Research Article

OSMANLI DÖNEMİ TOKAT SIBYAN MEKTEPLERİ

Volume: 8 Number: 13 June 28, 2023
TR

OSMANLI DÖNEMİ TOKAT SIBYAN MEKTEPLERİ

Abstract

Yaygın eğitim kurumları olan sıbyan mekteplerinin Osmanlı eğitim tarihi içinde özel bir yeri bulunmaktadır. Bu mekteplerde “sabî” denilen genel olarak 4-12 yaş arası çocuklar okuduğu için bu ad verilmiştir. Osmanlı Devleti’nin sonuna kadar eğitim veren bu mektepler için “dârü’t-ta‘lîm, dârü’l-ilm, darü’l-kurra, muallimhâne, mahalle mektebi, taş mektep, mektebhâne, mekteb-i iptidaiye” gibi adlar da kullanılmıştır. Bu mekteplerin hocalarına “muallim”, yardımcılarına “kalfa” (halife) denilmektedir. Bu eğitim kurumları köy ve şehir ayrımı olmaksızın ülkenin bütün yerleşim yerlerinde gerek vakıf külliyeleri içinde gerekse mahalle ve köylerde cami bitişiğinde tesis edilerek yaygınlaştırılmıştır. Kadim bir ilim ve kültür şehri olan Tokat’ta da Osmanlı döneminde vakıf kuran hayırseverler tarafından pek çok sıbyan mektebi inşa edilmiştir. Bugüne kadar Osmanlı sıbyan mektepleri üzerine birçok araştırma yapılmıştır. Hatta şehir düzeyinde, başta İstanbul ve Bursa olmak üzere bazı şehirlerin sıbyan mektepleri incelenmiştir. Osmanlı yaygın eğitimini tam olarak anlayabilmek için daha fazla taşra sıbyan mektebi çalışmalarına ihtiyaç bulunmaktadır. Bu düşünceden hareketle ve Tokat’taki sıbyan mektepleri hakkında henüz akademik bir çalışma yapılmaması sebebiyle şehrin muallimhaneleri inceleme konusu yapılmıştır. İncelemede, Osmanlı döneminde Tokat şehir merkezinde faaliyet gösteren toplam 38 adet sıbyan mektebi ele alınmıştır. Bunların tamamının vakıflarla desteklendikleri, büyük bir çoğunluğunun da XIX. asrın ikinci yarısına kadar faaliyette oldukları tespit edilmiştir. Makalenin temel kaynakları; Osmanlı Arşiv belgeleri, Tokat Şer‘iyye Sicilleri, Sivas ve Tokat Vakıf Arşivleri kayıtları ve Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi Hurufat Defterleridir. Ayrıca modern incelemelere de müracaat edilmiştir. Çalışmanın temel amacı özelde Tokat’ın eğitim tarihine, genelde Osmanlı eğitim tarihine katkı yapmaktır.

Keywords

References

  1. Arşiv Kaynakları
  2. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  3. BOA. İE. EV. nr. 69/7508; BOA. İE. EV. nr. 48/5315.
  4. BOA. C. Evkaf nr. 21/1002.
  5. BOA. C. Maarif nr. 49/2411; BOA. Cevdet Maarif nr. 93/4643; BOA. C. Maarif nr. 163/8150.
  6. BOA. AE. SMHD.I, 84/5665; BOA. AE. SMST.III, 82/6045.
  7. BOA. TD 2; BOA. TD 19; BOA. TD 79; BOA.TD 387; BOA. TD 287.
  8. BOA. MF. MKT. 556/18; BOA. MF. MKT. 583/3.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Political History (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 28, 2023

Submission Date

April 10, 2023

Acceptance Date

June 5, 2023

Published in Issue

Year 2023 Volume: 8 Number: 13

APA
Açıkel, A. (2023). OSMANLI DÖNEMİ TOKAT SIBYAN MEKTEPLERİ. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(13), 229-276. https://izlik.org/JA86PX83ER
AMA
1.Açıkel A. OSMANLI DÖNEMİ TOKAT SIBYAN MEKTEPLERİ. Amasya University Journal of Social Sciences. 2023;8(13):229-276. https://izlik.org/JA86PX83ER
Chicago
Açıkel, Ali. 2023. “OSMANLI DÖNEMİ TOKAT SIBYAN MEKTEPLERİ”. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 8 (13): 229-76. https://izlik.org/JA86PX83ER.
EndNote
Açıkel A (June 1, 2023) OSMANLI DÖNEMİ TOKAT SIBYAN MEKTEPLERİ. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 8 13 229–276.
IEEE
[1]A. Açıkel, “OSMANLI DÖNEMİ TOKAT SIBYAN MEKTEPLERİ”, Amasya University Journal of Social Sciences, vol. 8, no. 13, pp. 229–276, June 2023, [Online]. Available: https://izlik.org/JA86PX83ER
ISNAD
Açıkel, Ali. “OSMANLI DÖNEMİ TOKAT SIBYAN MEKTEPLERİ”. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 8/13 (June 1, 2023): 229-276. https://izlik.org/JA86PX83ER.
JAMA
1.Açıkel A. OSMANLI DÖNEMİ TOKAT SIBYAN MEKTEPLERİ. Amasya University Journal of Social Sciences. 2023;8:229–276.
MLA
Açıkel, Ali. “OSMANLI DÖNEMİ TOKAT SIBYAN MEKTEPLERİ”. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 8, no. 13, June 2023, pp. 229-76, https://izlik.org/JA86PX83ER.
Vancouver
1.Ali Açıkel. OSMANLI DÖNEMİ TOKAT SIBYAN MEKTEPLERİ. Amasya University Journal of Social Sciences [Internet]. 2023 Jun. 1;8(13):229-76. Available from: https://izlik.org/JA86PX83ER