Nizâmü’l-Mülk’ten “Siyâsetnâme”ye: Siyâsetnâme Teriminin Dünü ve Bugünü

Abstract

Bu çalışma, İslâm ve Osmanlı yazınında devlet yöneticilerine veya yönetici adaylarına işlerini hakkıyla yapabilmeleri için nasihat temelinde bilgi ve tecrübeler aktaran metinlerin çağdaş literatürde “siyâsetnâme” başlığı altında toplanmasının tarihî ve metodolojik meşruiyetini sorgulamaktadır. Söz konusu adlandırmanın dünü ile bugünü arasındaki bağın araştırıldığı bu makalede “siyâset” kavramının sahip olduğu anlamlarla mukayyet olarak “siyâsetnâme”nin üç farklı şekilde tanımlandığı ve bu doğrultuda üç farklı literatürü işaret ettiği ortaya konulmuştur. Bugün daha ziyade devlet yöneticilerine nasihat için yazılmış eserleri işaret eden “siyâsetnâme” teriminin bu minvalde kullanımı ise 1940’lı yıllardan itibaren başlamış ve gün geçtikçe yaygınlaşmıştır. Makalenin temel iddiası, “siyâsetnâme”nin edebî bir terim ve tür adı olarak yaygınlaşmasında, Nizâmü’l-Mülk’e atfedilen ve eldeki nüshalara göre başlıksız olan eserin Siyâsetnâme adıyla neşredilmesinin önemli bir etkisi olduğudur. Bu editoryal tercih, yalnızca söz konusu eserin daha ziyade bu adla şöhret bulmasını değil, benzer nitelikteki metinlerin de zamanla aynı kategori altında toplanmasını mümkün kılan bir tesiri ortaya çıkarmıştır. Siyasete/devlet yönetimine taalluk etmek noktasında ortaklaşan metinlerin, meydana getirildikleri dönemlerin dili ve kavramları yeterince dikkate alınmadan tasnif ve tahlil edilmesi, tabiatıyla, konu hakkında kimi tutarsız yorum ve hükümlere kapı aralamıştır. Makalede ortaya konulan problemlerin çözümü için “siyâsetnâme” teriminin yeniden gözden geçirilmesi ve aslında nasîhatnâme/pendnâme türü altında yer alması gereken devlet yöneticilerine nasihat literatürünün daha kapsayıcı ve açıklayıcı bir üst başlık altında değerlendirilmesi önerilmektedir.

Keywords

• siyâsetnâme
• nasîhatnâme
• Nizâmülmülk
• Siyerü’l-Mülûk
• Osmanlı siyaset düşüncesi

From Nizām al-Mulk to Siyāsatnāma: The Past and Present of the Term “Siyāsatnāma”

Abstract

This article questions the historical and methodological legitimacy of subsuming, under the heading of siyāsatnāma, the texts in Islamic and Ottoman literature that convey knowledge and experience to rulers or prospective rulers in the form of counsel so as to enable them to fulfil their duties properly. By investigating the relationship between the past and present uses of this designation, the article demonstrates that siyāsatnāma has been defined in three different ways, in correspondence with the meanings attributed to the concept of siyāsa, and that these definitions point to three distinct bodies of literature. The use of the term siyāsatnāma primarily to denote works written to advise rulers began in the 1940s and has since become increasingly widespread. The main argument of the article is that the growing currency of “siyāsatnāme” as a literary term and genre label owes much to the fact that the work attributed to Niẓām al-Mulk -which, according to the extant manuscripts, is in fact untitled- was published under the title Siyāsatnāma. This editorial choice not only contributed to the work’s becoming widely known under that name, but also had the effect of rendering it both possible for texts of a similar nature to be gradually grouped under the same category. Classifying and analysing texts that share a concern with siyāsa and statecraft without paying sufficient attention to the language and conceptual frameworks of the periods in which they were produced has, unsurprisingly, opened the door to a number of inconsistent interpretations and judgments. In order to address the problems identified in the article, it is proposed that the term siyāsatnāma be reconsidered, and that the literature of counsel to rulers -which in fact ought to be evaluated under the genre of naṣīḥatnāma or pandnāma- be treated instead under a more inclusive and conceptually clarifying umbrella category.

