TÜRK İNFAZ HUKUKUNDAKİ HATALI UYGULAMALAR SEBEBİYLE AÇILACAK TAZMİNAT DAVALARINDA GÖREVLİ MAHKEME

Abstract

Ceza hukuku ile tazminat hukuku, hukukun farklı dallarına ait bölümler olmakla birlikte her iki hukuk dalının birbirine yaklaştığı bazı alanlar söz konusudur. Bunlardan bir tanesi de soruşturma ve kovuşturma işlemleri sırasında hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle ağır ceza mahkemesi veya Tazminat Komisyonunda (6384 sayılı Kanunla kurulan) açılacak olan tazminat davalarıdır. Gerçekten de bir ilk derece ceza mahkemesi olan ağır ceza mahkemesi CMK m. 141 ve devamında öngörülen düzenlemeler uyarınca koruma tedbirlerinin hukuka aykırı uygulanması dolayısıyla açılabilecek olan tazminat davasını, tazminat hukukunun genel kural ve prensipleri uyarınca karara bağlamaktadır. Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında söz konusu olan hukuka aykırı karar ve işlemler için tazminat talebine ilişkin CMK m. 141 ve devamında açık bir düzenleme bulunmaktadır. Bununla birlikte yürütülen ceza muhakemesi sonucunda bir mahkûmiyet kararı verilmiş ve bunun infazına başlanmış olduğunda, infaz sırasında söz konusu olabilecek hukuka aykırı karar ve işlemler dolayısıyla tazminat davası açılıp açılamayacağı meselesi tartışmalıdır. CMK m. 141 ve devamında öngörülen hükümlerin bu husus bakımından kıyasen uygulanıp uygulanamayacağı meselesi problemlidir. Üstelik tazminat davası açılabileceğini kabul etsek dahi, bu konuda görevli mahkemenin adli yargı kolunda mı yoksa idari yargı kolunda mı bulunduğu meselesi de tartışmalıdır. CMK m. 141 ve devamı hükümleri uyarınca açılacak olan tazminat davası, suç soruşturması veya kovuşturması sırasında meydana gelen işlemler dolayısıyla uygulanabilecektir. Çalışmaya konu edilen aşama ise infaz aşaması olduğundan ve artık kovuşturma evresinden bahsedilemeyeceğinden bu süreçte meydana gelen hukuka aykırılıklar için bahsi geçen hükmün uygulanamayacağını hemen ilk başta söyleyebiliriz. Bununla birlikte Yargıtay’ın aksi yönde kanaat bildirdiği, CMK m. 141 ve devamının kıyasen uygulanması gerektiğini belirten kararları da bulunmaktadır. Yargı işlemi geniş manasıyla aynı zamanda bir idari işlem olduğundan idari yargıda mı yoksa genel hükümler uyarınca özel hukuk yargısında mı tazminat davası açılacağı meselesi de farklı yargı kararlarına konu olmuştur. Elbette bu tartışmaları yaparken doktrindeki görüşlerden de istifade edilmesi gerekmektedir. Biz de çalışmamızda bu sorulara yanıt aramaya ve kanaatimizi ortaya koymaya çalışacağız.

Keywords

• infaz hukuku
• tazminat
• koruma tedbirleri dolayısıyla tazminat
• denetimli serbestlik
• müddetname.

THE COURT RESPONSIBLE FOR COMPENSATION CASES TO BE FILED DUE TO ERRORS IN TURKISH ENFORCEMENT LAW

Abstract

One area where criminal and civil law converge closely is the compensation lawsuit filed in the High Criminal Court or the Compensation Commission (Law No. 6384) for decisions or actions taken by judges and public prosecutors during investigations and prosecutions. Indeed, the High Criminal Court, a first-instance criminal court, will, just as if it were a civil court, rule on compensation lawsuits filed for protective measures in accordance with the general rules and principles of compensation law. Article 141 et seq. of the Code of Criminal Procedure (CPP) already provides clear provisions for unlawful decisions and actions taken or made during a criminal investigation or prosecution. However, if a conviction has been rendered as a result of the trial and its execution has begun, whether a compensation lawsuit can be filed for unlawful decisions and/or actions taken or made during this period, and if so, whether the competent court falls within the judicial or administrative jurisdiction, has long been a matter of debate. A compensation lawsuit filed pursuant to Article 141 et seq. of the Code of Criminal Procedure (CPP) can only be filed for actions that occur during a criminal investigation or prosecution. Since the prosecution phase is no longer a legal process during the execution phase, the aforementioned provision (CMK Article 141) will not apply to any unlawful violations that occur during this process. However, since a judicial proceeding is also an administrative proceeding in the broad sense, we will examine the question of whether a compensation lawsuit should be filed in administrative courts or, pursuant to general provisions, in private law courts, in the context of judicial decisions and developments in doctrine.

Keywords

• Execution law
• compensation
• compensation due to protective measures
• probation
• term letter.

