Kıraât Seb’a İmamlarından İmam Âsım’ın Birinci Râvisi Ebû Bekr Şu’be b. Âyyâş’ın Kıraât İlmindeki Yeri

Yıl 2025, Cilt: 2 Sayı: 1, 116 - 140, 15.06.2025

Haşim Yılmaz

Öz

Kur’an-ı Kerim’de kıraâtlere göre âyet okunuşlarında kayda değer değişiklikler görülebilmektedir. On Kıraât imamlarından gelen okuyuşlar sahih olarak kabul görülmüştür. Bu kıraâtlerin içerisinde, Kûfe Kıraât imamlarından biri olan, İmam Âsım (ö.127/745)’ın iki râvisi bulunmaktadır. Bu iki raviden birincisi sayılan Ebû Bekr Şu‘be b. Âyyâş’ın (ö.193/809) rivayeti de kabul edilmiş olan rivayetlerden birisidir. Kur’ân-ı Kerim’in kıraâttiyle meşgul olan farklı alanlarda çalışmalar yapan âlimler, ayetleri daha iyi kavramak amacıyla farklı okunan okuyuşlara ve kıraâtlere de değinmişlerdir. Böylelikle neşrettikleri eserlerinde mümkün mertebede farklılıklar üzerinde durmuşlardır. Kur’ân’ın farklı okunuşları Kıraât-i Aşere imamlarından da rivayet edildiği gibi bunların ravilerinden rivayet edilmektedir. Kıraât farklılıklarındaki yaklaşımlara binaen sahih olan Ebû Bekr Şu‘be rivayetinin de önemli bir unsur olarak kabul etmek gerekir. İslam ilimleri açısından kıraâtteki konumu itibari ile Ebû Bekr Şu’be de önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmamızda Ebû Bekr Şu‘be ’nin Kıraât ilmindeki yerine yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kıraât , Ebü Bekr Şu’be , Târîk , Rivayet , Ravi