Keywords

• siyāsatnāma (mirror for princes)
• naṣīḥatnāma (advice literatüre)
• Nizām al-Mulk
• Siyar al-Mulūk
• Ottoman political thought

References

1. Adalıoğlu, H. H. (2016). Bir siyasetnâme olarak Kutadgu Bilig. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (34), 237-253.
2. Ahmedî. (2019). İskendernâme (Y. Akdoğan ve N. Kutsal, Haz.). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
3. Akgündüz, A. (1990). Osmanlı kanunnameleri ve hukuki tahlilleri (C. 1). Fey Vakfı Yayınları.
4. Akgündüz, A. (1994). Dede Cöngî. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 9, ss. 77-78). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
5. Akgündüz, A. (1999). Osmanlı hukuku-kanunnâmeler ve şeri’at. Yeni Asya Köprü, (65), s.y.
6. Akkuş, M. (2006). Klasik Türk şiirinin anlam dünyası (Edebî türler ve tarzlar). Fenomen Yayınları.
7. Albayrak, Z. (2019). Pertevî Ali Efendi’nin Rebî’ü’l-Mülk ve Âdâb-ı Sülûki’l-Mülûk adlı eseri (Tahlil ve metin) (Tez No. 583434) [Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
8. Anonim. (2024). Ümmetin imamına hadislerle siyasi nasihat: en-Nush bi’s-sünne li-imâmi’l-ümme (Ö. Kavak, Haz.). Klasik Yayınları.

9. Apaydın, H. Y. (2009). Siyaset-i şer’iyye. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 37, ss. 299-304). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
10. Arslan, M. (1989). Eski İran devlet geleneği ve siyasetnameler. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Dergisi, 3(1), 231-262.
11. Atmaca, V. (1993). Hadisleri bakımından siyasetnameler ve Ebü’n-Necib’in en-Nehcu’l-Mesluk fi Siyaseti’l-Mülük’u [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
12. Ayar, T. (2010). Minkarîzâde Dede Efendi’nin siyâset-nâmesi. Dini Araştırmalar, 13(37), 123-143.
13. Aydemir, Ö. K. (2010). Gencine-i Adalet üzerine dilbilgisi incelemesi ve iktidar felsefesi bakımından söylem çözümlemesi (Tez No. 263343) [Doktora tezi, Pamukkale Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
14. Ayverdi İlhan (t.y.). Siyâsetnâme. Kubbealtı Lugatı. https://lugatim.com/s/siyasetname adresinden 15 Ekim 2025 tarihinde alındı.
15. Başar, A. (2018). Şabanzâde Mehmed Muhteşem’in Adâbu’l-Hükkâm adlı eseri (İnceleme-metin) (Tez No. 523960) [Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
16. Başar, A. (2025). Klâsik Türk edebiyatında devlet yöneticilerine nasihat literatürü ve “siyâsetnâme” türüne eleştirel yaklaşım (Tez No. 981389) [Doktora tezi, İstanbul Medeniyet Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
17. Bilgin, A. A. (2017). Giriş. İçinde K. b. S. el-Hâfız Ankaravî, Enîsü’l-Celîs (ss. 17-50). Türkiye Bilimler Akademisi.
18. Bursalı Mehmet Tahir. (1912). Siyâsete müteallik âsâr-ı İslâmiyye. Kader Matbaası.
19. Bütün, M. (2019). Sarı Abdullah Efendi, Nasîhatü’l-Mülûk Terğîben li Hüsni’s-Sülûk (1b-109b): İnceleme-metin-sözlük-dizin (Tez No. 591432) [Yüksek lisans tezi, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
20. Canım, R. (2010). Divan edebiyatında türler. Grafiker Yayınları.
21. Çağbayır, Y. (2007). Siyâset-nâme. İçinde Ötüken Türkçe Sözlük (C. 4, s. 4271). Ötüken Neşriyat.