References

1. Akyılmaz, Bahtiyar. “Kamu Zararı ve Kamu Zararında Rücu”. Journal Of Istanbul University Law Faculty. 69/1-2 (2011): 61-78.
2. Albayrak, Hakan ve Tahsin Mavzer, “Haksız Fiilden Doğan Davalarda Ortak Yetkili Mahkeme Sorunu”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 27/2 (2019): 279-306.
3. Aldemir, Hüsnü, Ceza Yargılamasında Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat. Ankara: Adalet Yayınevi, 2025. Aras, Bahattin. “İnfaz Hukukuna Hâkim Olan İlkeler Işığında İnfaz Hakimliklerinin Görev ve Yetkileri”. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 17/2 (2022): 403-455.
4. Aras, Bahattin. “Uluslararası Belge ve Kararlar Işığında Cezaevlerindeki İdari ve Yargısal Denetimin İnsan Hakları İhlallerini Önlemedeki Etkisi”. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 12/2 (2022): 1314; Özbek, İnfaz, 80.
5. Artuk, Mehmet Emin vd. Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Adalet Yayınevi, 2020.
6. Atalay, Osman. Ceza Hukukunda İnfaz Hukukunun Yeri ve Denetimli Serbestlik, Türkiye’de Denetimli Serbestlik 10. Yıl Uluslararası Sempozyumu Uluslararası Yaklaşımlar Bildiri Kitabı. Ankara: Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifleri Genel Müdürlüğü Yayınları, 2016.
7. Centel, Nur ve Hamide Zafer. Ceza Muhakemesi Hukuku. Ankara: Beta Yayıncılık, 2022.
8. Demirbaş, Timur. Denetimli Serbestlik Tedbiri Uygulanarak Hapis Cezasının İnfazı. Türkiye’de Denetimli Serbestlik 10. Yıl Uluslararası Sempozyumu Uluslararası Yaklaşımlar Bildiri Kitabı Ankara: Denetimli Serbestlik Daire Başkanlığı Yayınları, 2016.

9. Demirbaş, Timur. İnfaz Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2023.
10. Gökcen, Ahmet ve M. Emin Alşahin ve Kerim Çakır. Ceza Muhakemesi Hukuku, Ankara, Adalet Yayınevi, 2024.
11. Göktürk, Neslihan. Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat. Ankara: Seçkin Yayınevi, 2024.
12. Hakeri, Hakan. Genel Hükümler ve Ceza Muhakemesi Kanunu Hükümlerine Göre Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat. Ankara: Seçkin Yayınevi, 2024.
13. Kamer, Vehbi Kadri. Türkiye’de Denetimli Serbestlik Sisteminin Kuruluşu ve Gelişimi. Ankara: Denetimli Serbestlik Daire Başkanlığı Yayınları, 2016.
14. Mahmutoğlu, Fatih. “Hürriyeti Bağlayıcı Cezaların ve Hürriyeti Sınırlayıcı Emniyet Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (Federal Alman Ceza İnfaz Kanunu - 16 Mart 1976)”. Journal Of Istanbul University Law Faculty 55 (1-2) 2011: 501-48.
15. Osman Atalay, “Mükerrir Hükümlülerin İnfazında Müddetname Hesaplamaları”. Terazi Hukuk Dergisi. 2/13 (2007): 113-122.
16. Özbek, Veli Özer, Koray Doğan ve Pınar Bacaksız. Ceza Muhakemesi Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2025. Özbek, Veli Özer. İnfaz Hukuku. Ankara: Seçkin Yayınevi, 2025.
17. Öztürk, Bahri vd. Ceza Muhakemesi Hukuku -Nazari ve Uygulamalı-. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2020.
18. Sevdiren, Öznur. “Yargıtay 12. Ceza Dairesi’nin Makul Sürede Serbest Bırakılma Hakkının İhlali Nedeniyle CMK m. 141/1(d) Bağlamında Açılan Tazminat Davaları ile İlgili İçtihadının Değerlendirilmesi”. Suç ve Ceza Dergisi. 1 (2020): 865-910.
19. Şahin, Cumhur ve Neslihan Göktürk. Ceza Muhakemesi Hukuku. Ankara: Seçkin Yayınevi, 2022.
20. Turhan, Faruk ve Abdurrahim Altıkat. “Yeni Bir Ceza İnfaz Usulü Olarak Denetimli Serbestlik ve Bu Usulden Yararlanma Şartları”. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2/2 (2012): 1-46.
21. Türkmen. Cansu. “7242 Sayılı Kanun ile Getirilen Değişiklikler Işığında Hapis Cezasının Denetimli Serbestlik Tedbiri Uygulanarak İnfazı”, İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7/2 (2021): 315-347.
22. Usta, İbrahim ve Hakan Öztürk, “Denetimli Serbestlik”, Ceza Hukuku Dergisi, 5/13 (2010): 7-46.
23. Ünver, Yener ve Hakan Hakeri. Ceza Muhakemesi Hukuku. Ankara: Adalet Yayınevi, 2025.
24. Yavuz, Hakan. Türkiye’de Denetimli Serbestlik Mümkün Müdür? Dünü, Bugünü ve Yarınıyla Türk Ceza Adalet Sisteminde Denetimli Serbestlik. Ankara: Denetimli Serbestlik Daire Başkanlığı Yayınları, 2016.
25. Yenisey, Feridun ve Ayşe Nuhoğlu. Ceza Muhakemesi Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2023.
26. Yerdelen, Erdal. “Alman Ceza İnfaz Hukukunun Esasları”. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi. 16 (2020): 449-485.