2), 81–84. 4. Asqarova, S. (2024). Yaşam Kalitesi ve Ergoterapi. Sağlık Bilimleri ve Teknolojileri Dergisi, 1(1), 1–4.
4. 5. Van Lith, T., Schofield, M. J., & Fenner, P. (2013). Identifying the evidence-base for art-based practices and their potential benefit for mental health recovery: A critical review. Disability and Rehabilitation, 35(2), 130–145. https://doi.org/10.3109/09638288.2012.683628
5. 6. Verdellen-Krauwel, N. H. T., Frielink, N., Prick, A.-E. J. C., Willems, A. P. A. M., & Embregts, P. J. C. M. (2025). Creative arts therapies, psychomotor therapy, and play therapy for people with severe intellectual disabilities and challenging behaviour: A scoping review of interventions and outcomes. Disabilities, 5(4), 84. https://doi.org/10.3390/disabilities5040084
6. 7. Wei, S., Wang, X., Zhang, Y., & Liu, H. (2025). The effectiveness of art therapy on children and adolescents: A systematic review of psychological, social, and behavioral outcomes. Children, 12(1), 45. https://doi.org/10.3390/children12010045
7. 8. Zimmermann, A., Hermsen, M., Pelgrim, T., van Dijk, L., Awater, A., Leget, C., & Visse, M. A. (2024). How do arts-based communities conceptualise their contribution to social justice for people living with intellectual disabilities? A scoping review. Journal of Creative Arts Therapies (JocAT), 19(1). https://www.jocat-online.org/a-24-zimmermann
8. 9. Bacanlı, H., & Erdoğan, F. (2003). Matson Sosyal Beceriler Envanteri'nin Türkçe'ye uyarlanması. Eğitim ve Bilim, 28(130), 22–30.

9. 10. Cesur, G., Yılmaz, N., & Fırat, S. (2008). Sosyal Etkileşim Anksiyetesi Ölçeği'nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 19(2), 123–130.
10. 11. Matson, J. L., & Ollendick, T. H. (1988). Enhancing children's social skills: Assessment and training with the Matson Evaluation of Social Skills with Youngsters (MESSY). Behaviour Research and Therapy, 26(2), 157–163. https://doi.org/10.1016/0005-7967(88)90117-0
11. 12. Ho, R. T. H., Potash, J. S., Fang, F., Rollins, J., & Ho, A. H. Y. (2020). Art therapy for adults with intellectual disabilities: Effects on social interaction and behavioral outcomes. Journal of Applied Arts & Health, 11(2), 157–170. https://doi.org/10.1386/jaah_00024_1
12. 13. Hackett, S., Bradshaw, L., & Bennett, K. (2017). Group-based art therapy interventions for individuals with learning disabilities: A practice-based review. International Journal of Art Therapy, 22(3), 120–130. https://doi.org/10.1080/17454832.2017.1343756
13. 14. Abaoğlu, H. (2019). Toplumsal Katılım ve Ergoterapi. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 7(3), 195–200. https://doi.org/10.30720/ered.526937