22. Çağrıcı, M. (2006). Nasîhat. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 32, ss. 408-409). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
23. Çelik, N. (2023). Din nasîhattir hadisinin çok boyutlu gerçekliği. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (28/1), 35-54. https://doi.org/10.58568/firatilahiyat.1239706
24. Çiçek, K. (1997). Siyasetname kültürümüze göre siyasetteki yozlaşma ve ideal siyaset. Yeni Türkiye, III(14). Darke, H. (1968). Mukaddime-i musahhih. İçinde Siyerü’l-Mülûk (Siyâsetnâme) (2. Baskı, ss. 11-32). Büngah-ı Tercüme ve Neşr-i Kitâb.
25. Daye, N. (2017). Hüküm sahiplerinin izleyecekleri yol: Mirsâdü’l-İbâd Mine’l-Mebdei İle’l-Meâd’dan Selçuklu sultanı Alaeddin Keykubad’a ve Osmanlı sultanı II. Murad’a sunulan siyasetname (Ş. Severcan, Haz.). Büyüyenay Yayınları.
26. Dede Cöngî. (2019). Şer’î siyâset: es-Siyâsetü’ş-şer’iyye (A. C. Köksal, Çev.). İlke Yayınları.
27. Dede Cöngî, Risâle fi’s-Siyâseti’ş-Şer’iyye, Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi, No: 00697-003.
28. Dede Cöngî, Siyâsetnâme, Süleymaniye Kütüphanesi Hacı Mahmud Efendi, No: 06307-006.
29. Demircioğlu, C. (2009). Osmanlı çeviri tarihi araştırmaları açısından “terceme” ve "çeviri kavramlarını yeniden düşünmek. Journal of Turkish Studies (Türklük Bilgisi Araştırmaları), Cem Dilçin Armağanı, 33(1), 159-177.
30. Devellioğlu, F. (2004). Osmanlıca-Türkçe ansiklopedik lugat (Eski ve Yeni Harflerle) (21. Baskı). Aydın Kitabevi Yayınları.
31. Dilaçar, A. (1988). Kutadgu Bilig incelemesi (2. Baskı). Türk Tarih Kurumu.
32. Dinçer, Ö. (2019). Siyasetnâmeleri yeniden okumak (Bir yönetim bilimci gözüyle geleneksel siyasi düşünce) (2. Baskı). Klasik Yayınları.
33. Doha Historical Dictionary of Arabic. (t.y.). Siyâset. Doha Historical Dictionary of Arabic. https://www.dohadictionary.org/dictionary/%D8%B3%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%8E%D8%A9 adresinden 18 Mayıs 2025 tarihinde alındı.
34. Gazzâlî, E. H. M. b. M. (1988). et-Tibrü’l-mesbûk fî nasîhatü’l-mülûk (A. Şemsüddîn, Haz.). Dârü’l-Kütübi’l-İlimiyye.
35. Müstevfî, H. (1944). Târîh-i güzîde (A. Nevâî, Haz.). Müessese-i İntişârât-ı Emîr Kebîr.
36. Ercilasun, A. B. (2013). Başlangıçtan yiriminci yüzyıla Türk dili tarihi (13. Baskı). Akçağ Yayınları.
37. Erten, M. (2011). Tercüme-i Siyâsetnâme’nin tahlili ve değerlendirilmesi (Tez No. 302116) [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
38. Erten, M. (2015). Dede Cöngî Siyâsetnâmesi’nde kadının ve valinin siyasal görevleri: Hukuk-siyaset ilişkisi üzerine bir karşılaştırma. Mavi Atlas, (4), 165-189.
39. Fayda, M. (2009). Siyer ve meğâzî. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 37, ss. 319-324). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
40. Fazlıoğlu, İ. (1997). Keykubad’a sunulan siyasetnâme: el-Letâ’ifü’l-ʽalâiyye fi’l-edâili’s-seniyye. Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 2(3), 225-239.
41. Görmez, M. (2003). Hz. Peygamber’in bir din tanımı: Bir hadisin semantik tahlili. Diyanet İlmi Dergi, (Peygamberimiz Hz. Muhammed (sav)-Özel Sayı-), 331-338.