Kaynakça

• Abdurrahman, Çetin. Kur’an-ı Kerimin İndirildiği Yedi harf ve Kırâatlar. İstanbul: Ensar Yayınları, 2. Basım, 2010.
• Adıgüzel, Mehmet. Kur’an-ı Kerim’in Tecvidi ve Tilaveti. Erzurum: Aktif Yayınları, 2010.
• Altıkulaç, Tayyar. “Ebû Bekr Şu῾be b. Âyyâş”. 10/109-110. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
• Birışık, Abdülhamit. Kırâat İlmi ve Tarihi. Bursa: Emin Yayınları, 2. Basım, 2014.
• Çetin, Abdurrahman. Kur’ân-ı Kerim Okuma Esasları. İstanbul: Huzur Yayınları, 2005.
• Çollak, Fatih. Âsım Kırâat. İstanbul: Üsküdar Yayınevi, 2006.
• Dânî, Ebu Amr Osman b. Said b. Osman b. Ebû Ömer Endülüsi ed-. et-Teysir fi’l-Kırrâati’s-Seb’a. Beyrut: Daru’l-Kitabu’l-Arabi, 1984.
• ——— Camiû’l-Beyân fi Kırâati’s-Seb’â. 3 Cilt. Kâhire: Daru’l-Hadis, 1427.
• Demirci, Muhsin. Kur’an Tarihi. İstanbul: İfav Yayınları, 11. Basım, 2017.
• Dimyaâî, Şeyh Ahmed b. el-Benna. İthâfü Fudelâi’l-Beşer bi’l-Kırâati’l-Erbeet’l-Âşere. 2 Cilt. Beyrut: Âlem’l’l-Kütüb, 2007.
• Ebû Dâvûd, Ebû Dâvûd Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. Süneni Ebû Dâvûd. Mısır: Daru’l-İbni Hazm, 1371.
• İbn Ğalbûn, Ebi Hasan Tâhir b. Abdülmun’îm. et-Tezkire Fi’l-Kırâat. Beyrut: Dâru’l Kütübi’l-İlmiyye, 1422.
• İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî er-Rüveyfiî. Lisânû’l-Ârap. 15 Cilt. Beyrut: Daru’s-Sadr, ts.
• İbn Mücahid, Ebû Bekr Ahmed b. Mûsâ b. el-Abbâs et-Temîmî. Kitâbû’s-Seb’a fi’l-Kırâat. Mısır: Daru’l-Maarif, 1119.
• İbnû’l-Bâzîş, Ebû Ca’fer Ahmed b. Ali Ahmed b. Halef el-Ensari. Kitabû’l-İkna fi’l-Kırâati’s-Seb’a. 2 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kûtübî’l-İlmîye, 2001.
• İbnû’l-Cezerî, Ebû’l-Hayr Şemseddin Muhammed b. Muhammed b. Muhammed. en-Neşr fi’l-Kırâati’l-Aşere. 2 Cilt. Beyrut: Daru’s-Sehabet’i-Turasi Batanta, 2002.
• ——— Ğâyetû’n-Niyâye fi Tâbakâtû’l-Kurra. 2 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1971.
• ——— Takrîbû’n-Neşr fi’l-Kırâati’l-Âşr. Mısır: Daru’l-Kutübi’l-İlmiyye, 1381.
• İbrahim Reşad, Muhammed Sabri. Havvluyyatu Âdabi Ayni Şemsiı. Kahire: Daru’l-Kutübi’l-İlmiyye, 1951.
• Kâdî, Şeyh Abdulfettah el-. Tarihu’l-Kurrai’l-Âşereti. Mısır: el-Mektebetü’l-Ezheriyyeti li’t-Turasi, 1423.
• Karaçam, İsmail. Karaçam İsmail, Kur’ân-ı Kerîm’in Nüzûlü ve Kırâat. İstanbul: İfav Yayınları, 2018.
• ——— Kur’ân-ı Kerim’in Faziletleri ve Okunma Kaideleri. İstanbul: İfav Yayınları, 2013.
• Mekkî b. Ebû Tâlib, Ebi Tâlib el-Kâysi. el-İbane ân Meâni’l-Kırâat. Mısır: Daru’n-Nehde, 1997.
• ——— et-Tebsıra fi’-Kırâat. Kuveyt: el-Manzumeti’l-Ârabiyyeti li’t-Turas, 1995.
• Muhammed b. Nebhân, Hüseyn el-Mısrî. er-Riyâş fî Rivâyeti’l-İmam Şu῾be b. Ayyâş. Mekke: Camiû’l-Ümmü’l-Kura, 2009.
• Muhammed Emîn, Molla Efendi. Umdetu’l-Hallân fi İzâhi Zübdeti’l-İrfân. İstanbul: el-Mektebetü’l-Hanifiyye, 1287.
• Muhammed Mekkî, Muhammed Mekki Nasr el-Cüreysî. Nihâyetü’l-Kavli’l-Müfîd Fî İlmi’t-Tecvîdû’l-Kur’ân-il-Mecîd. Beyrut: Daru’l-Kutübi’l-İlmiyye, 1433.
• Muhaysin, Muhammed b. Muhammed b. Muhammed Salim. el-İrşâdâtü’l-Celiyye fi’l-Kırâati’s-Seb’a min Târikî’ş-Şâtıbiyye. Mısır: Mektebeti’l-Ezheriyye, 1436.
• ——— el-Mühezzeb fi’l-Kırâati’l-Aşere ve Tevcihiha min Tarîki Tayyibeti’n-Neşr. Mısır: el-Mektebetü’l-Ezheriyyetü li-Turasi, 2001.
• Öztoprak, Sirâceddin. Kur’ân Kırâat (Kırâati Aşere). İstanbul: Beyan Yayınları, 2012.
• Palûvî, Hâmîd b. Hace Abdulfettâh. Zûbdetû’l-İrfân. İstanbul: Mektebetü’l Hanifiyye, ts.
• Saçaklızâde, Muhammed b. Ebî Bekr el-Mer’âşî. Cühdü’l-Mukill. Ürdün: Daru’l-İmâre, 1429.
• Temel, Nihat. Kur’ân Kırâatnda Vakf ve İbtidâ. İstanbul: İfav Yayınları, 2009.
• Ünal, Mehmet. Kur’an’ın Anlaşılmasında Kırâat Farklılıklarının Rolü. İstanbul: Hacıveyiszade İlim ve Kültür Vakfı Yayınları, 2019.
• et-Tâ’vil, Ahmed b. Muhammed b. Muhammed b. Abdullah et-Tâ’vil’. Fennu’t-Tertil ve Ulûmuhu. Medine: Mektebetü’l-Arabiyyetû’s-Suudi, 1420.
• Zehebî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân ez-. Siyeru A’lâmi’n-Nübela. Beyrut: Müesseseti’r-Risale, 1417.
• ——— Ma’rifetü’l-Kurrâ. Beyrut: Müesseseti’r-Risale, 1988.
• ——— Tabakâtû’l-Kurra. 3 Cilt. Beyrut: Merkezi’l-Mülk Faysal li’l-Buhus ve’d-Diraseti’l-İslamiyye, 1997.