42. Güzel, A. (2015). Dinî-tasavvufî Türk edebiyatı el kitabı (7. Baskı). Akçağ Yayınları.
43. İbn Bîbî, el-H. b. M. b. A. el-Ca‘ferî er-Rugadî. (1956). el-Evâmirü’l-alâ’iyye fi’l-umûri’l-alâ’iyye (A. S. Erzi, Ed., C. 1) Türk Tarih Kurumu.
44. İbn İsfendiyâr, B. M. b. H. (t.y.). Târîh-i Taberistân (A. İkbâl, Haz.; C. 1). Külâle-i Hâver.
45. İbnülemin Mahmûd Kemâl, Kemâlü’l-Kıyâse fî Keşfi’s-Siyâse, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler, No: 09979.
46. İnalcık, H. (2020a). Kutadgu Bilig’de Türk ve İran siyaset nazariye ve gelenekleri. İçinde Osmanlı’da devlet, hukuk ve adâlet (11. Baskı, ss. 9-30). Kronik Kitap.
47. İnalcık, H. (2020b). Osmanlı imparatorluğu: Toplum ve ekonomi (5. Baskı, C. 1). Kronik Kitap.
48. Kadızâde Mehmed İlmî. (2023). Kadızâde Mehmed İlmî’nin siyasi nasihatnâmesi: Mesmû’atü’n-nekâyih mecmû’atü’n-nesâyih (R. Yiğit ve S. Ö. Erdağı, Haz.). Klasik Yayınları.
49. Kafesoğlu, İ. (1955). Büyük Selçuklu veziri Nizâmü’l-Mülk’ün eseri Siyâsetnâme ve Türkçe tercümesi. Türkiyat Mecmuası, 12, 231-256.
50. Kanar, M. (2009). Siyâset-nâme. İçinde Osmanlı Türkçesi Sözlüğü (C. 2, s. 3094). Say Yayınları.
51. Kanar, Y. (2019). İktidar ve adalet: İslam düşüncesinde siyasetnameler. Mahya Yayınları.
52. Kara, İ. (1998). Siyâsetnâme. İçinde Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (Devirler, İsimler, Eserler, Terimler) (C. 8, ss. 27-29). Dergâh Yayınları.
53. Karahan, A. (1985). XIV. yüzyıl sonlarına kadar Türk kültürü ve edebiyatı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
54. Karahisârî, K. b. M. (2019). Sûfî diliyle siyaset: İrşâdü’l-mürîd ile’l-Murâd fî tercemeti Mirsâdü’l-’ibâd (Ö. Kavak, Haz.; 2. Baskı). Klasik Yayınları.
55. Karahisârî, K. b. M. (2020). İrşâdü’l-mürîd ile’l-Murâd (Mirsâdü’l-İbâd tercümesi) (A. A. Bilgin ve F. Yıldız, Haz.). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Yayınları.
56. Karal, E. Z. (1942). Yavuz Sultan Selim’in oğlu Şehzade Süleyman’a Manisa sancağını idare etmesi için gönderdiği siyasetnâme. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, (6), 37-44.
57. Karpuz, H. Ö. ve Aydemir, Ö. K. (2011). Kâtibî ve Gencine-i Adaleti. Turkish Studies, 6(1), 75-86.
58. Kâtip Çelebi. (2011). Keşfü’z-zunûn an esâmi’l-kütübi ve’l-fünûn (R. Balcı, Çev.; C. 2). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
59. Kavak, Ö. (2019). Abbâsî veziri Tahir’den oğlu Abdullah’a siyasî nasihatname (3. Baskı). Klasik Yayınları.
60. Kavak, Ö. (2021). “Nazlı Budin’in” düşüşünün düşündürdükleri yahut kimliği meçhul bir müellifin "nizâm-ı devlet" risâlesi. İçinde Budinli, Nizâm-ı Devlet: Risâle fî nizâmi’d-devle & Risâle-i Nizâm-ı Devlet (ss. 13-55). Klasik Yayınları.
61. Kavak, Ö. (2023a). İslam siyaset düşüncesinin fıkhi temelleri. Klasik Yayınları.
62. Kavak, Ö. (2023b). Osmanlı Türkçesine tercüme edilen siyaset düşüncesi eserlerinin tercüme usul ve tasarrufları. Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, (64), 1-45. https://doi.org/10.15370/maruifd.1289921
63. Kavak, Ö. (2024). Nevşehirli Damad İbrahim Paşa’ya ithaf edilen bir siyaset risalesi: Şeyh Seyyid Salih Mardînî’nin Nasîhatü’l-Mülûk’u. İçinde Ş. S. S. Mardînî, Nasîhatü’l-Mülûk: İslam Devletinin Nizamı için Siyasi Nasihatler (ss. 7-21). Klasik Yayınları.
64. Kavak, Ö. (2025a). Siyaseti Türkçe düşünmek: Siyaset düşüncesi eserlerinin Osmanlı Türkçesine tercümeleri (1362-1807). Klasik Yayınları.
65. Kavak, Ö. (2025b). Siyasetin kavramsal çerçevesi: İlgili disiplinler ve çağdaş yorumlar. İçinde Ö. Kavak ve A. Okumuş (Ed.), İslam Siyaset Düşüncesi: Kuramsal Arayışlar (ss. 109-145). Küre Yayınları.
66. Kebîrîzâde Yüsrî, Pendnâme, TBMM Kütüphanesi Halife Abdülmecid Efendi, No: 3802.
67. Keykâvus b. İskender b. Kâbûs b. Veşmgîr. (1933). Kitâb-ı Nasîhatnâme ma’rûf be-Kâbûsnâme (S. Nefîsî, Haz.). Matbaa-i Meclis.
68. Kömbe, İ. (2018). İslam siyaset düşüncesinin bir kaynağı olarak siyasetnâme-nasihatnâme literatüründe siyaset tasavvuru. İçinde L. Sunar ve Ö. Kavak (Ed.), İslâm siyaset düşüncesi: Adil devlet, erdemli şehir, mükellef insan (ss. 203-237). İlem Kitaplığı.
69. Köprülü, M. F. (1942). Vakıf müessesesinin hukukî mahiyeti ve tarihî tekâmülü. Vakıflar Dergisi, (2), 1-35. Köprülü, M. F. (1943). Anadolu Selçuklu tarihinin yerli kaynakları: Umûmî bir bakış I (Yerli kaynakların ehemmiyeti ve basılmış yerli kaynaklar). Belleten, 7(27), 379-522.
70. Köymen, M. A. (1953). Büyük Selçuklu imparatoru Melikşah devrine dair bir eser münasebetiyle. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 17(68), 557-604.
71. Köymen, M. A. (2020). Siyâset-name için açıklamalar. İçinde Siyâsetnâme (ss. 193-205). Türk Tarih Kurumu.
72. Levend, A. S. (1963). Siyaset-nameler. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 10, 167-194.
73. Levend, A. S. (2014). Türk edebiyatı tarihi. Dergâh Yayınları.
74. Mardînî, Ş. S. S. (2024). Nasîhatü’l-mülûk: İslam Devletinin Nizamı için Siyasi Nasihatler (Ö. Kavak, Çev.). Klasik Yayınları.
75. Mâverdî, E. H. A. b. M. b. H. (1988). Nasîhatü’l-mülûk (F. Abdülmünim Ahmed, Haz.). Müessesetu Şebabi’l-Câmia.
76. Maverdi. (2000). Siyaset sanatı: Nasîhatü’l-mülûk (M. Sarıbıyık, Çev.). Kırkambar Kitaplığı.
77. Muhyidddin el-Kâfiyeci. (2018). Kafiyeci’nin siyâsetnâmeleri: Seyfü’l-mülûk-Seyfü’l-kudât (İnceleme-eleştirmeli metin-çeviri) (Ö. Kavak ve H. M. Köse, Ed.; N. Okuyucu, Çev.). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
78. Muslihüddîn-i Sa’dî. (2006). Risâle-i nasîhatü’l-mülûk. İçinde M. A. Fürûğî (Ed.), Külliyât-ı Sa’dî (ss. 1157-1177). İntişârât-ı Hermes.
79. Nimetullah b. Osmân b. Seyyid Ali, Umûrü’l-Ümerâ. Süleymaniye Kütüphanesi Hacı Mahmud Efendi, No: 5361.
80. Nizam oul-Moulk. (1891). Siasset Naméh: Traité de gouvernement, composé pour le sultan Melik-Châh /par le vizir Nizam oul-Moulk (Charles Schefer, Ed.). Publicatiosn de L’école Des Langues Orientales Vivantes III. Serie, Vol. VII.
81. Nizam oul-Moulk. (1893). Siasset Naméh: Traité de gouvernement, composé pour le sultan Melik-Châh /par le vizir Nizam oul-Moulk (Charles Schefer, Çev.). Publicatiosn de L’école Des Langues Orientales Vivantes III. Serie, Vol. VIII.
82. Nizâmü’l-Mülk, E. A. H. b. A. (1931). Siyâsetnâme yâ Siyerü’l-Mülûk (S. A. Halhâlî, Ed.). Müessese-i Hurşîd.
83. Nizâmü’l-Mülk, E. A. H. b A. b. İ. (1941). Siyâsetnâme (berâye debîrestânhâ) (A. ikbâl Âştiyânî, Ed.). İntişârât-ı Meclis. Nizâm al-Mulk. (1949). Siyâset-nâme: Kniga o pravlenii vazira XI stoletya Nizam al-Mulk’a (B. N. Zakhoder, Çev.). İzdatelstvo Akademii Nauk SSSR.
84. Nizâmü’l-Mülk, E. A. H. b A. H. (1955). Siyâsetnâme (M. Kazvînî, Haz.). Kitâbfurûşî-i Tûrî.
85. Nizâm al-Mulk. (1960). Siyâsatnâma: gedanken und geschichten (K. E. S. F. von Schowingen, Çev.). Karl Alber Verlag.
86. Nizâmü’l-Mülk, E. A. K. H. b. A. b. İ. et-Tûsî. (1968). Siyerü’l-Mülûk (Siyâsetnâme) (Hubert Darke, Ed.; 2. Baskı). Büngâh-ı Tercüme ve Neşr-i Kitâb.
87. Nizâmü’l-Mülk. (1976). Siyerü’l-Mülûk veya Siyâset-Nâme (M. A. Köymen, Haz.). Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları.
88. Nizamü’l-Mülk, E. A. K. H. b A. b İ. et-Tusi. (1982). Siyâset-nâme (M. A. Köymen, Çev.). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
89. Nizâmü’l-Mülk, H. b. A. (2006). Siyerü’l-Mülûk (M. İstilâmî, Haz.). İntişârât-ı Zevvâr.
90. Nizâmü’l-Mülk. (2020). Siyâsetnâme (M. A. Köymen, Çev.; 5. Baskı). Türk Tarih Kurumu.
91. Öz, M. (2006). Siyasetname, ahlak ve görgü kitapları. İçinde T. S. Halman (Ed.), Türk Edebiyatı Tarihi: II (ss. 359-370). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
92. Özen, Ş. (2001). İstislâh. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 23, ss. 383-388). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
93. Özkırımlı, A. (Ed.). (1984). Türk edebiyatı ansiklopedisi (3. Baskı, C. 4). Cem Yayınevi.
94. Öztuna, Y. (2006). Tarih ve politika ansiklopedisi. Ötüken Neşriyat.
95. Paker, S. (2009). Tercüme ve nazire olarak çeviri: Kültüre bağlı kavramlar. Journal of Turkish Studies / Türklük Bilgisi Araştırmaları (Cem Dilçin Armağanı), (33/2), 89-110.
96. Sawyer, R. D. (2015). Kadim Çin’in askeri klasikleri (U. U. Bulsun ve Z. H. Ateş, Çev.; C. 1). Kırmızı Kedi Yayınevi.
97. Severcan, Ş. (2017). Necmeddîn Dâye. İçinde Hüküm sahiplerinin izleyecekleri yol: Mirsâdü’l-İbâd Mine’l-Mebdei İle’l-Meâd’dan Selçuklu sultanı Alaeddin Keykubad’ave Osmanlı sultanı II. Murad’a sunulan siyasetname (ss. 83-125). Büyüyenay Yayınları.
98. Şimşek, D. M. (2019). İbnülemin Mahmut Kemal İnal’a ait Kemâlü’l-Kıyâse fî Keşfi’s-Siyâse’nin neşir ve incelemesi (Tez No. 549488) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
99. Tercümân Mahmûd. (2017). Târîh-i Ungurus (G. Hazai, Haz.). TÜBA Yayınları.
100. Toska, Z. (2000). İleriye yönelik araştırmalarla ilgili olarak eski Türk edebiyatı sahasında yazılmış olan tercüme metinleri değerlendirmelerde izlenecek yöntem/ler ne olmalıdır? Journal of Turkish Studies / Türklük Bilgisi Araştırmaları Dergisi, (14), 291-306.
101. Tuna, A. S. (2011). Osmanlı siyasetname geleneği içinde Dede Cöngi’nin yeri ve eserinin tahlili (Tez No. 287696) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
102. Turtuşî, M. b. (2011). Sirâcü’l-Mülûk: Siyaset ahlâkı ve ilkelerine dair (S. Aykut, Çev.; 2. Baskı). İnsan Yayınları.
103. Turun, A. (2019). Pend-nâme-i Kebîrî-zâde Yüsrî (İnceleme-metin-sözlük) (Tez No. 583605) [Yüksek lisans tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
104. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Siyasetname. Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/?ara=siyasetname adresinden 15 Ekim 2025 tarihinde alındı.
105. Uğur, A. (2001). Osmanlı siyâset-nâmeleri. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
106. Wilhelm, R. (2013). The I Ching or Book of Changes (C. F. Baynes, Çev.). Princeton University Press.
107. Yaman, A. (2009). Siyer. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 37, ss. 316-319). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
108. Yazar, S. (2011). Anadolu sahası klâsik Türk edebiyatında tercüme ve şerh geleneği (Tez No. 287832) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
109. Yazar, S. (2020). Bakir bir araştırma sahası olarak Osmanlı tercüme geleneği. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 60(1), 153-178.
110. Yenidünya Gürgen, S. (2022). Gelenekçi laladan şehzadeye mektuplar: Sultan II. Mahmud’a şehzadeliğinde sunulan bir siyasetname. Dergâh Yayınları.
111. Yılmaz Aydoğdu, N. (2018). Osmanlı siyâset düşüncesinde ‘politiuqe/politika’ kavramının kullanımı üzerine birkaç not. Kutadgu Bilig Felsefe-Bilim Araştırmaları Dergisi, 37, 415-439.
112. Yılmaz, C. (1997). Siyasetnamelere göre siyasetin yozlaşması ve temiz siyaset ilkeleri. Yeni Türkiye, III(14). Yılmaz, C. (1999). Siyasetnameler ve Osmanlılarda sosyal tabakalaşma. Osmanlı: Toplum, IV, 69-81.
113. Yılmaz, F. (2010). Siyâsetnâme. İçinde Osmanlı Tarih Sözlüğü (s. 589). Gökkubbe Yayınları.
114. Yılmaz, H. (2023). Hilafeti yeniden düşünmek: Osmanlı siyaset düşüncesinde tasavvufi dönüşüm (P. Doğan ve İ. Kaygısız, Çev.). İletişim Yayınları.
115. Yusuf Has Hacib. (2008). Kutadgu Bilig (Ç. Şan ve S. T. Yurteser, Ed.; R. R. Arat, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
116. Yücel, Y. (Ed.). (1988). Osmanlı devlet teşkilâtına dâir kaynaklar: Kitâb-i Müstetâb - Kitabu Mesâlihi’l Müslimîn ve Menâfi’i’l-Mü’minîn - Hırzü’l-Mülûk. Türk Tarih Kurumu Yayınları.